Άμυνα, διάστημα, ψηφιακές υποδομές, κυβερνοασφάλεια και ενέργεια θα είναι οι περισσότερο ωφελημένοι κλάδοι από την έλευση του νέου Ευρωπαϊκού Ταμείου Ανταγωνιστικότητας (ΕΤΑ) που δημιουργεί η Ευρωπαϊκή Ένωση. Το ΕΤΑ σχεδιάζεται στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου για την περίοδο 2028-2034 και θα έχει προϋπολογισμό 234 δισ. ευρώ. Αν σε αυτά προστεθούν και οι πόροι του προγράμματος Horizon (175 δισ. ευρώ), που έχουν παρόμοια στόχευση, δίνοντας έμφαση σε έρευνα και ανάπτυξη, τότε το νέο Ταμείο φτάνει τα 409 δισ. ευρώ.
Από τα κεφάλαια αυτά, όπως υποστήριξε ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης, Κωστής Χατζηδάκης, 8 έως 10 εκατ. δισ. ευρώ θα μπορούσαν να φτάσουν στην Ελλάδα. Πρόκειται για ένα πολύ μεγάλο ποσό, καθώς αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 2% του συνολικού προϋπολογισμού του Ταμείου, όταν η Ελλάδα αντιστοιχεί στο 1,3% του ενωσιακού ΑΕΠ. Επίσης, θα πρέπει να συνεκτιμηθεί ότι ένα τέτοιο ποσό αντιστοιχεί περίπου στο 50% των επιδοτήσεων που έλαβε η χώρα μας από το Ταμείο Ανάκαμψης (18,2 δισ. ευρώ) κατά την περίοδο 2021-2026. Επομένως, είναι ένα πολύ σημαντικό το νέο Ταμείο, τόσο για την Ελλάδα όσο και για τις άλλες χώρες της ΕΕ.
Σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης, όπου η «μήτρα» του ήταν η πανδημία, το ΕΤΑ έρχεται να καλύψει τη μειωμένη ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, αλλά και την απουσία αμυντικής αυτάρκειας. Έτσι, βασικός στόχος των 409 δισ. ευρώ είναι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής παραγωγής με εστίαση στον αμυντικό-τεχνολογικό τομέα. Ουσιαστικά, το νέο Ταμείο είναι το προϊόν των εκθέσεων Μάριο Ντράγκι και Ενρίκο Λέτα. Μια άλλη σημαντική διαφορά του ΕΤΑ με το Ταμείο Ανάκαμψης είναι ότι τα κεφάλαια του νέου Ταμείου δεν θα διοχετευθούν με ποσοστώσεις στα 27 κράτη-μέλη, αλλά τα κράτη-μέλη, και κυρίως οι επιχειρήσεις τους, θα πρέπει να ανταγωνιστούν μεταξύ τους για να τα αποκτήσουν.
Με άλλα λόγια, το νέο ΕΤΑ θα είναι ένα ανταγωνιστικό ταμείο, στο οποίο, όσοι θέλουν να αποκτήσουν τα κεφάλαια για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξή τους, θα πρέπει να υποβάλλουν προτάσεις, σχέδια και στρατηγικές ενίσχυσης που θα πρέπει να εγκριθούν από εμπειρογνώμονες, όπως ακριβώς ισχύει με το πρόγραμμα Horizon. Έτσι, ο έλεγχος των ενισχύσεων και των επιδοτήσεων φεύγει από τον Αθήνα και τις άλλες πρωτεύουσές της ΕΕ και μεταφέρεται στις Βρυξέλλες.
Στην ουσία, το ΕΤΑ συνιστά το «άθροισμα» 14 ταμείων της ΕΕ που υφίσταντο στο τρέχον Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2021-2027. Πρόκειται για ταμεία όπως τα InvestEU, Digital Europe Programm, European Defence Fun, EU4Health, European Space Programme, Single Market Programme, European Defence Industry Reinforcement through Common Procurement Act (EDIRPA), Act in Support of Ammunition Production (ASAP), Infrastructure for Resilience, Interconnectivity and Security by Satellite (IRIS2) κ.λπ.
Τα προγράμματα αυτά στο προηγούμενο ΠΔΠ είχαν προϋπολογισμό περίπου 200 δισ. ευρώ. Τώρα, για να μην υπάρξουν αλληλοεπικαλύψεις, και με στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής παραγωγής, τα ταμεία αυτά συνενώνονται σε ένα Ευρωπαϊκό Ταμείο, αυτό της Ανταγωνιστικότητας. Υπ’ αυτήν την έννοια, το νέο ΕΤΑ δεν περιλαμβάνει νέους πρόσθετους πόρους, αλλά διευρυμένους πόρους από το παρελθόν, που έρχονται με στόχο να ενισχυθούν τέσσερις άξονες πολιτικής:
- Η Καθαρή Μετάβαση και Βιομηχανική Απανθρακοποίηση (Clean transition & Industrial Decarbonization), που θα χρηματοδοτηθεί με 26,2 δισ. ευρώ.
- Η Υγεία, Βιοτεχνολογία, Γεωργία και Βιοοικονομία (Health & Biotech, Agriculture & Bioeconomy), που θα χρηματοδοτηθεί με 22,6 δισ. ευρώ.
- Η Ψηφιακή Ηγεσία (Digital Leadership), με χρηματοδότηση 54,8 δισ. ευρώ.
- Η Ανθεκτικότητα και Ασφάλεια, Αμυντική Βιομηχανία και Διάστημα (Resilience and Security, Defense Industry & Aerospace), που θα λάβει και τη μερίδα του λέοντος με 131 δισ. ευρώ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι πολιτικές αυτές θα υποστηριχθούν και από άλλα ευρωπαϊκά ταμεία, όπως για παράδειγμα είναι το Ταμείο Καινοτομίας, το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο κ.λπ. Η λογική του νέου Ταμείου, όπως αναφέρθηκε, βασίζεται στις διαπιστώσεις των εκθέσεων του Mario Draghi και του Enrico Letta ότι η Ευρώπη υστερεί σε επενδύσεις έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας σε κρίσιμους τομείς όπως είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, ημιαγωγοί, δίκτυα και ψηφιακές υποδομές, καθαρές τεχνολογίες, βιοτεχνολογία, άμυνα και διάστημα.
Έτσι, στο πλαίσιο αυτό, ενισχύεται κυρίως η βιομηχανική παραγωγή, ενώ διατηρεί τον χαρακτήρα του το Horizon, που ενισχύει προς την ίδια κατεύθυνση κυρίως δράσεις έρευνας και ανάπτυξης. Στην πράξη, το νέο ΕΤΑ, που θα ξεκινήσει να λειτουργεί από τον Ιανουάριο του 2028, θα στοχεύουν οι μεγάλες και μεσαίες βιομηχανίες.
Για την Ελλάδα ειδικά, το νέο ταμείο σημαίνει:
- περισσότερες ευκαιρίες χρηματοδότησης για βιομηχανικές και τεχνολογικές επενδύσεις,
- μεγαλύτερη έμφαση σε αμυντικά και διαστημικά έργα,
- ενίσχυση scale-ups και καινοτόμων επιχειρήσεων,
- χρηματοδότηση έργων στρατηγικής σημασίας μέσω επιχορηγήσεων, δανείων, εγγυήσεων και συμμετοχών στο μετοχικό κεφάλαιο.
Οι ωφελούμενοι στη χώρα θα είναι αναμφιβόλως οι μεγάλες επιχειρήσεις του τομέα της Άμυνας, οι εταιρείες διαστημικών εφαρμογών, τεχνολογίας, κυβερνοασφάλειας, όπως επίσης και οι ενεργειακοί όμιλοι.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Παραπολιτικά»
