Όταν το 2018 ο Καναδάς, το Μεξικό και οι Ηνωμένες Πολιτείες κέρδισαν την υποψηφιότητά να φιλοξενήσουν από κοινού το φετινό Παγκόσμιο Κύπελλο ποδοσφαίρου, το σύνθημα ήταν «United As One» (Ενωμένοι ως ένα). Όσο φιλόδοξα και αν είναι τα συνθήματα, το συγκεκριμένο δεν ήταν παράλογο. Η Βόρεια Αμερική φιλοξενεί περισσότερους από 500 εκατομμύρια ανθρώπους, αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου ΑΕΠ και απολαμβάνει πολλά σημαντικά προνόμια: δημοκρατικές κυβερνήσεις, ειρηνικά σύνορα και οικονομίες με διαφορετικά πλεονεκτήματα που είναι πλέον βαθιά ενοποιημένες.
Ωστόσο, με λιγότερο από δύο μήνες να απομένουν πριν την έναρξη των αγώνων στις 11 Ιουνίου, η ενότητα της Βόρειας Αμερικής βρίσκεται υπό πίεση. Η έριδα γίνεται όλο πιο εμφανής στη γλώσσα των ηγετών της. Ο Πρόεδρος Donald Trump απείλησε με άμεση δράση εναντίον των συμμοριών ναρκωτικών στο Μεξικό, λέγοντας ότι η ομόλογός του Claudia Sheinbaum τις «φοβάται πολύ». Επανειλημμένα έχει προτείνει ο Καναδάς να γίνει η 51η πολιτεία. Ο Mark Carney, πρωθυπουργός του Καναδά, απάντησε χαρακτηρίζοντας τη στενή σχέση της χώρας του με τη γείτονά της ως «αδυναμία». Το ρήγμα υπερβαίνει τα λόγια. Μία από τις πρώτες ενέργειες του κ. Trump κατά την επιστροφή του στην εξουσία πέρυσι ήταν η επιβολή δασμών στις εξαγωγές των γειτόνων του προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Το καλοκαίρι, όλες αυτές οι εντάσεις θα έρθουν στο προσκήνιο. Την 1η Ιουλίου, ενώ το τουρνουά θα βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη, οι τρεις χώρες πρέπει να αποφασίσουν αν θα παρατείνουν τη Συμφωνία Ηνωμένων Πολιτειών-Μεξικού-Καναδά (USMCA) —τη συμφωνία εμπορίου που ο κ. Trump διαπραγματεύτηκε κατά την πρώτη θητεία του— πέρα από την τρέχουσα ημερομηνία λήξης της το 2036. Από την έναρξη ισχύος της πρώτης συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου της Βόρειας Αμερικής το 1994, το εμπόριο έχει ανθίσει (βλ. διάγραμμα). Οι δασμοί του κ. Trump έχουν διαταράξει, αλλά δεν έχουν σταματήσει τη ροή των εμπορευμάτων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Diego Marroquín του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, ενός κέντρου μελετών στην Ουάσιγκτον, σήμερα το εμπόριο μεταξύ των τριών χωρών ανέρχεται σε περισσότερα από 2 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Οι εφοδιαστικές αλυσίδες εκτείνονται σε ολόκληρη την ήπειρο. Ένα αυτοκίνητο μπορεί να διασχίσει ένα διεθνές σύνορο οκτώ φορές πριν ολοκληρωθεί η συναρμολόγησή του.
Κάποτε θεωρούταν σχεδόν βέβαιο ότι η συμφωνία θα παραταθεί. Ωστόσο, ο Jamieson Greer, ο εμπορικός εκπρόσωπος των ΗΠΑ, ο οποίος έφτασε στο Μεξικό για συνομιλίες στις 20 Απριλίου, είναι σαφής ότι η παράταση είναι απίθανη. Ορισμένες από τις αντιρρήσεις των ΗΠΑ είναι γνωστές. Θέλουν αυστηρότερους κανόνες καταγωγής για τα αυτοκίνητα, κυρίως για να δυσκολέψουν τη χρήση κινεζικών εξαρτημάτων στην κατασκευή τους, και ελπίζουν να πουλήσουν περισσότερα γαλακτοκομικά προϊόντα στον Καναδά, ο οποίος προστατεύει τους αγρότες του. Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαπραγματεύονται ήδη με το Μεξικό, αλλά πριν ξεκινήσουν επίσημες συνομιλίες θέλουν, σύμφωνα με πληροφορίες, εκ των προτέρων παραχωρήσεις από τον Καναδά.
Άλλες απαιτήσεις είναι νέες και ευρύτερες. Οι δασμοί εφαρμόζονται πλέον όχι μόνο σε προϊόντα εκτός της συμφωνίας, αλλά και στον χάλυβα, το αλουμίνιο και τα αυτοκίνητα που εμπίπτουν σε αυτήν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα απαιτήσουν να παραμείνουν. Ο κ. Trump επιθυμεί επίσης μεγαλύτερη συνεργασία σε θέματα μετανάστευσης, ασφάλειας και ανταγωνισμού με την Κίνα. Χρησιμοποιεί την USMCA ως μοχλό πίεσης για να αναγκάσει τους γείτονές του να συμμορφωθούν με τις προτεραιότητές του. Δεδομένου του μεγέθους της αμερικανικής οικονομίας —το ΑΕΠ της είναι επτά φορές μεγαλύτερο από το συνδυασμένο ΑΕΠ του Καναδά και του Μεξικού— βρίσκεται σε ισχυρή θέση για να το πράξει.
Ο Michael Camuñez, αξιωματούχος εμπορίου στην κυβέρνηση του Barack Obama, λέει ότι η συμφωνία βρίσκεται «σε μηχανική υποστήριξη». Αν και αποδυναμωμένη, πιθανότατα θα επιβιώσει,. Ένα πιθανό αποτέλεσμα είναι ότι το τρίο θα συμφωνήσει να την επανεξετάζει σε ετήσια βάση, ενώ, όπως εκτιμά ο κ. Marroquín, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα χρησιμοποιούν άλλα εργαλεία — δασμούς που δικαιολογούνται για λόγους εθνικής ασφάλειας, έρευνες για καταναγκαστική εργασία και ρυθμιστική πίεση — για να αποσπάσουν παραχωρήσεις, μια προσέγγιση που θα τρομάξει τη βιομηχανία.
Το σχέδιο για τη Βόρεια Αμερική είχε ήδη αρχίσει να κλονίζεται πριν από τη δεύτερη θητεία του κ. Trump. «Λέω στον κόσμο: “Μην αυταπατάστε πιστεύοντας ότι αν φύγει ο Trump, όλα θα πάνε καλά”», λέει η Martha Bárcena, πρώην πρέσβειρα του Μεξικού στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι ετήσιες σύνοδοι κορυφής των ηγετών σταμάτησαν κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του κ. Trump και δεν ξανάρχισαν ποτέ. Ακόμη και ένας Δημοκρατικός πρόεδρος θα ήταν πιθανότατα πρόθυμος να εξασφαλίσει τα σύνορα και να καταπολεμήσει τις μεξικανικές συμμορίες.
Το Μεξικό και ο Καναδάς έχουν υιοθετήσει διαφορετικές προσεγγίσεις απέναντι στον κ. Trump. Η κα Sheinbaum κάνει ό,τι είναι δυνατόν για να διατηρήσει ζωντανή την ιδέα μιας πιο ενοποιημένης Βόρειας Αμερικής. Έχει υποχωρήσει στον κ. Trump σε θέματα μετανάστευσης και ασφάλειας. Δεν έχει άλλη επιλογή. Περίπου το 85% των εξαγωγών του Μεξικού κατευθύνεται προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η USMCA στηρίζει τις επίσημες, σχετικά καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας που βοηθούν στη χρηματοδότηση των κοινωνικών προγραμμάτων που διατηρούν τη δημοτικότητα του Morena, του κόμματός της.
Η προσέγγιση του Καναδά είναι εντελώς διαφορετική. Ο κ. Carney περιγράφει τη στιγμή ως «ρήξη» και θέλει να μειώσει την εξάρτηση του Καναδά από έναν μόνο εταίρο. Έτσι, θέλει να αυξήσει το εμπόριο με την Ευρώπη, την Ασία και ακόμη και την Κίνα, την οποία επισκέφθηκε τον Ιανουάριο. Η στροφή αυτή είναι μέχρι στιγμής συμβολική. Η Louise Blais, πρώην Καναδή διπλωμάτης, εκτιμά ότι δεν θα «κινήσει σχεδόν καθόλου τη βελόνα» στο εμπόριο. Το 70% περίπου των καναδικών εξαγωγών, αν και έχουν μειωθεί ελαφρώς, κατευθύνεται προς το νότο. Ακόμη και όπου το εμπόριο συνεχίζεται ανεμπόδιστα, πολλοί Καναδοί είναι τόσο θυμωμένοι που μποϊκοτάρουν τα αμερικανικά προϊόντα και αποφεύγουν τα ταξίδια προς το νότο, τα οποία μειώθηκαν κατά περίπου ένα τέταρτο πέρυσι (βλ. διάγραμμα).
Το Παγκόσμιο Κύπελλο αντικατοπτρίζει αυτή την έριδα. Τα εθνικά εμπορεύματα είναι πολύ πιο διαδεδομένα από οποιοδήποτε κοινό υλικό. Μια αμερικανική απαγόρευση ταξιδιού επηρεάζει οπαδούς από 19 χώρες, ορισμένοι από τους οποίους δεν θα μπορούν να παρακολουθήσουν αγώνες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Πολλοί φοβούνται ότι οι αμερικανικές αρχές θα χρησιμοποιήσουν τους αγώνες για να συλλάβουν μετανάστες χωρίς χαρτιά, πολλοί από τους οποίους είναι Μεξικανοί. Οι εργαζόμενοι στον τομέα της φιλοξενίας σε ένα στάδιο στο Λος Άντζελες, όπου θα διεξαχθούν αγώνες, απειλούν με απεργία, εκτός αν οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες μετανάστευσης δεσμευτούν να μείνουν μακριά από τη διοργάνωση.
Βέβαια, η Βόρεια Αμερική είναι τόσο ενοποιημένη που πολλά θα επιβιώσουν. Οι Ηνωμένες Πολιτείες εισάγουν πάνω από το 15% των εμπορευμάτων τους από το Μεξικό, ένα μεγαλύτερο μερίδιο από αυτό που λαμβάνουν από οποιαδήποτε άλλη χώρα. Παρά τους δασμούς, δημιουργούνται νέες εφοδιαστικές αλυσίδες, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων υψηλής τεχνολογίας όπως εξοπλισμός κέντρων δεδομένων. Στις 15 Απριλίου ο κ. Trump χορήγησε άδεια σε μια καναδική εταιρεία να κατασκευάσει έναν αγωγό πετρελαίου προς τη Βόρεια Ντακότα. Ο ανταγωνισμός με την Κίνα έχει κάνει το Μεξικό και τον Καναδά πιο σημαντικούς εμπορικούς εταίρους για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όχι λιγότερο.
Η ένταση έχει επίσης φέρει πιο κοντά τις δύο γειτονικές χώρες των Ηνωμένων Πολιτειών. Ο Καναδάς έστειλε φέτος τη μεγαλύτερη εμπορική αποστολή που έχει στείλει ποτέ στο Μεξικό. Μια μεξικανική αντιπροσωπεία αναμένεται σύντομα στον Καναδά. Ακόμη και αν δεν υπάρχει η υποδομή για σοβαρό διμερές εμπόριο — «Η μεταφορά μαρουλιού και μπρόκολου από το Μεξικό στον Καναδά δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί όπως έχουν τα πράγματα», λέει ο κ. Marroquín — οι δύο κυβερνήσεις εμβαθύνουν τους δεσμούς τους.
Το εμπόριο και η γεωγραφία εξακολουθούν να συνδέουν τη Βόρεια Αμερική. Ωστόσο, οι ιδέες που κάποτε ενέπνεαν τους ηγέτες της έχουν ξεθωριάσει. Το Παγκόσμιο Κύπελλο μπορεί να προσφέρει στιγμές ευφορίας, αλλά δεν θα ανταποκριθεί στις προσδοκίες που πολλοί είχαν για το 2018. «Οι αγώνες προτάθηκαν και υποκινήθηκαν από το όνειρο μιας ενοποιημένης, ανταγωνιστικής Βόρειας Αμερικής, αλλά το έδαφος έχει αλλάξει», λέει ο κ. Camuñez. «Θα ήθελα να πιστεύω ότι οι τρεις φίλοι θα ξαναβρεθούν κάποια μέρα και πάλι μαζί».
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
