Τότε ένας μοχλός εξόδου από την κρίση
Στη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, η αναζήτηση ενός νέου παραγωγικού προσανατολισμού αποτελούσε κεντρικό ζήτημα για την Ελλάδα. Η συρρίκνωση της οικονομίας, η ανεργία και η αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης απαιτούσαν επιλογές που θα κινητοποιούσαν επενδύσεις, θα δημιουργούσαν εργασία και θα στήριζαν την περιφέρεια. Σε αυτό το περιβάλλον, η μελέτη της Ομάδας Βιομηχανίας του ΣΥΡΙΖΑ «Αγροδιατροφικό σύστημα – Βιομηχανία τροφίμων», με ημερομηνία Ιούλιος 2013, πρότεινε τον κλάδο ως βασικό μοχλό εξόδου από την κρίση.
Η επιλογή είχε συγκεκριμένη βάση: αγροτική παραγωγή, μεταποιητική εμπειρία, αναγνωρίσιμα προϊόντα και επιστημονικό δυναμικό. Η βιομηχανία τροφίμων μπορούσε να συνδέσει αυτά τα πλεονεκτήματα, να αυξήσει την εγχώρια προστιθέμενη αξία, να υποκαταστήσει επιλεγμένες εισαγωγές και να διευρύνει τις εξαγωγές, μεταφέροντας το αναπτυξιακό αποτέλεσμα σε ολόκληρη τη χώρα.
Οι προτάσεις περιλάμβαναν παραγωγικά δίκτυα, ανασυγκρότηση συνεταιρισμών, στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων, αξιοποίηση της έρευνας, χρηματοδότηση, απλούστευση της αδειοδότησης και επιλεκτική επαναλειτουργία αργουσών εγκαταστάσεων. Η μελέτη αποτελούσε στρατηγική εισήγηση, που χρειαζόταν πολιτική έγκριση και κατόπιν επιχειρησιακή εξειδίκευση.
Τι διατηρεί την αξία του
Η σημαντικότερη συμβολή της ήταν η αντιμετώπιση αγροτικής παραγωγής, μεταποίησης και αγοράς ως ενιαίου συστήματος. Το εισόδημα του παραγωγού, η ανταγωνιστικότητα του εργοστασίου και η τιμή του τροφίμου συνδέονται μεταξύ τους. Η αποσπασματική ενίσχυση ενός κρίκου δεν εξασφαλίζει τη λειτουργία ολόκληρης της αλυσίδας.
Αυτή η προσέγγιση παραμένει επίκαιρη. Χρειάζεται, όμως, επικαιροποίηση των δεδομένων, αξιολόγηση των θεσμικών αλλαγών που μεσολάβησαν και αυστηρότερη σύνδεση κάθε παρέμβασης με αποτελέσματα. Οι συνεργασίες πρέπει να μειώνουν κόστος και να αυξάνουν εισόδημα. Η επαναλειτουργία εγκαταστάσεων προϋποθέτει βιωσιμότητα, πρώτη ύλη και αγορά. Η δημόσια υποστήριξη χρειάζεται σαφή κριτήρια και λογοδοσία.
Σήμερα βασικός συντελεστής εθνικής ανθεκτικότητας
Οι νέες συνθήκες διευρύνουν τον ρόλο του κλάδου. Η πανδημία, οι πόλεμοι, οι ενεργειακές αναταράξεις και οι διαταραχές στις μεταφορές ανέδειξαν την ευπάθεια των αλυσίδων εφοδιασμού. Η κλιματική αλλαγή και οι ασθένειες ζώων και φυτών προσθέτουν κινδύνους για την παραγωγή και τις τοπικές οικονομίες.
Η βιομηχανία τροφίμων καλείται πλέον να συμβάλει αποφασιστικά στην εθνική ανθεκτικότητα: στην ικανότητα διατήρησης της παραγωγής, του εφοδιασμού και της πρόσβασης σε βασικά τρόφιμα κατά τη διάρκεια μιας κρίσης, αλλά και αποκατάστασης των ζημιών μετά από αυτήν.
Η κατεύθυνση συνδέεται με το ευρωπαϊκό «Όραμα για τη Γεωργία και τα Τρόφιμα», που αναδεικνύει ανταγωνιστικότητα, δίκαιο εισόδημα, καινοτομία και μείωση κρίσιμων εισαγωγικών εξαρτήσεων. Για την Ελλάδα απαιτείται εθνικό σχέδιο προσαρμοσμένο στην παραγωγική της βάση και στη νησιωτική γεωγραφία της.
Μετρήσιμοι στόχοι παραγωγής έως το 2035
Η πρόταση αγροδιατροφικής αναδιάρθρωσης 2027–2035 δίνει μια πρώτη ποσοτική διάσταση. Περιλαμβάνει ενδεικτικούς στόχους μείωσης της εισαγωγικής εξάρτησης από μαλακό σιτάρι κατά 30–40%, μείωσης των εισαγόμενων πρωτεϊνούχων ζωοτροφών κατά 30% και αύξησης της εγχώριας παραγωγής οσπρίων κατά 60–80%.
Η κλίμακα γίνεται σαφέστερη με ένα παράδειγμα: πρόσθετη καλλιέργεια μαλακού σίτου σε 400.000–600.000 στρέμματα, με υποθετική μέση απόδοση 350 κιλών ανά στρέμμα, θα μπορούσε να προσφέρει 140.000–210.000 τόνους ετησίως. Χρειάζονται κατάλληλες ζώνες, ποικιλίες και συμβάσεις με αλευροβιομηχανίες, χωρίς γενικευμένη αντικατάσταση ανταγωνιστικών καλλιεργειών.
Τα μεγέθη αυτά αποτελούν προτεινόμενους στόχους προς τεχνικοοικονομική επαλήθευση. Η εφαρμογή τους εξαρτάται από γη, νερό, αποδόσεις, κόστος και εξασφαλισμένη διάθεση. Η μείωση της εξάρτησης πρέπει να βελτιώνει και το καθαρό εισόδημα του παραγωγού.
Ετοιμότητα εφοδιασμού και ειδική μέριμνα για τα νησιά
Πρώτη προϋπόθεση είναι η αξιόπιστη καταγραφή παραγωγής, κατανάλωσης, εισαγωγών και αποθεμάτων ανά βασικό προϊόν. Αντίστοιχη αποτύπωση απαιτείται για ζωοτροφές, σπόρους, λιπάσματα, ενέργεια και υλικά συσκευασίας.
Προτείνεται σχεδιασμός για τη διατήρηση της βασικής διατροφής σε σοβαρή διαταραχή εισαγωγών διάρκειας έως 180 ημερών. Ο στόχος αφορά συνδυασμό εγχώριας παραγωγής, αποθεμάτων και εναλλακτικών προμηθειών. Δεν συνεπάγεται αποθήκευση κάθε τροφίμου για έξι μήνες. Οι ανάγκες πρέπει να προσδιοριστούν ανά προϊόν, με κανόνες ανανέωσης και ενεργοποίησης.
Για τα νησιά χρειάζονται ειδικά σχέδια που θα συνυπολογίζουν ακτοπλοϊκές διακοπές, εποχικό πληθυσμό, ψυκτική αλυσίδα και τοπική παραγωγή. Αποθήκες και εναλλακτικές διαδρομές τροφοδοσίας αποτελούν υποδομές ασφάλειας και ανάπτυξης.
Συνεργασίες με συγκεκριμένο αποτέλεσμα
Προτείνεται η πιλοτική συγκρότηση 10–15 αγροδιατροφικών παραγωγικών συμπλεγμάτων, που θα συνδέουν παραγωγούς, συνεταιρισμούς, μεταποιητές, ερευνητικούς φορείς και δίκτυα διανομής.
Κάθε σύμπλεγμα χρειάζεται επιχειρησιακό σχέδιο, επαγγελματική διοίκηση και μετρήσιμα αποτελέσματα. Κοινές προμήθειες, εργαστήρια, αποθήκευση και εμπορικά κανάλια μπορούν να περιορίσουν κόστος. Συμβάσεις με σαφείς όρους ποιότητας, τιμολόγησης και πληρωμής ενισχύουν την ασφάλεια παραγωγών και επιχειρήσεων.
Παράλληλα, απαιτούνται πρόληψη ζωονόσων, φυτοϋγειονομική προστασία, επιστημονική υποστήριξη και σχέδια αποκατάστασης. Η εξοικονόμηση νερού και ενέργειας, η αξιοποίηση υποπροϊόντων και η μείωση απωλειών πρέπει να ενσωματώνονται στις επενδύσεις.
Η επενδυτική κλίμακα
Η πρόταση προσδιορίζει ενδεικτική επενδυτική κλίμακα 6,4 δισ. ευρώ για την περίοδο 2027–2035. Η κατανομή περιλαμβάνει 1,8 δισ. για βιομηχανία τροφίμων και ζωοτροφών, 1,2 δισ. για κτηνοτροφία και βιοασφάλεια, 1 δισ. για φυτική παραγωγή, 800 εκατ. για αποθήκευση και μεταφορές, 1,2 δισ. για νερό, ενέργεια και κυκλική οικονομία και 400 εκατ. για έρευνα, τεχνολογία και κατάρτιση.
Πρόκειται για αρχική προγραμματική εκτίμηση συνολικών επενδύσεων, με δημόσιους, ευρωπαϊκούς και ιδιωτικούς πόρους, που χρειάζεται αναλυτική κοστολόγηση και έλεγχο χρηματοδότησης. Η προτεραιότητα κάθε έργου πρέπει να συνδέεται με τη συμβολή του στην παραγωγή, στην επάρκεια και στο εισόδημα.
Από τη στρατηγική στην εφαρμογή
Η διατήρηση της παραγωγής απαιτεί ανθρώπους: βιώσιμο εισόδημα, κατάρτιση, πρόσβαση νέων παραγωγών σε γη και κεφάλαια και βασικές υπηρεσίες στην ύπαιθρο. Η ανανέωση των γενεών αποτελεί προϋπόθεση παραγωγικής συνέχειας.
Χρειάζεται, επομένως, ενιαίος συντονισμός, συγκεκριμένοι υπεύθυνοι και ετήσια αξιολόγηση. Το 2027 μπορεί να αποτελέσει έτος τεκμηρίωσης και προετοιμασίας, με πρώτο κύκλο επενδύσεων το 2028–2030 και σταδιακή επέκταση έως το 2035.
Τότε η βιομηχανία τροφίμων προτεινόταν ως μοχλός εξόδου από την οικονομική κρίση. Σήμερα καλείται να στηρίξει συγχρόνως ανάπτυξη, εισόδημα και εθνική ανθεκτικότητα. Η παλαιότερη επεξεργασία προσφέρει την αφετηρία· οι νέες συνθήκες επιβάλλουν ένα εφαρμόσιμο σχέδιο.
