Ισχυρό θετικό αποτύπωμα στην ελληνική οικονομία αφήνει ο τουρισμός, στηρίζοντας την ανάπτυξη, δημιουργώντας θέσεις εργασίας και προσφέροντας επαγγελματικές ευκαιρίες σε νέους και γυναίκες, σύμφωνα με το Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών (ΚΕΠΕ).
Παρά τις αδυναμίες που καταγράφονται στις αμοιβές, στην ποιότητα της απασχόλησης και στην εξάρτηση από εισαγωγές, η μελέτη για τις οικονομικές και κοινωνικές επιδράσεις του αναδεικνύει σημαντικά οφέλη, αλλά και περιθώρια να αυξηθεί το μέρος της τουριστικής δαπάνης που παραμένει στην Ελλάδα.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της μελέτης, η συνολική επίδραση των εσόδων από τις διεθνείς τουριστικές αφίξεις, άμεση και έμμεση, αντιστοιχεί περίπου στο 11% του ΑΕΠ και στο 13% της απασχόλησης. Η συμβολή αυτή εκτείνεται πέρα από τα ξενοδοχεία και τις επιχειρήσεις που εξυπηρετούν επισκέπτες, καθώς η τουριστική ζήτηση κινητοποιεί την παραγωγή και σε κλάδους που τις προμηθεύουν με αγαθά και υπηρεσίες.
Η ανάπτυξη του τουρισμού κατά την εξεταζόμενη περίοδο συνοδεύτηκε από σημαντικές αλλαγές στη δομή των επιχειρήσεων. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, ο αριθμός των τουριστικών επιχειρήσεων μειώθηκε, ενώ οι εργαζόμενοι σε αυτές αυξήθηκαν. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη δυνατότητα του κλάδου να στηρίζει την αγορά εργασίας ακόμη και σε συνθήκες έντονης οικονομικής πίεσης.
Διπλασιασμός της απασχόλησης και ευκαιρίες για νέους
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα ευρήματα είναι ο διπλασιασμός των απασχολουμένων στον τουριστικό τομέα μεταξύ του 2011 και του 2019. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αύξηση της συμμετοχής νέων και γυναικών, δηλαδή ομάδων που παραδοσιακά αντιμετωπίζουν περισσότερα εμπόδια στην πρόσβαση στην εργασία.
Ο τουρισμός λειτουργεί έτσι ως σημαντική πηγή επαγγελματικών ευκαιριών. Ωστόσο, η μελέτη επισημαίνει ότι οι χαμηλές αμοιβές, η επισφάλεια και οι ευέλικτες μορφές εργασίας περιορίζουν τα οφέλη για μέρος των εργαζομένων. Η αύξηση της απασχόλησης αποτελεί θετική εξέλιξη, αλλά χρειάζεται να συνοδεύεται από βελτίωση των αποδοχών και των συνθηκών εργασίας.
Αντίστοιχα, το Τουριστικό Άμεσο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν αυξήθηκε σταθερά την περίοδο 2010-2019. Η πανδημία ανέκοψε αυτή την πορεία, με το μερίδιό του στο συνολικό ΑΕΠ να υποχωρεί στο 1,9% το 2020, πριν ανακάμψει ελαφρώς το 2021. Η απότομη πτώση αναδεικνύει την ευαισθησία του τουρισμού σε εξωτερικές κρίσεις, αλλά και τη σημασία του για την οικονομική δραστηριότητα.
Η μελέτη καταγράφει επίσης μείωση της μέσης δαπάνης ανά ταξίδι, η οποία συνδέεται με τη μικρότερη διάρκεια παραμονής των επισκεπτών. Πρόκειται για ένα στοιχείο που απαιτεί προσοχή, καθώς η οικονομική απόδοση του τουρισμού εξαρτάται όχι μόνο από τις αφίξεις, αλλά και από τον χρόνο παραμονής και τα χρήματα που δαπανούν οι ταξιδιώτες.
Πώς μπορούν να μεγαλώσουν τα οφέλη για την Ελλάδα
Σημαντικές δυνατότητες εντοπίζονται στη στενότερη σύνδεση του τουρισμού με την εγχώρια παραγωγή και κυρίως με τον αγροδιατροφικό τομέα. Η ανάπτυξη σταθερών συνεργασιών μεταξύ παραγωγών, προμηθευτών και τουριστικών επιχειρήσεων μπορεί να διευρύνει τη διάχυση των εσόδων στην οικονομία.
Η μεγαλύτερη αξιοποίηση ελληνικών προϊόντων και υπηρεσιών θα μπορούσε να ενισχύσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία και να περιορίσει την εξάρτηση από εισαγωγές. Παράλληλα, οι συνέργειες με την αγροδιατροφή μπορούν να στηρίξουν την ποιότητα των προσφερόμενων αγαθών και την ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων.
Για να αξιοποιηθούν αυτές οι δυνατότητες, απαιτείται πληρέστερη καταγραφή της οικονομικής συμβολής του τουρισμού. Η μελέτη αναδεικνύει τα κενά στα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία και υπογραμμίζει τη χρησιμότητα των Δορυφόρων Λογαριασμών Τουρισμού, που επιτρέπουν τη συνεπή σύνδεση της τουριστικής κατανάλωσης με τα μεγέθη των Εθνικών Λογαριασμών.
Ο τουρισμός προσφέρει σημαντική στήριξη στην ανάπτυξη και στην απασχόληση, ιδιαίτερα σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Η περιορισμένη συμβολή του στην αύξηση της παραγωγικότητας σημαίνει, ωστόσο, ότι χρειάζεται να εντάσσεται σε μια ευρύτερη αναπτυξιακή στρατηγική. Η ενίσχυση των δεσμών του με άλλους κλάδους μπορεί να μετατρέψει τη δυναμική των αφίξεων και των εισπράξεων σε μεγαλύτερο και πιο διαρκές όφελος για την ελληνική οικονομία.
