Οι επενδυτές συνεχίζουν να διοχετεύουν κεφάλαια στις χρηματιστηριακές αγορές, με αιχμή την τεχνητή νοημοσύνη, ωστόσο η εικόνα στα ομόλογα εκπέμπει ολοένα και πιο ανησυχητικά μηνύματα. Το «ασφάλιστρο κινδύνου των μετοχών» υποχωρεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, θυμίζοντας περιόδους πριν από μεγάλες διορθώσεις της Wall Street.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προειδοποιεί ότι οι διεθνείς αγορές ενδέχεται να βρίσκονται αντιμέτωπες με μια απότομη και έντονη διόρθωση. Παρά τις γεωπολιτικές και πληθωριστικές απειλές, οι επενδυτές συνεχίζουν να εμφανίζονται ιδιαίτερα αισιόδοξοι, προκαλώντας ανησυχία στη Φρανκφούρτη.
Η εκρηκτική άνοδος της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί προσδοκίες πρωτοφανούς οικονομικής ανάπτυξης, αλλά και φόβους για μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση. Οι θεωρίες του Χάιμαν Μίνσκι επανέρχονται στο προσκήνιο, καθώς οι αγορές θυμίζουν όλο και περισσότερο τις φούσκες του παρελθόντος.
Οι διεθνείς αγορές βρίσκονται σε μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία, σημειώνουν αναλυτές σε μια σειρά διεθνή media. Η ευφορία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη στηρίζει τις μετοχές, όμως τα ομόλογα, η ΕΚΤ και οι αυξανόμενοι γεωπολιτικοί κίνδυνοι προειδοποιούν ότι η εποχή του φθηνού χρήματος ίσως έχει οριστικά τελειώσει, με αποτέλεσμα οι λύσεις από κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις σε περιόδους κρίσης να είναι πιο δύσκολές από πριν.
Αγορές: Τα ομόλογα αλλάζουν τους κανόνες της παγκόσμιας οικονομίας στη σκιά της AI
Οι επενδυτές συνεχίζουν να διοχετεύουν τεράστια κεφάλαια στις χρηματιστηριακές αγορές, ποντάροντας ότι η επανάσταση της τεχνητής νοημοσύνης θα οδηγήσει σε μια νέα περίοδο ισχυρής ανάπτυξης και εκρηκτικής κερδοφορίας. Πίσω όμως από τη θεαματική άνοδο των τεχνολογικών μετοχών, οι αγορές ομολόγων εκπέμπουν ολοένα πιο ανησυχητικά σήματα.
Η εικόνα που διαμορφώνεται στις αποδόσεις των κρατικών τίτλων υποδηλώνει ότι το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα εισέρχεται σε μια νέα εποχή, πολύ διαφορετική από εκείνη που κυριάρχησε μετά την κρίση του 2008.
Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, οι κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων οικονομιών μπορούσαν να δανείζονται φθηνά, να αυξάνουν δαπάνες και να στηρίζουν την ανάπτυξη χωρίς σοβαρές επιπτώσεις στο κόστος χρηματοδότησης. Αυτή η περίοδος φαίνεται πλέον να κλείνει, σημειώνουν αναλυτες στο Axios.
Η παγκόσμια αγορά ομολόγων, ύψους περίπου 145 τρισ. δολαρίων, προειδοποιεί ότι οι επενδυτές δεν είναι πλέον διατεθειμένοι να χρηματοδοτούν απεριόριστα ελλείμματα και νέες δημοσιονομικές παρεμβάσεις χωρίς υψηλότερο τίμημα.
Οι αυξανόμενες ανάγκες δανεισμού για άμυνα, ενεργειακή μετάβαση, υποδομές και επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη συμπίπτουν με ένα περιβάλλον επίμονου πληθωρισμού και γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Το αποτέλεσμα είναι η επιστροφή σε έναν κόσμο υψηλότερων και πιο ασταθών επιτοκίων.
Αγορές: Τα ομόλογα στέλνουν προειδοποιήσεις σε ΗΠΑ, Ιαπωνία και Βρετανία
Η μεταβολή αυτή αποτυπώνεται ήδη ξεκάθαρα στις μεγάλες οικονομίες του πλανήτη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η απόδοση του 30ετούς κρατικού ομολόγου ξεπέρασε το 5%, αγγίζοντας τα υψηλότερα επίπεδα από το 2007. Παρά τη μικρή αποκλιμάκωση μετά τις ενδείξεις για πιθανή συμφωνία επαναλειτουργίας των Στενών του Ορμούζ, οι αγορές εξακολουθούν να φοβούνται ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει επίμονος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Στην Ιαπωνία, οι αποδόσεις των 30ετών κρατικών τίτλων εκτινάχθηκαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, μετά τις εξαγγελίες για νέα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων λόγω της ενεργειακής κρίσης. Στη Βρετανία, οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων σκαρφάλωσαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 2008, εν μέσω ανησυχιών για πολιτική αστάθεια και δημοσιονομική χαλάρωση.
Οι εξελίξεις αυτές δείχνουν ότι οι αγορές ομολόγων έχουν μετατραπεί ξανά σε αυστηρό «ελεγκτή» των κυβερνήσεων και των κεντρικών τραπεζών, αναφέρουν οι ίδιοι αναλυτές.
Οι επενδυτές απαιτούν πλέον μεγαλύτερες αποδόσεις για να αντισταθμίσουν δύο βασικούς κινδύνους: αφενός τον πληθωρισμό που διαβρώνει την πραγματική αξία των μελλοντικών αποδόσεων και αφετέρου τον κίνδυνο περαιτέρω ανόδου των επιτοκίων εξαιτίας των τεράστιων αναγκών χρηματοδότησης.
Τα ομόλογα της Αφρικής αποκτούν ιδιαίτερο επενδυτικό ενδιαφέρον © X.com
Αγορές: Η τεχνητή νοημοσύνη τροφοδοτεί τη χρηματιστηριακή ευφορία
Την ίδια στιγμή, οι μετοχικές αγορές συνεχίζουν να κινούνται σχεδόν σε αντίθετη κατεύθυνση. Η τεχνητή νοημοσύνη έχει εξελιχθεί στη βασική κινητήρια δύναμη της Wall Street, οδηγώντας σε ακραίες αποτιμήσεις μεγάλες τεχνολογικές εταιρείες.
Η Nvidia, η Microsoft, η Meta, η Amazon και η OpenAI συγκεντρώνουν τεράστια επενδυτικά κεφάλαια, ενώ οι προσδοκίες για εκρηκτική αύξηση της παραγωγικότητας και των κερδών ενισχύουν το επενδυτικό κλίμα.
Η εικόνα αυτή θυμίζει έντονα τη φούσκα των dot.com – Τι δείχνει το «ασφάλιστρο κινδύνου»
Ωστόσο, η εικόνα στις αποτιμήσεις αρχίζει να θυμίζει όλο και περισσότερο προηγούμενες χρηματοπιστωτικές φούσκες.
Το λεγόμενο «ασφάλιστρο κινδύνου των μετοχών» — η διαφορά ανάμεσα στην απόδοση κερδών του δείκτη S&P 500 και στην απόδοση των αμερικανικών κρατικών ομολόγων — έχει υποχωρήσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, αναφέρουν αναλυτές στη Wall Street Journal. Με απλά λόγια, οι επενδυτές λαμβάνουν πλέον ελάχιστα μεγαλύτερη προσδοκώμενη απόδοση από τις μετοχές σε σχέση με τα ασφαλή κρατικά ομόλογα. Ιστορικά, τέτοιες περίοδοι έχουν συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο μελλοντικών διορθώσεων.
Πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η αγορά μετοχών συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχουν σοβαροί κίνδυνοι, παρά την άνοδο των επιτοκίων, τις γεωπολιτικές συγκρούσεις και την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
Η εικόνα αυτή θυμίζει έντονα τη φούσκα των dot.com στα τέλη της δεκαετίας του 1990, όταν η αισιοδοξία για το διαδίκτυο οδήγησε σε ακραίες αποτιμήσεις που τελικά κατέρρευσαν.
Η ΕΚΤ προειδοποιεί για βίαιη ανατιμολόγηση κινδύνου
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η ΕΚΤ εμφανίζεται ολοένα πιο ανήσυχη για τη συμπεριφορά των επενδυτών και για το χάσμα που δημιουργείται ανάμεσα στις χρηματοπιστωτικές αγορές και την πραγματική οικονομία.
Στην τελευταία Έκθεση Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, η Φρανκφούρτη προειδοποίησε ότι οι τιμές πολλών περιουσιακών στοιχείων παραμένουν «τεντωμένες με ιστορικά κριτήρια», παρά τις πρόσφατες διακυμάνσεις.
Η ΕΚΤ θεωρεί ότι οι αγορές υποτιμούν σοβαρούς γεωπολιτικούς, δημοσιονομικούς και μακροοικονομικούς κινδύνους, γεγονός που αυξάνει την πιθανότητα μιας ξαφνικής και βίαιης ανατιμολόγησης.
Ο αντιπρόεδρος της ΕΚΤ, Λουίς ντε Γκίντος, υπογράμμισε ότι οι μη τραπεζικοί χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί — όπως hedge funds και μεγάλα επενδυτικά κεφάλαια — ενδέχεται να ενισχύσουν τη μεταβλητότητα σε περίπτωση σοβαρής αναταραχής.
Η ΕΚΤ ανησυχεί ιδιαίτερα για τη νέα ενεργειακή κρίση, τις επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή και την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, που θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέο πληθωριστικό σοκ.
Παράλληλα, η αύξηση των αποδόσεων στα κρατικά ομόλογα της Ευρωζώνης δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στα δημόσια οικονομικά, σε μια περίοδο όπου οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αυξάνουν τις δαπάνες για άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια και υποδομές.
O αντιπρόεδρος της ΕΚΤ Λουίς ντε Γκίντος © EPA/CHEMA MOYA
Η θεωρία του Μίνσκι επιστρέφει στο προσκήνιο
Οι σημερινές εξελίξεις επαναφέρουν στο προσκήνιο τη θεωρία του Χάιμαν Μίνσκι για τη χρηματοπιστωτική αστάθεια.
Ο Αμερικανός οικονομολόγος είχε υποστηρίξει ότι οι ίδιες οι περίοδοι σταθερότητας και αισιοδοξίας δημιουργούν τις συνθήκες της επόμενης κρίσης. Όσο περισσότερο διαρκεί η ανοδική πορεία των αγορών, τόσο αυξάνεται η διάθεση ανάληψης ρίσκου, η μόχλευση και η εξάρτηση από φθηνό δανεισμό.
Σύμφωνα με τη θεωρία του, το χρηματοπιστωτικό σύστημα μετατρέπεται σταδιακά από ένα μοντέλο υγιούς χρηματοδότησης σε ένα σύστημα όπου τα χρέη ανακυκλώνονται συνεχώς μέσω νέου δανεισμού — μέχρι τη στιγμή που μια ανατροπή των προσδοκιών πυροδοτεί την κρίση.
Πολλοί οικονομολόγοι θεωρούν ότι η σημερινή έκρηξη της τεχνητής νοημοσύνης παρουσιάζει όλα τα χαρακτηριστικά μιας νέας «στιγμής Μίνσκι», εξηγούν οι οικονομολόγοι του Ινστιτούτου Levy.
Οι εταιρείες AI αντλούν τεράστια κεφάλαια χωρίς σαφή και άμεσα μοντέλα κερδοφορίας, ενώ η χρηματοδότηση πραγματοποιείται συχνά μέσω περίπλοκων δομών, σκιώδους τραπεζικού συστήματος και υψηλής μόχλευσης. Η εικόνα θυμίζει σε αρκετά σημεία τις πρακτικές που κυριάρχησαν πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008.
Η τεχνητή νοημοσύνη και ο κίνδυνος κραχ της νέας φούσκας
Η σημερινή επενδυτική φρενίτιδα γύρω από την AI στηρίζεται στην πεποίθηση ότι η τεχνολογία αυτή θα οδηγήσει σε εκρηκτική αύξηση της παραγωγικότητας και των εταιρικών κερδών.
Ορισμένοι αναλυτές προβλέπουν ακόμη και διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης για την παγκόσμια οικονομία, θεωρώντας ότι η αυτοματοποίηση θα αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων.
Ωστόσο, οι επικριτές αυτής της αισιοδοξίας προειδοποιούν ότι η πραγματικότητα μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο σύνθετη.
Η ιστορία του διαδικτύου προσφέρει ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρά το γεγονός ότι το internet άλλαξε ολόκληρη την οικονομία, πολλές από τις εταιρείες που πρωταγωνίστησαν στη φούσκα των dot.com κατέρρευσαν, ενώ οι αποτιμήσεις τους αποδείχθηκαν εντελώς μη βιώσιμες.
Αντίστοιχα, σήμερα υπάρχει ο κίνδυνος οι προσδοκίες για την τεχνητή νοημοσύνη να έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τις πραγματικές δυνατότητες άμεσης κερδοφορίας.
Οι τεράστιες επενδύσεις σε data centers, μικροτσίπ και υποδομές AI απαιτούν πρωτοφανή χρηματοδότηση, την ώρα που παραμένει ασαφές πότε και σε ποιο βαθμό θα αποδώσουν οικονομικά.
Τράπεζες © freepik.com
Η νέα εποχή υψηλών επιτοκίων αλλάζει τα πάντα
Το μεγαλύτερο πρόβλημα για τις αγορές είναι ότι αυτή η τεχνολογική ευφορία συμπίπτει με το τέλος της εποχής του «εύκολου χρήματος». Για πρώτη φορά μετά από δεκαετίες, κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά καλούνται να λειτουργήσουν σε ένα περιβάλλον όπου το κόστος χρήματος παραμένει υψηλό και η πρόσβαση στη ρευστότητα δυσκολότερη. Αυτό αλλάζει ριζικά τους κανόνες του παιχνιδιού.
Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν πλέον να υπόσχονται συνεχείς παροχές και μεγάλα πακέτα στήριξης χωρίς να λαμβάνουν υπόψη την αντίδραση των αγορών ομολόγων. Οι κεντρικές τράπεζες δυσκολεύονται να μειώσουν επιτόκια λόγω του επίμονου πληθωρισμού, ενώ οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος χρηματοδότησης.
Ταυτόχρονα, οι αγορές μετοχών εξακολουθούν να αποτιμούν ένα εξαιρετικά αισιόδοξο μέλλον, βασισμένο σε διαρκή αύξηση κερδών και τεχνολογική επανάσταση.
Αυτό ακριβώς είναι που ανησυχεί ολοένα περισσότερους οικονομολόγους και κεντρικούς τραπεζίτες: ότι οι αγορές ίσως έχουν υποτιμήσει το μέγεθος των κινδύνων.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη θα δικαιώσει τις τεράστιες προσδοκίες ή αν οι σημερινές αποτιμήσεις αποτελούν τη βάση μιας νέας μεγάλης χρηματοπιστωτικής φούσκας.
Αν η ανάπτυξη επιβραδυνθεί, ο πληθωρισμός παραμείνει υψηλός και οι αποδόσεις των ομολόγων συνεχίσουν να αυξάνονται, τότε οι αγορές ίσως αναγκαστούν να επανεκτιμήσουν βίαια το πραγματικό επίπεδο κινδύνου.
Και όπως έχει δείξει επανειλημμένα η ιστορία των χρηματοπιστωτικών κρίσεων, οι περίοδοι υπερβολικής αισιοδοξίας συνήθως τελειώνουν όχι σταδιακά, αλλά απότομα.
