Η ραγδαία εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) και ιδιαίτερα των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων, όπως το ChatGPT, δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο που παράγεται το περιεχόμενο, αλλά επηρεάζει βαθιά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι γράφουν, μιλούν και -τελικά- σκέφτονται.
Αν και τα συστήματα αυτά εκπαιδεύτηκαν για να μιμούνται την ανθρώπινη γλώσσα, νέες έρευνες δείχνουν ότι οδηγούν σταδιακά σε μια πιο ομοιογενή και προβλέψιμη μορφή έκφρασης, περιορίζοντας τη γλωσσική ποικιλία που χαρακτήριζε μέχρι σήμερα τον ανθρώπινο λόγο.
Το πρόσφατο ρεπορτάζ από το Axios είναι αποκαλυπτικό και περιλαμβάνει πολλές αξιόλογες έρευνες πανεπιστημίων και άλλων οργανισμών.
Σύμφωνα με μελέτη του πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνια (University of Southern California), η οποία ανέλυσε επιστημονικά περιοδικά, τοπικά μέσα ενημέρωσης και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα, η ποικιλομορφία στη γραφή μειώθηκε αισθητά μετά την κυκλοφορία εργαλείων όπως το ChatGPT, το Gemini και φυσικά πολλά άλλα.
Τυποποιημένη και «επίπεδη» γλώσσα
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η δομή των προτάσεων γίνεται πιο τυποποιημένη, ενώ το λεξιλόγιο συγκλίνει προς συγκεκριμένες «αγαπημένες» λέξεις και εκφράσεις που χρησιμοποιούν τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης.
Αντίστοιχα ευρήματα προκύπτουν και από ανάλυση του Max Planck Institute for Human Development, το οποίο μελέτησε πάνω από 740.000 ώρες περιεχομένου.
Οι επιστήμονες παρατήρησαν ότι λέξεις που χρησιμοποιούνται συχνά από τα AI μοντέλα, όπως «εμβαθύνω», «λεπτομερής» ή «κατανοώ», αρχίζουν να εμφανίζονται ολοένα και περισσότερο στην καθημερινή επικοινωνία, ακόμη και μεταξύ ανθρώπων που δεν χρησιμοποιούν άμεσα τέτοιες τεχνολογίες.
Το φαινόμενο αυτό δεν αφορά μόνο τη γλώσσα, αλλά και την αντίληψη του τι θεωρείται «καλή γραφή». Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Μορτέζα Ντεχγκάνι, που συμμετείχε στην έρευνα, οι χρήστες εξοικειώνονται με μια εξιδανικευμένη -αλλά προβλέψιμη- μορφή λόγου και αρχίζουν να την αναπαράγουν, επιδιώκοντας να φαίνονται πιο σαφείς, επαγγελματίες ή πειστικοί. Το αποτέλεσμα είναι μια σταδιακή μετατόπιση προς ένα ύφος που θυμίζει περισσότερο μηχανική παραγωγή παρά ανθρώπινη δημιουργία.
Παράλληλα, ειδικοί στον χώρο των μέσων ενημέρωσης και της εκπαίδευσης εκφράζουν ανησυχίες για την ποιότητα του παραγόμενου λόγου. Ο Άλεξ Μαχαντέβαν από το Poynter Institute for Media Studies περιγράφει το περιεχόμενο που δημιουργείται με τη βοήθεια AI ως «σωστό αλλά άψυχο», σημειώνοντας ότι, παρά τη γραμματική του αρτιότητα, στερείται προσωπικότητας και δημιουργικότητας. Η γλώσσα γίνεται πιο ασφαλής, αλλά ταυτόχρονα πιο «επίπεδη».
Χάνονται η παραμερίζονται οι αυθεντικές, γνήσιες φωνές
Από την πλευρά της γλωσσολογίας, η καθηγήτρια Έμιλι Μπέντερ από το University of Washington προειδοποιεί ότι η τάση προς το λεγόμενο «τέλειο» ύφος, όπως αυτό διαμορφώνεται από τα AI εργαλεία, ενδέχεται να οδηγήσει σε απώλεια της αυθεντικής φωνής. Περιγράφει μάλιστα το φαινόμενο ως «LinkedIn average», μια μορφή εταιρικού, ουδέτερου λόγου που αποφεύγει τις αιχμές και την προσωπικότητα.
Η εξάπλωση της χρήσης AI ενισχύει ακόμη περισσότερο αυτή τη δυναμική. Σύμφωνα με έρευνα του Brookings Institution το 2025, περίπου το ένα τρίτο των μικρών επιχειρήσεων χρησιμοποιεί ήδη εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για εξυπηρέτηση πελατών και επικοινωνία, ενώ σημαντικό ποσοστό ιδιωτών δηλώνει ότι αξιοποιεί τέτοια συστήματα για αναρτήσεις και μηνύματα στα κοινωνικά δίκτυα.
Φαύλος κύκλος
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο χρησιμοποιείται η AI για παραγωγή λόγου, τόσο περισσότερο διαμορφώνει τα πρότυπα γραφής και ομιλίας. Ακόμη και επαγγελματίες συγγραφείς και δημοσιογράφοι αρχίζουν να αμφισβητούν το δικό τους ύφος, φοβούμενοι μήπως η γραφή τους μοιάζει «υπερβολικά καλή» και εκληφθεί ως προϊόν μηχανής.
Παρά τις ευκολίες που προσφέρει, η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται να αφαιρεί κάτι θεμελιώδες από τη διαδικασία της γραφής: την ίδια την προσπάθεια. Όπως τονίζει η Μπέντερ, η δυσκολία στη διατύπωση ιδεών είναι αναπόσπαστο μέρος της σκέψης και της μάθησης. Όταν αυτή η διαδικασία παρακάμπτεται, χάνεται όχι μόνο η προσωπική έκφραση, αλλά και ένα κρίσιμο εργαλείο κατανόησης του κόσμου.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πρόκληση για το μέλλον δεν είναι απλώς η συνύπαρξη ανθρώπου και μηχανής στη γλώσσα, αλλά η διατήρηση της αυθεντικότητας σε έναν κόσμο όπου η ομοιομορφία γίνεται όλο και πιο ελκυστική — και ταυτόχρονα πιο επικίνδυνη για το ενδιαφέρον του αναγνώστη αλλά και την ικανοποίηση του συγγραφέα.
