Το σοκ στην προσφορά πετρελαίου που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν έχει πλέον μετατραπεί σε σοκ ζήτησης, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), ο οποίος προειδοποιεί ότι μια μόνιμη αποκλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να οδηγήσει σε ισχυρή ανάκαμψη της παραγωγής και, τελικά, σε σημαντική υπερπροσφορά πετρελαίου το 2027.
Στη νέα μηνιαία έκθεσή του, ο IEA αναθεώρησε εκ νέου προς τα κάτω τις εκτιμήσεις του για την παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου το 2026, αποτυπώνοντας τον έντονο αντίκτυπο του πολέμου στη Μέση Ανατολή. Ο οργανισμός προβλέπει πλέον ότι η ζήτηση θα μειωθεί κατά 1,1 εκατ. βαρέλια ημερησίως φέτος, σχεδόν τρεις φορές περισσότερο από την προηγούμενη πρόβλεψή του.
Η αναθεώρηση αυτή αντιστοιχεί σε υποβάθμιση κατά 700.000 βαρέλια την ημέρα σε σχέση με την έκθεση του προηγούμενου μήνα, όταν ο IEA ανέμενε ταχύτερη επιστροφή της αγοράς σε πιο φυσιολογικές συνθήκες. Η αλλαγή αποδίδεται κυρίως στη μείωση των παραδόσεων κατά περίπου 5 εκατ. βαρέλια ημερησίως το δεύτερο τρίμηνο.
Τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι οι παραδόσεις πετρελαίου στο δεύτερο τρίμηνο του 2026 υποχωρούν σχεδόν 5% σε ετήσια βάση, εξαιτίας των υψηλότερων τιμών καυσίμων και των δυσκολιών στον εφοδιασμό. Πρόκειται για την πρώτη τριμηνιαία μείωση αυτού του μεγέθους από το 2020.
Τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώθηκαν
Παρά τη σημαντική κάμψη της ζήτησης, τα αποθέματα συνεχίζουν να μειώνονται με ιδιαίτερα ταχύ ρυθμό. Σύμφωνα με τον IEA, η πτώση είναι εντονότερη στις χώρες του ΟΟΣΑ, όπου τα αποθέματα έχουν υποχωρήσει στα χαμηλότερα επίπεδα από το 1990. Τα παγκόσμια καταγεγραμμένα αποθέματα μειώθηκαν κατά περισσότερο από 220 εκατ. βαρέλια μόνο τον Απρίλιο και τον Μάιο.
Η συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, η οποία στοχεύει στον τερματισμό του πολέμου και στην άρση του αποκλεισμού του Στενού του Ορμούζ, ανοίγει τον δρόμο για την επανεκκίνηση των εξαγωγών από τη Μέση Ανατολή. Από το συγκεκριμένο πέρασμα διέρχεται περίπου το 20% των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, γεγονός που το καθιστά κρίσιμο για την ισορροπία της διεθνούς αγοράς.
Ωστόσο, ο IEA προειδοποιεί ότι η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι άμεση. Παραμένουν επιχειρησιακοί και πολιτικοί περιορισμοί, ενώ απαιτείται χρόνος για την απομάκρυνση ναρκών από βασικές θαλάσσιες οδούς και την πλήρη αποκατάσταση των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Η παγκόσμια προσφορά μειώθηκε τον Μάιο στα 94,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, καταγράφοντας πτώση 600.000 βαρελιών σε μηνιαία βάση. Για το 2026, ο IEA εκτιμά πλέον ότι η προσφορά θα υποχωρήσει κατά 3,9 εκατ. βαρέλια ημερησίως, στα 102,4 εκατ. βαρέλια την ημέρα, πριν ανακάμψει σημαντικά το 2027, στα 110,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως.
IEΑ: Μέτρια αύξηση της ζήτησης το 2027
Η εικόνα αυτή δημιουργεί τις προϋποθέσεις για μια απότομη μεταστροφή της αγοράς. Ο οργανισμός προβλέπει για το 2027 μέτρια αύξηση της ζήτησης, κατά περίπου 2 εκατ. βαρέλια την ημέρα, στα 105,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αλλά πολύ ισχυρότερη ανάκαμψη της προσφοράς, κατά περίπου 8 εκατ. βαρέλια την ημέρα.
«Η πρώτη μας εικόνα για τα ισοζύγια του 2027 δείχνει ότι το επόμενο έτος μπορεί να εμφανιστεί σημαντικό πλεόνασμα», αναφέρει ο IEA, σημειώνοντας ότι αυτό θα μπορούσε να προσφέρει ανάσα στην αγορά και ευκαιρία αναπλήρωσης των εξαντλημένων αποθεμάτων.
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη υποχωρήσει σε χαμηλά τριών μηνών ενόψει της υπογραφής της συμφωνίας ΗΠΑ-Ιράν στη Γενεύη. Το Brent κινήθηκε χαμηλότερα κατά 0,7%, στα 78,44 δολάρια το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI για παράδοση Ιουλίου υποχώρησε σχεδόν 1,1%, στα 75,18 δολάρια.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η βασική υπόθεση της αγοράς είναι πλέον πως τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν ξανά και οι ροές πετρελαίου θα αρχίσουν σταδιακά να αποκαθίστανται. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, είναι η ταχύτητα αυτής της διαδικασίας και το μέγεθος της επίδρασης στο ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης.
Ο Tamas Varga της PVM Oil Associates σημειώνει ότι, παρά τη μεγάλη μείωση των αποθεμάτων, οι τιμές του πετρελαίου βρίσκονται πλέον κοντά στα επίπεδα που είχαν καταγραφεί στα τέλη Φεβρουαρίου. Όπως αναφέρει, ακόμη και μια αργή επανεκκίνηση των ροών από τον Περσικό Κόλπο μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά την εικόνα της αγοράς.
Για τον IEA, η σύγκρουση στο Ιράν δεν αποτελεί πλέον μόνο πρόβλημα προσφοράς. Οι υψηλές τιμές, οι ελλείψεις σε διυλισμένα προϊόντα και οι δυσκολίες στον εφοδιασμό έχουν αρχίσει να περιορίζουν την κατανάλωση, μεταφέροντας την κρίση από την παραγωγή στη ζήτηση. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που κινείται απότομα από τον φόβο της έλλειψης προς τον κίνδυνο υπερπροσφοράς.
