Τα Στενά του Ορμούζ, η σημαντικότερη θαλάσσια δίοδος για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου, άνοιξαν ξανά στα μέσα Ιουνίου ύστερα από την προσωρινή συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Ωστόσο, παρά την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας και τη σημαντική αποκλιμάκωση των τιμών του πετρελαίου, η επιστροφή στην κανονικότητα μοιάζει ακόμη μακρινή.
Στις 17 Ιουνίου οι δύο χώρες συμφώνησαν να επιτρέψουν τη διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς τέλη για διάστημα 60 ημερών, ενώ συνεχίζονται οι διαπραγματεύσεις για μια μόνιμη διευθέτηση μετά τη σύγκρουση που ξέσπασε τον Φεβρουάριο.
Η συμφωνία οδήγησε στην αύξηση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων και φορτηγών πλοίων, καθώς και στην αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών ενέργειας, καθώς οι αγορές εκτιμούν ότι οι εξαγωγές πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα αποκατασταθούν σταδιακά.
Το πέρασμα δεν είναι ασφαλές
Παρ’ όλα αυτά, η κατάσταση απέχει πολύ από το να θεωρείται ασφαλής. Το Ιράν εξακολουθεί να διεκδικεί αυξημένο έλεγχο στα Στενά, απορρίπτοντας την αμερικανική πρόταση για μόνιμη ναυτική προστασία των εμπορικών πλοίων και αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων μετά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου.
Οι ανησυχίες ενισχύθηκαν ακόμη περισσότερο όταν, στα τέλη Ιουνίου, ένα δεξαμενόπλοιο και ένα πλοίο μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων δέχθηκαν πυρά, χωρίς να υπάρξουν θύματα αλλά με σημαντικές υλικές ζημιές.
Η ασφάλεια των πλοίων παραμένει η μεγαλύτερη πρόκληση. Η αμερικανική παρουσία έχει επιτρέψει τη δημιουργία ενός θαλάσσιου διαδρόμου κοντά στις ακτές του Ομάν, μέσω του οποίου αυξάνεται σταδιακά η διέλευση εμπορικών πλοίων.
Διαφορετικές διαδρομές
Παράλληλα, το Ιράν προωθεί τη χρήση μιας διαφορετικής διαδρομής, κυρίως για τις δικές του εξαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ωστόσο, η Τεχεράνη χαρακτηρίζει τη διαδρομή που προστατεύεται από τις ΗΠΑ «επικίνδυνη και απαράδεκτη», γεγονός που διατηρεί τον κίνδυνο νέων επεισοδίων σε υψηλά επίπεδα.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), μέχρι το τέλος Ιουνίου είχαν σημειωθεί 49 επιθέσεις κατά πλοίων στην περιοχή, ενώ τουλάχιστον 14 ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης. Ως αποτέλεσμα, οι διεθνείς ναυτιλιακές εταιρείες εμφανίζονται ιδιαίτερα επιφυλακτικές και ζητούν σαφείς εγγυήσεις ότι οι εχθροπραξίες έχουν πράγματι τερματιστεί πριν επανέλθουν πλήρως στα συνήθη δρομολόγιά τους.
Θαλάσσιες νάρκες
Ένα ακόμη σοβαρό εμπόδιο είναι οι θαλάσσιες νάρκες. Εκτιμάται ότι περίπου 80 νάρκες εξακολουθούν να βρίσκονται σε τμήματα των βασικών διαύλων ναυσιπλοΐας, αναγκάζοντας τα πλοία να ακολουθούν εναλλακτικές πορείες είτε πιο κοντά στις ακτές του Ιράν είτε προς την πλευρά του Ομάν. Η
αποναρκοθέτηση αποτελεί βασικό όρο της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν, όμως παραμένει ασαφές ποιος θα αναλάβει την επιχείρηση και πόσο χρόνο θα απαιτήσει.
Εξίσου κρίσιμο είναι το ζήτημα της μελλοντικής διοίκησης των Στενών. Πριν από τον πόλεμο, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα θεωρούνταν δεδομένη, όπως συμβαίνει στα περισσότερα διεθνή θαλάσσια περάσματα.
Οι κυριαρχικές επιδιώξεις της Τεχεράνης
Σήμερα, όμως, η Τεχεράνη επιδιώκει να αποκτήσει θεσμικό ρόλο στον έλεγχο της διέλευσης των πλοίων, μέσω μιας νέας αρχής που θα απαιτεί άδεια για κάθε εμπορικό πλοίο που διέρχεται από την περιοχή.
Η προοπτική αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό στη διεθνή ναυτιλιακή κοινότητα. Πολλοί πλοιοκτήτες εκφράζουν την αντίθεσή τους στο ενδεχόμενο να υποχρεώνονται να επικοινωνούν με τις ιρανικές αρχές για να εξασφαλίσουν άδεια διέλευσης, ενώ εξετάζεται ακόμη και η δημιουργία ενός ουδέτερου διεθνούς μηχανισμού υπό την αιγίδα του ΟΗΕ ή τρίτης χώρας για τον συντονισμό της ναυσιπλοΐας.
Επιβολή διοδίων μετά τις 60 ημέρες
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το ενδεχόμενο επιβολής διοδίων μετά τη λήξη της 60ήμερης μεταβατικής περιόδου. Ιρανοί αξιωματούχοι υποστηρίζουν ότι τα έσοδα από τέλη διέλευσης θα μπορούσαν να αποφέρουν δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως, συμβάλλοντας στην ανοικοδόμηση της οικονομίας της χώρας.
Ωστόσο, για πολλές δυτικές εταιρείες το ζήτημα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητο, καθώς η καταβολή χρημάτων προς το Ιράν ενδέχεται να συγκρουστεί με το αμερικανικό καθεστώς κυρώσεων.
Παράλληλα, η ενεργειακή παραγωγή της περιοχής ανακάμπτει με αργούς ρυθμούς. Πριν από τη σύγκρουση, από τα Στενά του Ορμούζ διέρχονταν περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Αποκατάσταση ζημιών στις υποδομές
Οι πολεμικές επιχειρήσεις προκάλεσαν διακοπές στην παραγωγή και στις εξαγωγές, ιδιαίτερα σε χώρες όπως το Κουβέιτ, ενώ οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές υπολογίζεται ότι θα απαιτήσουν επενδύσεις περίπου 42 δισ. δολαρίων για την πλήρη αποκατάστασή τους.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η παραγωγή πετρελαίου στον Περσικό Κόλπο θα αυξηθεί αισθητά τους επόμενους μήνες και ότι σχεδόν το σύνολο των χαμένων ποσοτήτων θα έχει αποκατασταθεί έως τις αρχές του 2027.
Ωστόσο, ακόμη και αν η ενεργειακή αγορά επιστρέψει σταδιακά στους προηγούμενους ρυθμούς, ένα συμπέρασμα φαίνεται ήδη να έχει παγιωθεί: η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ δεν θεωρείται πλέον αυτονόητη και η περιοχή εισέρχεται σε μια νέα εποχή, όπου η γεωπολιτική και η ασφάλεια θα καθορίζουν περισσότερο από ποτέ τη ροή του παγκόσμιου εμπορίου.
