Στην αξιοποίηση 2.263 στρεμμάτων αγροτικής γης, μέσω της εκμίσθωσης 99 ακινήτων σε 11 περιοχές της χώρας, προχωρεί η Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ), θέτοντας σε εφαρμογή ένα πιλοτικό πρόγραμμα που φιλοδοξεί να δώσει παραγωγική χρήση σε ανενεργές ή υποαξιοποιούμενες εκτάσεις του χαρτοφυλακίου της.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για τη συστηματικότερη διαχείριση της δημόσιας αγροτικής περιουσίας, με την εταιρεία να προετοιμάζει ήδη το επόμενο βήμα για το 2027, όταν σχεδιάζεται η επέκταση του προγράμματος σε περισσότερα ακίνητα και νέες περιοχές, ανάλογα με τα αποτελέσματα της πρώτης φάσης.
Το εγχείρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ΕΤΑΔ επιχειρεί να δημιουργήσει έναν οργανωμένο μηχανισμό μαζικής αξιοποίησης αγροτικών ακινήτων, συνδέοντας τη διαχείριση της δημόσιας περιουσίας με τις ανάγκες της πρωτογενούς παραγωγής. Σύμφωνα με πληροφορίες, τα περίπου 2.500 στρέμματα, που αντιστοιχούν, σε στρογγυλοποιημένη βάση, στο αρχικό πρόγραμμα, αντιπροσωπεύουν το 9% έως 10% του συνολικού αγροτικού χαρτοφυλακίου της εταιρείας. Το γεγονός αυτό αναδεικνύει τα περιθώρια περαιτέρω αξιοποίησης που υπάρχουν, εφόσον η πιλοτική εφαρμογή αποδειχθεί αποτελεσματική.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκεται η ενίσχυση της αγροτικής δραστηριότητας, με ιδιαίτερη έμφαση σε περιοχές που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες οικονομικές και παραγωγικές δυσκολίες. Στόχος είναι η διαθέσιμη δημόσια γη να αποτελέσει εργαλείο στήριξης των υφιστάμενων παραγωγών, αλλά και να δημιουργήσει ευκαιρίες για νέους αγρότες που επιθυμούν να δραστηριοποιηθούν στον πρωτογενή τομέα.
Πώς θα λειτουργήσει το πρόγραμμα εκμίσθωσης
Η πρώτη φάση περιλαμβάνει 99 αγροτικά ακίνητα, συνολικής επιφάνειας 2.263.413 τετραγωνικών μέτρων, τα οποία βρίσκονται στις Περιφερειακές Ενότητες Ροδόπης, Θεσσαλονίκης, Πέλλας, Σερρών, Ημαθίας, Καστοριάς, Πρέβεζας, Τρικάλων, Εύβοιας, Αχαΐας και Αιτωλοακαρνανίας. Η διαδικασία προβλέπει ηλεκτρονική υποβολή αιτήσεων για την απευθείας εκμίσθωση ολόκληρων ακινήτων ή τμημάτων τους, αποκλειστικά για καλλιεργητική χρήση. Οι συμβάσεις θα έχουν τετραετή διάρκεια, με δυνατότητα παράτασης για ακόμη τέσσερα χρόνια, δημιουργώντας ένα πλαίσιο που επιτρέπει στους ενδιαφερόμενους να οργανώσουν την παραγωγική τους δραστηριότητα σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.
Η δυνατότητα μίσθωσης επιμέρους τμημάτων έχει ιδιαίτερη σημασία για μικρότερες αγροτικές εκμεταλλεύσεις, οι οποίες ενδέχεται να μην έχουν την οικονομική δυνατότητα ή την ανάγκη αξιοποίησης μεγάλων εκτάσεων. Παράλληλα, η ηλεκτρονική διαδικασία επιδιώκει να διευκολύνει την πρόσβαση των ενδιαφερομένων στα διαθέσιμα ακίνητα. Το πρόγραμμα αφορά αποκλειστικά τη γεωργική παραγωγή και δεν προβλέπει τη χρήση των εκτάσεων για την εγκατάσταση μεταποιητικών ή άλλων επιχειρηματικών μονάδων. Με αυτόν τον τρόπο, η ΕΤΑΔ επιδιώκει να διατηρήσει τον αγροτικό χαρακτήρα των ακινήτων, κατευθύνοντας την αξιοποίησή τους στην παραγωγή αγροτικών προϊόντων.
Γιατί επιλέχθηκαν οι 11 περιοχές
Η γεωγραφική κατανομή των ακινήτων αντανακλά τις διαφορετικές ανάγκες της ελληνικής περιφέρειας. Ο σχεδιασμός καλύπτει τόσο περιοχές με ισχυρή αγροτική παραγωγή και εξαγωγικό προσανατολισμό όσο και περιοχές όπου η καλλιεργήσιμη γη είναι περιορισμένη ή η τοπική οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικές αναπτυξιακές προκλήσεις. Στην Κεντρική Μακεδονία, η Πέλλα και η Ημαθία αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα περιοχών με υψηλή αγροτική παραγωγικότητα και ισχυρή σύνδεση με τη μεταποίηση. Η παραγωγή ροδάκινων, νεκταρινιών, κερασιών, μήλων και άλλων φρούτων στηρίζει σημαντική δραστηριότητα διαλογής, συσκευασίας και εξαγωγών. Η διάθεση πρόσθετης γης μπορεί να συμβάλει στην επέκταση υφιστάμενων καλλιεργειών και στην ενίσχυση της τροφοδοσίας των τοπικών επιχειρήσεων με αγροτικές πρώτες ύλες.
Αντίστοιχα, στις Σέρρες, όπου ο κάμπος του Στρυμόνα αποτελεί σημαντική παραγωγική ζώνη για το καλαμπόκι, το βαμβάκι, το σιτάρι και τη βιομηχανική τομάτα, η πρόσβαση σε νέες εκτάσεις μπορεί να ενισχύσει τη δυναμικότητα των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Στη Θεσσαλονίκη, η πρόκληση είναι διαφορετική, καθώς η γεωργική δραστηριότητα στις πεδιάδες του Αξιού, του Λαγκαδά και της Βόλβης συνυπάρχει με έντονες πιέσεις από την οικιστική και βιομηχανική ανάπτυξη. Η διατήρηση εκτάσεων σε παραγωγική χρήση αποκτά, επομένως, ιδιαίτερη σημασία για την αγροτική οικονομία της περιοχής.
Στη Ροδόπη, όπου κυριαρχούν καλλιέργειες βαμβακιού, σιτηρών, καλαμποκιού και ηλίανθου, η πρωτοβουλία συνδέεται με την ενίσχυση του αγροτικού εισοδήματος και τη δημιουργία πρόσθετων δυνατοτήτων απασχόλησης. Η πρόσβαση νέων παραγωγών σε καλλιεργήσιμη γη θεωρείται σημαντική σε μια περιοχή που αντιμετωπίζει πληθυσμιακή συρρίκνωση και μετακίνηση νέων προς άλλα οικονομικά κέντρα.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η Καστοριά και η Πρέβεζα, καθώς συγκαταλέγονται στις περιοχές με περιορισμένη διαθέσιμη γεωργική γη. Στην Καστοριά, όπου η αγροτική παραγωγή περιλαμβάνει κυρίως μήλα και φασόλια, η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα μπορεί να λειτουργήσει ως εναλλακτική οικονομική διέξοδος μετά τη συρρίκνωση της παραδοσιακής γουνοποιίας. Στην Πρέβεζα, η οποία διαθέτει σημαντική δραστηριότητα στις θερμοκηπιακές καλλιέργειες, κυρίως τομάτας και αγγουριού, η αξιοποίηση πρόσθετων εκτάσεων μπορεί να υποστηρίξει τους τοπικούς παραγωγούς.
Στα Τρίκαλα, η αγροτική δραστηριότητα συνδέεται στενά με την κτηνοτροφία και την ανεπτυγμένη βιομηχανία τροφίμων. Η καλλιέργεια κτηνοτροφικών φυτών, βαμβακιού και καλαμποκιού αποτελεί σημαντικό τμήμα της τοπικής οικονομίας, ενώ η ανάγκη ενίσχυσης της παραγωγικής βάσης παραμένει επίκαιρη μετά τις καταστροφικές πλημμύρες που έπληξαν τη Θεσσαλία. Στην Εύβοια, η αξιοποίηση αγροτικών εκτάσεων μπορεί να συμβάλει στην παραγωγική ανασυγκρότηση, ιδιαίτερα των περιοχών που επηρεάστηκαν από τις μεγάλες πυρκαγιές του 2021. Στην Αχαΐα, όπου η αμπελουργία, η σταφιδοκαλλιέργεια και η ελαιοπαραγωγή έχουν ισχυρή παρουσία, η επέκταση των καλλιεργήσιμων εκτάσεων μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά για την τοπική παραγωγή.
Τέλος, στην Αιτωλοακαρνανία, το βασικό ζήτημα είναι ο κατακερματισμός του αγροτικού κλήρου. Η δυνατότητα πρόσβασης σε πρόσθετη γη μπορεί να διευκολύνει τη μεγέθυνση μικρών εκμεταλλεύσεων και να βελτιώσει την οικονομική τους αποδοτικότητα, σε μια περιοχή με σημαντική παραγωγή σιτηρών, καλαμποκιού, εσπεριδοειδών, ελιών και άλλων αγροτικών προϊόντων.
Οι αναπτυξιακές προκλήσεις και το οικονομικό αποτύπωμα
Πίσω από την επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών βρίσκονται πέντε βασικές αναπτυξιακές προκλήσεις: η ενίσχυση των ήδη παραγωγικών αγροτικών ζωνών, η αντιμετώπιση της περιορισμένης διαθεσιμότητας καλλιεργήσιμης γης, η στήριξη περιοχών που βρίσκονται σε οικονομική μετάβαση ή ανασυγκρότηση, η προστασία της γεωργικής δραστηριότητας από τις πιέσεις άλλων χρήσεων γης και η αντιμετώπιση του κατακερματισμού των αγροτικών εκμεταλλεύσεων. Η παρέμβαση της ΕΤΑΔ επιχειρεί να ανταποκριθεί σε αυτές τις ανάγκες με ένα κοινό εργαλείο, τη διάθεση δημόσιας αγροτικής γης, το οποίο όμως μπορεί να έχει διαφορετικό αποτέλεσμα, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής.
Σε οικονομικό επίπεδο, ένα από τα σημαντικότερα προσδοκώμενα οφέλη είναι η βελτίωση των οικονομιών κλίμακας. Η δυνατότητα επέκτασης μιας αγροτικής εκμετάλλευσης μπορεί να επιτρέψει αποτελεσματικότερη αξιοποίηση μηχανημάτων, εξοπλισμού και διαθέσιμων υποδομών, περιορίζοντας το κόστος ανά μονάδα παραγωγής. Πρόκειται για κρίσιμο παράγοντα σε έναν τομέα όπου το μικρό μέγεθος των εκμεταλλεύσεων συχνά περιορίζει την ανταγωνιστικότητα.
Παράλληλα, η αύξηση της διαθέσιμης παραγωγικής γης μπορεί να ενισχύσει την αγροδιατροφική αλυσίδα, ιδιαίτερα σε περιοχές με ανεπτυγμένες επιχειρήσεις επεξεργασίας, τυποποίησης και εμπορίας αγροτικών προϊόντων. Η μεγαλύτερη παραγωγή πρώτων υλών δημιουργεί προϋποθέσεις ενίσχυσης της μεταποιητικής δραστηριότητας και της τοπικής οικονομίας, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι συγκεκριμένες εκτάσεις θα χρησιμοποιηθούν για βιομηχανικές εγκαταστάσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η κοινωνική διάσταση του προγράμματος. Η πρόσβαση σε καλλιεργήσιμη γη αποτελεί σημαντικό εμπόδιο για νέους που επιθυμούν να ασχοληθούν επαγγελματικά με τη γεωργία, κυρίως όταν δεν διαθέτουν οικογενειακή αγροτική περιουσία ή τα απαραίτητα κεφάλαια για αγορά εκτάσεων. Η δυνατότητα μίσθωσης δημόσιων ακινήτων μπορεί να διευκολύνει την είσοδό τους στην παραγωγή, δημιουργώντας νέες επαγγελματικές προοπτικές.
Σε βάθος χρόνου, η ενίσχυση της αγροτικής δραστηριότητας θα μπορούσε επίσης να συμβάλει στη διατήρηση θέσεων εργασίας και στη συγκράτηση του πληθυσμού στην περιφέρεια. Η παράμετρος αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε περιοχές που αντιμετωπίζουν δημογραφική συρρίκνωση και περιορισμένες δυνατότητες απασχόλησης. Το πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αποτύπωμα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από τον αριθμό των εκτάσεων που τελικά θα μισθωθούν, την παραγωγική τους καταλληλότητα και την ικανότητα των ενδιαφερομένων να τις αξιοποιήσουν. Στο παρόν στάδιο δεν έχουν παρουσιαστεί συγκεκριμένες εκτιμήσεις για τα πρόσθετα έσοδα, τις θέσεις εργασίας ή την αύξηση της αγροτικής παραγωγής που θα μπορούσε να προκύψει από την εφαρμογή του προγράμματος.
