Τη μεγάλη γεωπολιτική αξία της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ Great Sea Interconnector (GSI) για την ενεργειακή ασφάλεια της Κύπρου υπογραμμίζει ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της χώρας, Μιχάλης Δαμιανός, βάζοντας όμως παράλληλα στο τραπέζι και την κρίσιμη παράμετρο του κόστους για τους Κύπριους καταναλωτές. Σε συνέντευξη που παραχώρησε στο powergame.gr, στο περιθώριο της συμμετοχής του στο 30ό συνέδριο Government Roundtable του Economist, ο κ. Δαμιανός τονίζει ότι η Λευκωσία θέλει να γίνει το GSI, καθώς θα ενισχύσει την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου, ξεκαθαρίζει όμως ότι δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο πως θα οδηγήσει σε μείωση των τιμών ρεύματος και δεν αποκλείεται και να τις αυξήσει.
Ο ίδιος παραπέμπει στη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, η οποία αναμένεται να δώσει πιο καθαρή εικόνα για το τελικό κόστος και συναρτά από τα αποτελέσματά της και τη μετοχική συμμετοχή της Κυπριακής Δημοκρατίας στο έργο. Όπως σημειώνει, εφόσον τα δύο τρίτα του κόστους κατασκευής μετακυλιστούν στους Κύπριους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ρεύματος, το όφελος στις τιμές μπορεί να είναι περιορισμένο ή ακόμη και να αντιστραφεί, ειδικά αν το κόστος υπερβεί το 1,9 δισ. ευρώ.
Την ίδια στιγμή, ο Δαμιανός τοποθετεί τον GSI στο ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο της Ανατολικής Μεσογείου και της συνεργασίας 3+1 με Ελλάδα, Ισραήλ και ΗΠΑ, ενώ αποκαλύπτει ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με την Παγκόσμια Τράπεζα για τη χρηματοδότηση μελετών για πιθανή ηλεκτρική διασύνδεση Κύπρου – Λιβάνου, η οποία μαζί με το GSI τοποθετεί την Κύπρο και τον Λίβανο στον ευρύτερο διάδρομο Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης IMEC.
Στην ίδια συνέντευξη, ο κ. Δαμιανός αναλύει την πρόοδο του προγράμματος υδρογονανθράκων της Κύπρου, καθώς «τρέχει» παράλληλα -αν και με διαφορετικούς χρόνους- η ωρίμανση σειράς κοιτασμάτων , ενώ προαναγγέλλει και νέο γύρο παραχωρήσεων σε ορίζοντα 24 μηνών. Για την αγορά ηλεκτρισμού, αναγνωρίζει το πρόβλημα του υψηλού κόστους και των μεγάλων περικοπών ΑΠΕ, υπογραμμίζοντας ότι η απάντηση είναι «με μία λέξη, αποθήκευση» και περιγράφοντας τα πιο ώριμα έργα που έχουν δρομολογηθεί προς αυτήν την κατεύθυνση Τέλος, αποτιμά θετικά την κυπριακή προεδρία στην ΕΕ στον τομέα της ενέργειας, με αιχμή την επίτευξη κοινής θέσης των 27 για το Πακέτο για τα Ηλεκτρικά Δίκτυα.
- Πώς τοποθετείστε απέναντι στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ GSI, λαμβάνοντας υπόψη ότι πρόσφατα δηλώσατε ότι δεν θα οδηγήσει σε φθηνότερο ρεύμα;
Το έργο έχει πολύ μεγάλη γεωπολιτική αξία για την ασφάλεια εφοδιασμού της Κύπρου και γι’ αυτό θέλουμε να γίνει, καθώς θα μας διασφαλίζει ότι θα έχουμε πάντα ρεύμα. Πλην όμως, δεν πρέπει να θεωρούμε απαραιτήτως ότι με την ηλεκτρική διασύνδεση θα μειωθούν οι τιμές του στην Κύπρο και ο λόγος είναι, επειδή τα 2/3 του κόστους της κατασκευής θα το επωμιστεί ο Κύπριος καταναλωτής στους λογαριασμούς ρεύματος -και είναι κάτι που θα δούμε όταν θα έχουμε στα χέρια μας τη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων-, μπορεί τελικά να αυξήσει την τιμή του ρεύματος αντί να τη μειώσει, και αν υπάρχει μείωση θα είναι πολύ μικρή, Άρα υπάρχει ασφάλεια εφοδιασμού για εμάς, που είναι πολύ σημαντικό, αλλά από την άλλη πρέπει να δούμε και το οικονομικό κομμάτι, γιατί από τα στοιχεία που έχουμε φαίνεται ότι οι πιθανότητες να μειώσει το κόστος του ρεύματος είναι περιορισμένες, ιδίως αν το κόστος του έργου αυξηθεί πέραν του αρχικού προϋπολογισμού των 1,9 δισ. ευρώ.
- Πού βρισκόμαστε όσον αφορά τη μελέτη της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων;
Ο ΑΔΜΗΕ έχει ήδη υποβάλει το σχετικό αίτημα στην ΕΤΕπ, όπως συμφωνήσαμε οι υπουργοί Ενέργειας Ελλάδας και Κύπρου ενώπιον του αρμόδιου Ευρωπαίου Επιτρόπου. Η μελέτη θα πάρει λίγους μήνες, ελπίζουμε έως το τέλος του έτους να έχουμε κάποια στοιχεία. Μακάρι να δείξει η μελέτη ότι το κόστος δεν θα είναι αυξημένο και μακάρι να μπορούμε να βρούμε και άλλους επενδυτές, αλλά και άλλους πόρους, είτε από ευρωπαϊκά ταμεία είτε από αλλού, για να μπορέσουμε να υλοποιήσουμε το έργο.
- Σας απασχολεί ο παράγοντας Τουρκία και αυτά που ακούγονται κατά καιρούς για ηλεκτρική διασύνδεση του ψευδοκράτους της Βόρειας Κύπρου με την Τουρκία;
Ο ρόλος της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο είναι σημαντικός, ιδιαίτερα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Με δικές της ενέργειες η Τουρκία σταμάτησε ερευνητικά πλοία στην κυπριακή ΑΟΖ το 2018, ενώ υπήρχε και το περιστατικό στην Κάσο το καλοκαίρι του 2024 (σ.σ. με την παρενόχληση του ιταλικού πλοίου που διενεργούσε έρευνες βυθού για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου). Αυτό το οποίο μπορεί να κάνει η Κυπριακή Δημοκρατία είναι να συνεχίσει να εξασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα με βάση το Διεθνές Δίκαιο για να προχωρήσει το δικό της ενεργειακό πρόγραμμα, σε συνεργασία πάντοτε με τους εταίρους μας, που είναι οι ΗΠΑ, η Ελλάδα και το Ισραήλ, στο πλαίσιο του σχήματος 3+1, και στηρίζουν αυτό το ενεργειακό πρόγραμμα. Αυτά πρέπει να κάνουμε εμείς. Το τι κάνει η Τουρκία δεν μπορούμε να το ελέγξουμε, αλλά θεωρούμε ότι με ευρύτερες συνεργασίες και με τη σύμφωνη γνώμη των ΗΠΑ, που έχουν ενεργό ρόλο στην Ανατολική Μεσόγειο, θεωρούμε ότι θα τα καταφέρουμε.
- Μια και αναφερθήκατε στο σχήμα 3+1, που έχει επανέλθει δυναμικά στην ατζέντα το τελευταίο διάστημα, τι προσβλέπετε σε πρακτικό επίπεδο;
Από τη στιγμή που υπάρχει συμφωνία όσον αφορά το ενεργειακό πρόγραμμα της κυπριακής Δημοκρατίας, θεωρούμε ότι θα υπάρχει ενεργειακή ασφάλεια, υπάρχουν και συμφέροντα αμερικανικών εταιρειών στην ευρύτερη περιοχή, ιδιαίτερα στην κυπριακή ΑΟΖ και πρέπει να καταλάβουν όλοι πλέον ότι η Κύπρος προχωράει με τη συμφωνία και με την ασφάλεια από τους δικούς μας εταίρους. Γι’ αυτό μιλάμε για την ενεργειακή αυτήσυνεργασία που εμείς μάλιστα αποκαλούμε «συνεταιρισμό», partnership. Θα βασιστούμε στους εταίρους μας και στην Ανατολική Μεσόγειο και στις ΗΠΑ. Και να πούμε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν πάντοτε αξιόπιστος παίκτης στην Ανατολική Μεσόγειο. Εχουμε εξαιρετικές σχέσεις με όλους μας τους γείτονες, και με την Αίγυπτο αλλά και με τον Λίβανο, με τον οποίο συζητάμε μάλιστα για ηλεκτρική διασύνδεση…
- Πού βρίσκεται αυτό το project και πώς «κουμπώνει» με το GSI;
Βρισκόμαστε σε συζητήσεις για χρηματοδότηση των μελετών του έργου από την Παγκόσμια Τράπεζα, είμαστε κοντά στην υποβολή του σχετικού αιτήματος. Είναι ένα έργο που θα πάρει πάρα πολλά χρόνια, αλλά κάπου πρέπει να ξεκινήσει. Να θυμόμαστε ότι Κύπρος και Λίβανος είναι πολύ κοντά, με ό,τι συνεπάγεται αυτό για το κόστος αυτής της διασύνδεσης. Σίγουρα όμως από μόνη της δεν προσφέρει πάρα πολλά, πρέπει να γίνει και το κομμάτι Κύπρος – Ελλάδα. Όταν γίνει και η διασύνδεση Κύπρου – Ισραήλ (σ.σ. που είναι το δεύτερο σκέλος του GSI) και η διασύνδεση Κύπρου – Λιβάνου, τότε και το Ισραήλ και ο Λίβανος θα συνδέονται με την Ευρώπη. Οπότε το GSI είναι προπομπός του IMEC (σ.σ. του μεγάλου διαδρόμου Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης).
- Ανακοινώσατε το τελευταίο διάστημα θετικές εξελίξεις όσον αφορά το πρόγραμμα υδρογονανθράκων της Κύπρου. Ποια είναι η συνολική εικόνα για τα κοιτάσματα «Κρόνος», «Γλαύκος», «Πήγασος» και «Αφροδίτη»;
Ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ο «Κρόνος» είναι ένα μικρό κοίτασμα που είναι στα 100 χιλιόμετρα μακριά από το «Ζορ», που είναι ένα τεράστιο κοίτασμα στην αιγυπτιακή ΑΟΖ, με διαχειριστές τις ίδιες εταιρείες, την ιταλική Eni και τη γαλλική Total. Άρα προχωράμε ελπίζω μέσα στις επόμενες 10-15 ημέρες με την Τελική Επενδυτική Απόφαση των εταιρειών, ώστε να προχωρήσει το project, κάτι που σημαίνει τη δημιουργία αγωγού από την Κυπριακή ΑΟΖ γύρω στα 105 χλμ., να φτάνει στο Ζορ και από εκεί μέσω αυτών των εγκαταστάσεων να πηγαίνει στην Αίγυπτο για υγροποίηση και πώληση στις ευρωπαϊκές αγορές. Οικονομικά για την Κυπριακή Δημοκρατία δεν θα φέρει πολλά χρήματα, είναι ένα πολύ μικρό κοίτασμα, το οποίο όμως μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τώρα λόγω των συνεργειών των εταιρειών με το Ζορ και με το τερματικό της Νταμιέτα στην Αίγυπτο, όπου γίνεται η υγροποίηση και θα βάλει στον χάρτη των παραγωγών υδρογονανθράκων την Κυπριακή Δημοκρατία για πρώτη φορά.
Το «Αφροδίτη» είναι κοίτασμα του 2011, ενώ ο Κρόνος είναι κοίτασμα του 2022. Εκεί η αμερικανική Chevron (σ.σ. που ηγείται της κοινοπραξίας στην οποία συμμετέχουν και οι Shell και Νew Med Energy) προχωράει τη μελέτη βασικού τεχνικού σχεδιασμού FEED (Front End Engineering Design) και εντός του 2027 πρέπει να έχουμε Τελική Επενδυτική Απόφαση. Από εκεί και πέρα, εντός 4 ετών πρέπει να έχουμε την πρώτη παραγωγή φυσικού αερίου, άρα το 2031. Εδώ όμως μιλάμε για συμβόλαια υπογεγραμμένα εδώ και αρκετό καιρό και αποφάσεις ειλημμένες, σύμφωνα με τις οποίες το φυσικό αέριο από την «Αφροδίτη» θα πωληθεί στην Αίγυπτο για την αιγυπτιακή αγορά.
Μετά έχουμε τα κοιτάσματα «Γλαύκος» και «Πήγασος», το πρώτο του 2019, το δεύτερο του 2025 με παραχωρησιούχο την κοινοπραξία ExxonMobil – Qatar Energy και διαχειριστή την Exxon, εκεί η Τελική Επενδυτική Απόφαση αναμένεται το 2029 και η πρώτη παραγωγή αερίου το 2033. Είναι πολύ σημαντικό για την Κύπρο ότι και οι τρεις «ομάδες» κοιτασμάτων «τρέχουν» την ίδια στιγμή, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για το πρόγραμμα ανάπτυξης υδρογονανθράκων της χώρας. Είναι κάτι με το οποίο και οι εταίροι μας συμφωνούν στην περιοχή, η Αίγυπτος, η Ελλάδα, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ (γιατί τα μεγάλα κοιτάσματα έχουν δοθεί σε αμερικανικές εταιρείες, την Exxon και την Chevron). Οπότε με όλα αυτά, πέραν του ότι η Κύπρος θα γίνει παραγωγός ενέργειας, προφανώς θα έχουμε και σημαντικά έσοδα για την Κυπριακή Δημοκρατία. Σε πρόσφατες δηλώσεις μου είχα δώσει τα 10 δισ. ευρώ ως τάξη μεγέθους, αλλά μάλλον θα είναι πολύ παραπάνω. Δεν θέλουμε να θεωρεί ο κόσμος ότι όλα αυτά γίνονται για λίγες εκατοντάδες εκατομμύρια. Οι υδρογονάνθρακες είναι στα πολλά δισ., οπότε θα βοηθήσουν τα κρατικά ταμεία της Κυπριακής Δημοκρατίας για πολλά χρόνια.
- Θα δούμε το φυσικό αέριο που αναμένεται να παράγεται στην Κύπρο να καταναλώνεται στην Κύπρο;
Αυτήν τη στιγμή το κυπριακό αέριο είναι δύσκολο να καταναλωθεί στην Κύπρο, γιατί ο τρόπος με τον οποίο δουλεύουν τα συμβόλαια καταμερισμού με τις εταιρείες, έρχονται οι εταιρείες και κάνουν μια πρόταση για το πώς είναι καλύτερα εμπορεύσιμο το αέριο. Όπως γνωρίζετε, εδώ και πολλά χρόνια δεν καταφέραμε να βγάλουμε φυσικό αέριο και ένας από τους λόγους είναι ότι πρόκειται για δύσκολα εμπορεύσιμα μπλοκ, που είναι σε πολύ μεγάλα βάθη, έχουν τεχνικές προκλήσεις και δεν περιέχουν τεράστιες ποσότητες φυσικού αερίου. Άρα, από τη στιγμή που έχει ληφθεί η απόφαση το φυσικό αέριο από την «Αφροδίτη» να φτάσει στην Αίγυπτο για εκμετάλλευση, δεν υπήρχε περίπτωση οι εταιρείες να δεχθούν να έρθει μέρος αυτού στην Κύπρο, γιατί οι εγκαταστάσεις θα κοστίσουν πάρα πολύ. Στο πλαίσιο των συζητήσεών της με τις ενεργειακές εταιρείες, η Κυπριακή Δημοκρατία διαχρονικά ζητεί να καταφέρουμε να φέρουμε αέριο από τη δική μας ΑΟΖ στην Κύπρο. Δεν το έχουμε καταφέρει ακόμα. Αν στο μέλλον υπάρχει μεγαλύτερη ανάπτυξη, μεγαλύτερα κοιτάσματα, τότε να μπορέσουμε να πιέσουμε περισσότερο να γίνει μονάδα υγροποίησης στην Κύπρο, ώστε να εξάγεται και από την Κύπρο. Κάποτε μπορεί να τα καταφέρουμε, αυτήν τη στιγμή είναι δύσκολο.
- Υπάρχουν σχέδια για νέο γύρο παραχωρήσεων στην κυπριακή ΑΟΖ αυτήν τη στιγμή;
Ναι, υπάρχουν τέτοια σχέδια για τα επόμενα 1-2 χρόνια, άρα σίγουρα είτε προς το τέλος του 2027 ή σε κάποια φάση εντός του 2028. Να τελειώσουμε όμως πρώτα με αυτά που έχουμε ξεκινήσει ! Σίγουρα θα τρέξει ο επόμενος γύρος αδειοδότησης, όμως δεν είναι κάτι που μπορούμε να κάνουμε τους επόμενους 12 μήνες. Τους επόμενους 24 μήνες, σίγουρα.
- Με το τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό πού βρισκόμαστε σε αυτήν τη φάση;
Είμαστε στα τελικά στάδια όρων προσφοράς και θέλουμε να ολοκληρώσουμε τη σχετική διαδικασία εντός Ιουλίου, ώστε να ακολουθήσει η υποβολή προσφορών από διεθνείς εταιρείες και να επιλεγεί ο ανάδοχος για να ολοκληρωθεί αυτό το ημιτελές έργο. Θέλουμε πριν από το 2030, που θα γίνει η απόσυρση των γεννητριών της ΑΗΚ, να έχει ολοκληρωθεί το project. Πάντως, υπάρχουν σημαντικές τεχνικές δυσκολίες, με δεδομένο ότι θα πρέπει να πιάσουμε το νήμα από εκεί που το άφησε η προηγούμενη κοινοπραξία. Οι προσφορές, λοιπόν, θα γίνουν στο πλαίσιο μιας μελέτης, ενός gap analysis που έχουν κάνει οι Γάλλοι της Tecnhip, ώστε οι ενδιαφερόμενοι να ξέρουν ακριβώς τι έχουν να τελειώσουν.
- Η εικόνα που υπάρχει για την αγορά ηλεκτρισμού της Κύπρου είναι ότι έχει πολύ ακριβό κόστος ρεύματος, με τεράστιες περικοπές ΑΠΕ. Γι αυτό τι σκέφτεστε να κάνετε;
Με μία λέξη, αποθήκευση. Η Κύπρος έχει αρκετή ηλιοφάνεια και παράγει πάνω από 1000 MW ενέργεια από τον ήλιο, την οποία χρειάζεται μεν ολόκληρη το καλοκαίρι, κάτι όμως που δεν ισχύει για όλο τον χρόνο, καθώς τους υπόλοιπους μήνες χρειάζεται περί τα 600-700 MW. Άρα, έχουμε πράγματι περικοπές πολύ μεγάλου μέρους αυτής της ηλιακής ενέργειας. Η μόνη πραγματική λύση είναι η αποθήκευση, που αυτήν τη στιγμή δεν έχουμε καθόλου. Έχει προχωρήσει ο Διαχειριστής του Συστήματος με κατακύρωση προσφορών για μπαταρίες ισχύος 120 MW, που θα εγκατασταθούν πριν από το καλοκαίρι του 2027. Μέσα στο επόμενο έτος θεωρούμε ότι θα έχει εγκαταστήσει μπαταρίες ισχύος 180 MW η ΑΗΚ (σ.σ. η κρατική εταιρεία ηλεκτρισμού της Κύπρου). Στην Κύπρο έχουν δοθεί άδειες για μπαταρίες συνολικής ισχύος 2 GW. Πρόκειται για ένα υπέρογκο ποσό. Εχουν δοθεί όροι σύνδεσης για μπαταρίες 150 MW σε ιδιώτες, κι αυτά θα προχωρήσουν, άρα ελπίζουμε μέσα στο 2027 θα είναι μέσα στο ενεργειακό μας μείγμα και άρα θα έχουμε λιγότερες περικοπές. Φυσικά, όταν η ανανεώσιμη ενέργεια που έχεις προέρχεται κυρίως από τον ήλιο, τις ημέρες που δεν υπάρχει ήλιος, υπάρχει πρόβλημα.
- Πριν από λίγες ημέρες ολοκληρώθηκε η κυπριακή προεδρία στην ΕΕ, η οποία στον τομέα της ενέργειας έχει να επιδείξει ένα σημαντικό επίτευγμα, την πολιτική συμφωνία για το Πακέτο για τα Δίκτυα. Πώς την αξιολογείτε;
Το Πακέτο για τα Δίκτυα είναι ένα πολύ σημαντικό νομοθέτημα και το ότι καταφέραμε να έχουμε κοινή θέση των κυβερνήσεων των 27 επ’ αυτού (General Approach) είναι μεγάλο βήμα προόδου. Ήταν μια δύσκολη διαπραγμάτευση, γιατί στον τομέα της ενέργειας στην ΕΕ, όπως γνωρίζετε, κάθε κράτος έχει το δικό του ενεργειακό μείγμα και τους δικούς του κανόνες όσον αφορά τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Από τη στιγμή που θα υπάρχει ένα νομοθετικό πλαίσιο, είναι κάτι που θα βοηθήσει τις χώρες της Ένωσης να προχωρήσουν στην αναβάθμιση των δικτύων τους, κάτι που απαιτεί επενδύσεις της τάξης των 660 δισ, ευρώ και θα πάρει πολλά χρόνια και γι’ αυτό είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που το έχουμε κλείσει.
