Ένα ρινγκ είναι στημένο στο Περίπτερο 2 της ΔΕΘ-HELEXPO. Δεν πραγματοποιείται σ’ αυτό κάποιος αγώνας πυγμαχίας, αλλά για μια δημόσια αντιπαράθεση ιδεών, αισθητικών, πολιτικών και συλλογικών αγωνιών. Μέσα σ’ αυτό το ρινγκ επέλεξαν να παρουσιάσουν τη φετινή 9η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης οι διοργανωτές της, δίνοντας από την πρώτη στιγμή το στίγμα μιας διοργάνωσης που δεν επιδιώκει την ουδετερότητα ούτε την ασφαλή απόσταση από την πραγματικότητα.
Η 9η Μπιενάλε, με τίτλο «όλα πρέπει να αλλάξουν. Ριζοσπαστική Νοημοσύνη. Σαλονίκη 9», ανοίγει επίσημα τις πύλες της αύριο Σάββατο, όμως κατά τη σημερινή προεπισκόπηση για δημοσιογράφους και επαγγελματίες του χώρου, έγινε ήδη σαφές πως πρόκειται για μια έκθεση που επιλέγει τη σύγκρουση, τη συμμετοχή και τη δημόσια παρέμβαση αντί για την άνεση της θεαματικής τέχνης.
Το ίδιο το ρινγκ λειτούργησε ως συμβολική δήλωση. Ένας χώρος αντιπαράθεσης αλλά και συνύπαρξης, ακριβώς όπως η θεματική της φετινής διοργάνωσης, που επιχειρεί να ανοίξει έναν διάλογο γύρω από την τέχνη, την πολιτική, τις κοινωνικές ανισότητες, το περιβάλλον και τις νέες μορφές συλλογικής δράσης. Στο επίκεντρο βρίσκεται η έννοια της «ριζοσπαστικής νοημοσύνης», όπως την προσέγγισε η ανεξάρτητη επιμελήτρια Νάντια Αργυροπούλου: μια μορφή συλλογικής σκέψης και δράσης απέναντι στις κυρίαρχες δομές εξουσίας, στην περιβαλλοντική καταστροφή και στην εμπορευματοποίηση ακόμη και της ίδιας της αντίστασης.
«Σε μια στιγμή που όλα πρέπει να αλλάξουν», καλωσόρισε το κοινό η γενική διευθύντρια του MOMUS Φανή Τσατσάια, επιμένοντας ωστόσο ότι αυτή η αλλαγή δεν μπορεί παρά να περάσει μέσα από τη συλλογικότητα και τη φροντίδα. «Πρέπει να αλλάξουν, όμως, κατά τη γνώμη μας, με δημιουργία, χαρά, ευγένεια, φροντίδα, αγάπη και νοσταλγία σε ό,τι κάναμε και ό,τι σκοπεύουμε να κάνουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά, περιγράφοντας τη διοργάνωση ως αποτέλεσμα «εκατοντάδων ωρών συλλογής και υλοποίησης» από τεχνικούς, επιμελητές, αρχιτέκτονες, καθαριστές, γραφίστες και εργαζόμενους του οργανισμού. «Το “όλα πρέπει να αλλάξουν” ξεκινάει από εμάς τους ίδιους», είπε η κ. Τσατσάια, προσκαλώντας το κοινό σε αυτή την αλλαγή.
9η Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, ©ΑΠΕ-ΜΠΕ
Από την πλευρά της, η Νάντια Αργυροπούλου έδωσε αμέσως τον πολιτικό τόνο της έκθεσης, δηλώνοντας πως δεν είναι βέβαιη «για το πόσο ειρηνικά μπορούν να αλλάξουν όλα», καθώς «η πραγματικότητα μας διαψεύδει». «Ένα ρίνγκ, λοιπόν, γιατί αυτή η μπιενάλε δεν φοβάται να αντιπαρατεθεί», σημείωσε, εξηγώντας ότι διεκδίκησε «απόλυτη ελευθερία» στις επιλογές της, αλλά και σαφείς «κόκκινες γραμμές» στις χορηγίες της διοργάνωσης. «Δεν θέλουμε να δεχτούμε χρήματα που έχουν να κάνουν με οποιοδήποτε τρόπο με βιομηχανία όπλων, με ορυκτά καύσιμα, με πράγματα τα οποία πληγώνουν τον πλανήτη και την ανθρωπότητα», τόνισε. Η ίδια περιέγραψε τη διαδικασία υλοποίησης της Μπιενάλε ως ένα ζωντανό πείραμα συνύπαρξης διαφορετικών απόψεων και πρακτικών. «Η μπιενάλε ενσωμάτωσε το σύνθημά της βιωματικά. Έγινε δηλαδή η ίδια ένα πεδίο πειραματισμού, ανταγωνισμού, προσπαθειών να συνταιριάξουμε», ανέφερε.
Αυτή η αίσθηση της συνεχούς μετάβασης και αστάθειας αποτυπώνεται έντονα και στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό της έκθεσης. Οι χώροι μοιάζουν να βρίσκονται διαρκώς ανάμεσα στην κατασκευή και την αποσύνθεση, δημιουργώντας στον επισκέπτη την αίσθηση πως τίποτα δεν είναι σταθερό ή ολοκληρωμένο. Οι αρχιτέκτονες μίλησαν για μια συνθήκη «όπου δεν κατανοείς αν κάτι φτιάχνεται ή αν κάτι διαλύεται», ενσωματώνοντας στο εκθεσιακό περιβάλλον στοιχεία δυσλειτουργίας, παραμόρφωσης και «βλάβης», εμπνευσμένα από τα ψηφιακά glitches και τις αστοχίες των λογισμικών.
Κεντρικό σύμβολο, μια ντουντούκα
Αντίστοιχα, η οπτική ταυτότητα της Μπιενάλε κινείται στη λογική του αντι-design. Κεντρικό της σύμβολο είναι μια ντουντούκα, ένα εργαλείο δημόσιας παρέμβασης και διεκδίκησης. Οι γραφίστες της διοργάνωσης εμπνεύστηκαν από το tagging στους δρόμους, από τις γρήγορες χειρονομίες της πόλης και από την απόρριψη των «κανονιστικών» μορφών τυπογραφίας, επιλέγοντας ένα ακατέργαστο, χειρόγραφο και επίτηδες ατελές αισθητικό λεξιλόγιο.
Η περιβαλλοντική διάσταση της φετινής Μπιενάλε παραμένει, ωστόσο, κεντρική. Η Greenpeace παρουσίασε μια νέα εφαρμογή καταγραφής δημόσιων βρυσών, καλώντας τους πολίτες να εντοπίζουν, να αξιολογούν και να διεκδικούν ελεύθερη πρόσβαση σε καθαρό νερό στους δημόσιους χώρους. Μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί περίπου 830 δημόσιες βρύσες σε όλη την Ελλάδα. Μάλιστα, ενεργοποίησε μαζί με τους παρευρισκόμενους τις δημόσιες βρύσες της ΔΕΘ-HELEXPO έξω από το περίπτερο 3. Όπως σημείωσε ο εκπρόσωπος της οργάνωσης Νίκος Χαραλαμπίδης, η δημόσια συζήτηση για τα πλαστικά επικεντρώθηκε επί χρόνια κυρίως στην ανακύκλωση και όχι στη μείωση της ίδιας της παραγωγής πλαστικού. «Κανείς δεν είπε να σταματήσουμε να παράγουμε πλαστικό μιας χρήσης», ανέφερε χαρακτηριστικά, συνδέοντας το έργο με την ανάγκη αλλαγής όχι μόνο ατομικών συνηθειών αλλά και ολόκληρων παραγωγικών μοντέλων.
Τα επίσημα εγκαίνια της διοργάνωσης θα γίνουν στις 23 και 24 Μαΐου, ενώ η λειτουργία της θα είναι έως τις 5 Ιουλίου από Τρίτη έως Παρασκευή 16:00-22:00 και Σαββατοκύριακα 14:00-22:00, με ελεύθερη πρόσβαση σε μεγάλο μέρος των δράσεων και των εκδηλώσεων. Τη διοργάνωση υλοποιεί το MOMUS–Μητροπολιτικός Οργανισμός Μουσείων Εικαστικών Τεχνών Θεσσαλονίκης, ενεργοποιώντας τα περίπτερα 2 και 3 της ΔΕΘ-HELEXPO, το MOMUS-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης και τη Λιμνοθάλασσα Καλοχωρίου στο Εθνικό Πάρκο Δέλτα Αξιού.
