Ο πόλεμος με το Ιράν μπορεί τελικά να δώσει πολλά μαθήματα στην Αμερική. Ένα από αυτά, το οποίο έμαθε με τον δύσκολο τρόπο, είναι η θλιβερή οικονομική πλευρά της χρήσης παραδοσιακών όπλων εναντίον φθηνών ιρανικών drones. «Η δυναμική του κόσμου έχει αλλάξει», λέει ο Emil Michael, πρώην στέλεχος της Silicon Valley και πλέον ανώτερος αξιωματούχος στο Πεντάγωνο. «Δεν θέλεις να χαραμίσεις ένα πύραυλο αξίας 1 εκατομμυρίου δολαρίων για να καταρρίψεις ένα drone αξίας 50.000 δολαρίων».
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η κυβέρνηση Trump στρέφεται προς μια νέα γενιά ανερχόμενων εταιρειών στον τομέα της άμυνας, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν τον τρόπο διεξαγωγής του πολέμου. Πρωταγωνιστούν η Palantir Technologies, κολοσσιαία εταιρεία λογισμικού που παρέχει προηγμένα πληροφοριακά συστήματα, η SpaceX, της οποίας το δίκτυο δορυφόρων Starshield προσφέρει δυνατότητες αναγνώρισης και συνδεσιμότητας, και η Anduril Industries, μια ταχέως αναπτυσσόμενη εταιρεία που κατασκευάζει εναέρια και θαλάσσια drones, αλλά και συστήματα αντιμετώπισης drones. Το τρίο αυτό των λεγόμενων «νέων πρωταγωνιστών» διατηρεί στενούς δεσμούς με ένθερμες προσωπικότητες της κυβέρνησης Trump, γεγονός που καθιστά τους παραδοσιακούς γίγαντες του στρατιωτικοβιομηχανικού συμπλέγματος ολοένα και πιο ανήσυχους.
Σύμφωνα με την κυβέρνηση, οι παραδοσιακοί «κύριοι» ανάδοχοι των εξοπλιστικών προγραμμάτων της Αμερικής είναι δυσκίνητοι, υπερτιμημένοι και απρόθυμοι να αναλάβουν κινδύνους ως αποτέλεσμα των προσοδοφόρων θέσεων τους. «Αν οι [νεοεισερχόμενοι] είναι καλοί και βρουν τα πατήματά τους, θα κερδίσουν μέρος αυτής της δουλειάς που, υπό κανονικές συνθήκες, θα είχε ανατεθεί σε κάποιον παραδοσιακό ανάδοχο», λέει ο κ. Michael.
Φέτος, οι ανταγωνιστές κέρδισαν μερικές σημαντικές υποστηρίξεις. Τον Ιανουάριο, ο Pete Hegseth, υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, χρησιμοποίησε τη βάση της SpaceX στο Τέξας ως φόντο για να ανακοινώσει μια νέα στρατηγική τεχνητής νοημοσύνης, υποσχόμενος ότι το Υπουργείο Πολέμου (DoW) θα αντλούσε έμπνευση από την προσέγγιση διαχείρισης του Elon Musk και θα «επιταχύνει σαν τρελό». Τον Μάρτιο, ανακοίνωσε ότι το σύστημα διοίκησης και ελέγχου της Palantir με τεχνητή νοημοσύνη, το Maven, θα γινόταν «πρόγραμμα αναφοράς», εξασφαλίζοντας χρηματοδότηση για τα επόμενα χρόνια (αν και με αρκετή γραφειοκρατία). Τον ίδιο μήνα, ο αμερικανικός στρατός ενοποίησε πολλούς αναδόχους με την Anduril σε έναν μόνο, αξίας έως και 20 δισ. δολαρίων για δέκα χρόνια.
Τέτοιες δεσμεύσεις μπορεί να φαίνονται ασήμαντες σε σύγκριση, για παράδειγμα, με το πρόγραμμα των F-35, υπό την ηγεσία της Lockheed Martin. Τα F-35 μπορεί να καταλήξουν να κοστίσουν στη κυβέρνηση περισσότερα από 2 τρισ. δολάρια σε διάστημα αρκετών δεκαετιών. Πέρυσι, οι τρεις μεγαλύτεροι παραδοσιακοί κύριοι ανάδοχοι των ΗΠΑ —η Lockheed Martin, η RTX και η Northrop Grumman— δημιούργησαν μεταξύ τους περίπου οκτώ φορές τις συνολικές πωλήσεις των τριών νεοεισερχόμενων εταιρειών (ενώ η SpaceX και η Palantir αντλούν το μεγαλύτερο μέρος των εσόδων τους από πελάτες εκτός του Πενταγώνου).
Παρόλα αυτά, οι επενδυτές είναι αισιόδοξοι. Το τρίο των νεοφυών αυτών εταιρειών αξίζει περισσότερο από το τριπλάσιο των τριών μεγαλύτερων παραδοσιακών αναδόχων, γεγονός που αντανακλά, μεταξύ άλλων, τον αισιοδοξία για την ικανότητά τους να ανατρέψουν τη βιομηχανία όπλων (βλ. διάγραμμα 1). Τους επόμενους μήνες, η SpaceX αναμένεται να εισαγάγει τις μετοχές της στο χρηματιστήριο, στη μεγαλύτερη δημόσια προσφορά όλων των εποχών. Η Anduril, η οποία αντλεί σχεδόν το σύνολο των εσόδων της από συμβάσεις άμυνας, φέρεται να συγκεντρώνει κεφάλαια με αποτίμηση 60 δισ. δολαρίων, παρά το γεγονός ότι πέρυσι πραγματοποίησε πωλήσεις μόλις 2 δισ. δολαρίων, καταγράφοντας ζημίες.
Η αξία της εταιρείας αντανακλά εν μέρει τα ποσά ρεκόρ κεφαλαίων επιχειρηματικού κινδύνου που εισρέουν σε νεοφυείς επιχειρήσεις του τομέα της άμυνας στην Αμερική (βλ. διάγραμμα 2). Τους τελευταίους μήνες έχουν επίσης εκδοθεί μεγάλες επιταγές για μια δεύτερη κατηγορία νεοφυών επιχειρήσεων που ελπίζουν να κατακτήσουν τις μεγάλες κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων της Shield AI, η οποία αναπτύσσει αυτόνομους πιλότους για αερομαχίες, και της Saronic, η οποία κατασκευάζει θαλάσσια drones.
Η φήμη ενισχύεται από την «δονκιχωτική» προσπάθεια του Προέδρου Donald Trump να πείσει το Κογκρέσο να αυξήσει τον αμυντικό προϋπολογισμό του επόμενου οικονομικού έτους κατά περισσότερο από δύο πέμπτα σε σχέση με το τρέχον επίπεδο, φτάνοντας τα 1,5 τρισ. δολάρια. Τα σχέδια αυτά περιλαμβάνουν αυξημένες δαπάνες, μεταξύ άλλων, για drones, αντι-drones και τεχνητή νοημοσύνη. Αν και οι παραδοσιακοί κύριοι ανάδοχοι θα εξακολουθήσουν να λαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος των κονδυλίων προμηθειών, ο κ. Michael ελπίζει ότι το 1-2% που διατίθεται στους καινοτόμους ανταγωνιστές τα επόμενα χρόνια θα αρχίσει αυξάνεται κατά κάμποσες «ποσοστιαίες μονάδες» ετησίως, προκειμένου να δημιουργηθεί περισσότερος ανταγωνισμός.
Από την οπτική του Πενταγώνου, ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα των νεοεισερχόμενων είναι ότι, σε αντίθεση με τους παραδοσιακούς μεγάλους αναδόχους, αποφεύγουν σε μεγάλο βαθμό τα συμβόλαια τύπου cost-plus, μέσω των οποίων το κράτος αποζημιώνει όλες τις δαπάνες και προσθέτει ένα περιθώριο κέρδους. Το μοντέλο αυτό μπορεί να είναι κατάλληλο για μεγάλα και σύνθετα προγράμματα, όπου το αρχικό κόστος είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, αλλά συχνά οδηγεί σε χαμηλά κίνητρα αποδοτικότητας. Αντίθετα, οι νέοι ανταγωνιστές προτιμούν συνήθως συμβάσεις σταθερής τιμής, στις οποίες αναλαμβάνουν οι ίδιοι το αρχικό κόστος έρευνας και ανάπτυξης και αποκομίζουν υψηλά περιθώρια κέρδους εφόσον παραδώσουν εντός χρονοδιαγράμματος και προϋπολογισμού.
Η δομή των συμβολαίων τους βοηθά να παραμείνουν ευέλικτοι και τους δίνει κίνητρο να επαναλαμβάνουν γρήγορα, αντί να κατασκευάζουν όπλα και συστήματα κάθε φορά από το μηδέν. Η Anduril, για παράδειγμα, θέλει να χρησιμοποιήσει έναν κοινό κινητήρα πυραύλου με στερεά προωθητικά για χρήση σε διάφορα συστήματα εκτόξευσης, προκειμένου να διατηρήσει χαμηλό το κόστος. Όσον αφορά την ταχύτητα, οκτώ μήνες μετά την παρουσίαση από την νεοφυή επιχείρηση της Αριζόνα SpektreWorks, του πρωτοτύπου ενός drone αυτοκτονίας με την ονομασία LUCAS, οι αμερικανικές δυνάμεις το ανέπτυξαν στο Ιράν. (Το LUCAS είναι, κατά ειρωνικό τρόπο, ένα αντίγραφο του ιρανικού Shahed που κατασκευάστηκε με αντίστροφη μηχανική).
Ο ενθουσιασμός για την αλλαγή προσέγγισης του Πενταγώνου είναι εμφανής. «Είναι τεράστια», λέει ο Matthew Steckman, ο οποίος επιβλέπει ένα σημαντικό μέρος των δραστηριοτήτων της Anduril. «Κάθε μέρα έρχομαι και πρέπει να ανταποκριθώ στην επόμενη εκδοχή του πώς το Υπουργείο Άμυνας θέλει να προχωρήσει γρήγορα». Η γραφειοκρατία για τις προμήθειες άμυνας μειώνεται δραματικά. «Κόβουν τη γραφειοκρατία σαν να μην υπάρχει αύριο», λέει ο Steve Blank του Πανεπιστημίου του Στάνφορντ.
Ωστόσο, υπάρχουν ανησυχίες ότι η υπερβολική βιασύνη θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες με διάφορους τρόπους. Για τους ανταγωνιστές, ο κίνδυνος είναι να αναλάβουν πάρα πολλά πάρα πολύ γρήγορα και να μην μπορούν να ανταπεξέλθουν καθώς οι συμβάσεις γίνονται μεγαλύτερες.
Αυτό αποτελεί μεγαλύτερο πρόβλημα για την Anduril απ’ ό,τι για τις SpaceX και Palantir, οι οποίες έχουν αμφότερες μεγάλες συμβάσεις με εμπορικούς πελάτες και άλλα κυβερνητικά τμήματα, κάτι που τους δίνει μεγαλύτερη κλίμακα. Η εστίαση της Palantir στο λογισμικό σημαίνει επίσης ότι μπορεί να επεκτείνει τις δραστηριότητές της σχετικά γρήγορα. Για την Anduril όμως, όπως και για πολλούς από τους επίδοξους νέους πρωταγωνιστές, η επέκταση της παραγωγής θα μπορούσε να αποτελέσει πρόκληση.
Η Anduril μόλις άρχισε να κατασκευάζει μεγάλες εγκαταστάσεις παραγωγής (πρόσφατα άνοιξε ένα εργοστάσιο στο Οχάιο, για το οποίο ξόδεψε 1 δισ. δολάρια). Η κατασκευάστρια drone μιλάει με αυτοπεποίθηση, αλλά η ικανότητά της να αυξήσει την παραγωγή σε επίπεδα που να πλησιάζουν αυτά των παραδοσιακών πρωταγωνιστών δεν έχει δοκιμαστεί.
Βέβαια, υπάρχουν κίνδυνοι και για την κυβέρνηση. Το Πεντάγωνο αντί για τις αυτόνομες πλατφόρμες που προσφέρουν οι παραδοσιακοί ανάδοχοι, θέλει να προχωρήσει προς διαλειτουργικά οπλικά συστήματα. Ωστόσο, ορισμένοι ανησυχούν ότι θα μπορούσε να εγκλωβιστεί στις υπηρεσίες εκτόξευσης και δορυφόρων της SpaceX ή στα συστήματα διαχείρισης του πεδίου μάχης που παρέχουν η Palantir και η Anduril.
Πράγματι, παρόλο που το Πεντάγωνο δηλώνει ότι επιθυμεί να ενθαρρύνει τον ανταγωνισμό στον αμυντικό κλάδο, υπάρχουν ενδείξεις ότι η είσοδος στον κλάδο παραμένει το ίδιο δύσκολη με το παρελθόν. Η Anduril, για παράδειγμα, είναι μια εταιρεία που εξαγοράζει συνεχώς μικρότερες εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της Blue Force Technologies, την οποία αγόρασε το 2023 και η οποία κατασκευάζει το μη επανδρωμένο μαχητικό αεροσκάφος Fury.
Ο Scott Bledsoe, εφευρέτης του Fury, λέει ότι πούλησε τη νεοφυή επιχείρησή του αφού συνειδητοποίησε ότι ήταν πολύ μικρή για να «ανοίξει δρόμο» προς μια μεγάλη αμυντική σύμβαση. Ωστόσο θα ήθελε τα πράγματα να ήταν διαφορετικά. «Υπάρχει ο κίνδυνος το μόνο που κάνουμε να είναι η δημιουργία μιας νέας γενιάς παραδοσιακών κύριων αναδόχων», δηλώνει με έναν τονο ανησυχίας ο κ. Bledsoe. Ένας εσωτερικός συνεργάτης μιας από τις νέες πρωταθλήτριες εταιρείες, όταν ρωτήθηκε αν η εταιρεία του θα μπορούσε να αναπτύξει προσπάθειες άσκησης πίεσης σε κάθε πολιτεία, παρόμοιες με αυτές των παραδοσιακών κύριων αναδόχων, δήλωσε: «Φυσικά και ναι».
Ένας επιπλέον κίνδυνος είναι ότι, καθώς ενθουσιάζεται υπερβολικά με τα πλεονεκτήματα των drones και των παρόμοιων συστημάτων, το Υπουργείο Άμυνας θα μπορούσε να υποβαθμίσει την προτεραιότητα των παραδοσιακών οπλικών συστημάτων που θα ήταν ζωτικής σημασίας σε μια μελλοντική σύγκρουση με την Κίνα, λόγω της ικανότητάς τους να διανύουν μεγάλες αποστάσεις και να διαπερνούν προηγμένες άμυνες.
Για την κοινωνία στο σύνολό της, οι ολοένα και στενότερες σχέσεις μεταξύ της οικογένειας Trump και των νέων πρωταγωνιστών αποτελούν επίσης λόγο ανησυχίας.
Όταν οι μετοχές της Palantir βίωσαν την επίθεση ενός short-seller αυτό το μήνα, ο πρόεδρος υπερασπίστηκε την εταιρεία, αναφερόμενος μάλιστα και στον κωδικό της μετοχής της στο χρηματιστήριο: «Η Palantir Technologies (PLTR) έχει αποδείξει ότι διαθέτει εξαιρετικές πολεμικές ικανότητες και εξοπλισμό. Ρωτήστε τους εχθρούς μας!!!», έγραψε στο Truth Social. Ο Donald Trump junior, ο γιος του, είναι εταίρος στην 1789 Capital, μια εταιρεία επιχειρηματικών κεφαλαίων που έχει επενδύσει στην Anduril.
«Κάθε επενδυτής στον πλανήτη είναι επενδυτής στην Anduril», ανταπαντά ο κ. Steckman. Ωστόσο, οποιαδήποτε εντύπωση μεροληψίας θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την κατά τα άλλα ισχυρή υποστήριξη πολλών Δημοκρατικών πολιτικών προς τις νεοφυείς επιχειρήσεις του αμυντικού τομέα, θέτοντας ενδεχομένως τις εταιρείες σε κίνδυνο αν οι Ρεπουμπλικανοί χάσουν τον έλεγχο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Η αναδιάρθρωση που βρίσκεται σε εξέλιξη στον αμερικανικό στρατιωτικοβιομηχανικό σύμπλεγμα έχει καθυστερήσει πολύ. Θα ήταν κρίμα να αποτύχει.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
