Καθώς οι φλόγες καταπίνουν τις πλαγιές της Βοιωτίας και της Κορινθίας, η στάχτη που πέφτει δεν σκεπάζει απλώς ένα δάσος. Σκεπάζει το βουνό που υπήρξε ένας από τους πυρήνες της ελληνικής μυθολογίας. Στις χαράδρες και τα δάση που τώρα δοκιμάζονται από την πυρκαγιά, η αρχαιότητα τοποθέτησε δεκάδες μύθους. Ήταν ο τόπος όπου εγκατέλειπαν τα βρέφη, όπου οι γυναίκες καταλαμβάνονταν από βακχική μανία, όπου οι κυνηγοί μεταβάλλονταν σε θηράματα και οι μάντεις μάθαιναν να μιλούν τη γλώσσα των ερπετών.
Σύμφωνα με τον μύθο, ο Κιθαιρώνας και ο Ελικώνας ήταν δύο αδέλφια. Ο Κιθαιρώνας ήταν βίαιος, ασεβής και πατροκτόνος, ενώ ο Ελικώνας πράος. Όταν πέθαναν, μεταμορφώθηκαν στα ομώνυμα βουνά. Ο Κιθαιρώνας έγινε το άγριο ορμητήριο των Ερινύων και ο Ελικώνας το φιλόξενο καταφύγιο των Μουσών. Σε μια άλλη βοιωτική παράδοση (που διασώζει ο Παυσανίας), ο Κιθαιρώνας ήταν ένας αρχαίος βασιλιάς των Πλαταιών, ο οποίος ξεχώριζε για τη σοφία και τη σύνεσή του.
Ο μύθος αυτός συνδέεται με τη μεγάλη γιορτή των Δαιδάλων: Όταν η Ήρα τσακώθηκε με τον Δία από ζήλια και αποσύρθηκε οργισμένη στον Κιθαιρώνα, ο Δίας δεν μπορούσε να τη μεταπείσει. Κατέφυγε λοιπόν στον σοφό βασιλιά Κιθαιρώνα για συμβουλή. Εκείνος τον συμβούλευσε να κατασκευάσει ένα ξύλινο άγαλμα (μια δαιδάλη), να το ντύσει νύφη και να διαδώσει τη φήμη ότι ετοιμάζεται να παντρευτεί την Πλαταία (κόρη του Ασωπού). Μόλις το έμαθε η Ήρα, έτρεξε οργισμένη να σκίσει το πέπλο της «νύφης». Βλέποντας ότι επρόκειτο για ξύλινο ξόανο, γέλασε με το αστείο, συμφιλιώθηκε με τον Δία και έτσι θεσμοθετήθηκε η λατρευτική γιορτή προς τιμήν της.
Για 4η ημέρα συνεχίζεται η μάχη με την μεγάλη πυρκαγιά που ξεκίνησε από την Βοιωτία και επεκτάθηκε και στον Νομό Αττικής, αφήνοντας πίσω της μεγάλες καταστροφές σε οικισμούς και δασική έκταση, Κυριακή 2 Αυγούστου 2026
Η πρώτη μεγάλη μορφή που περνά από τον Κιθαιρώνα είναι ο Ηρακλής, και μάλιστα πριν από τους δώδεκα άθλους. Ο νεαρός ήρωας ανέλαβε να εξολοθρεύσει τον τρομερό λέοντα που ορμούσε από το βουνό και ρήμαζε τα κοπάδια του Αμφιτρύωνα και του Θέσπιου. Αφού τον σκότωσε, φόρεσε το δέρμα του, καθιερώνοντας το πιο αναγνωρίσιμο σύμβολο της εικονογραφίας του. Ο λέοντας του Κιθαιρώνα προηγείται χρονολογικά του λέοντα της Νεμέας και δένει το βουνό με την προϊστορία του κύκλου των άθλων.
Στη διάρκεια του ίδιου κυνηγιού τοποθετείται και ένα από τα πιο ακραία επεισόδια του μύθου. Ο Ηρακλής φιλοξενήθηκε στις Θεσπιές από τον βασιλιά Θέσπιο, ο οποίος θέλησε να αποκτήσει εγγόνια από τον γιο του Δία. Ο βασιλιάς έστειλε στο κρεβάτι του ήρωα και τις πενήντα κόρες του. Ο αριθμός πενήντα επανέρχεται στον Κιθαιρώνα με εμμονική συχνότητα, όπως θα φανεί και στην περίπτωση των σκυλιών του Ακταίωνα.
Καμία άλλη περιοχή της αρχαίας Ελλάδας δεν συγκεντρώνει τόσες ιστορίες εγκατάλειψης βρεφών. Ο Λάιος, φοβούμενος τον χρησμό ότι ο γιος του θα τον σκότωνε, διέταξε να εγκαταλείψουν το βρέφος στον Κιθαιρώνα με τρύπες στις φτέρνες. Ο βοσκός λυπήθηκε το μωρό και το παρέδωσε σε έναν Κορίνθιο βοσκό, και έτσι το βουνό συνδέεται με την αφετηρία της τραγωδίας του Οιδίποδα. Η μεγαλύτερη τραγική πλοκή της αρχαιότητας ξεκινά σε ένα βουνό, όχι σε ένα ανάκτορο.
Στον Κιθαιρώνα γέννησε επίσης η Αντιόπη, καταδιωκόμενη και έγκυος από τον Δία, τους δίδυμους Αμφίονα και Ζήθο. Τα βρέφη εγκαταλείφθηκαν στο βουνό, ανατράφηκαν από βοσκούς και αργότερα επέστρεψαν για να βασιλεύσουν στη Θήβα και να χτίσουν τα τείχη της. Το ίδιο βουνό που τους απέκρυψε τους απέδωσε στην πόλη ως ιδρυτές, και εκεί ανακάλυψαν τη βασιλική τους καταγωγή. Η συνέχεια είναι η τιμωρία της Δίρκης, της σκληρής βασίλισσας που βασάνιζε τη μητέρα τους. Τα δύο αδέλφια την έδεσαν πάνω σε έναν άγριο ταύρο στις πλαγιές του Κιθαιρώνα, ο οποίος την έσυρε μέχρι θανάτου.
Η ίδια λογική επαναλαμβάνεται στον μύθο της Αλόπης, που γέννησε κρυφά από τον πατέρα της Κερκυόνα τον γιο του Ποσειδώνα, Ιπποθόοντα, και διέταξε να τον εκθέσουν στον Κιθαιρώνα. Το βρέφος θήλασε μια φοράδα στο βουνό μέχρι που το βρήκαν βοσκοί. Ο Ιπποθόων μεγάλωσε εκεί και έγινε ο επώνυμος ήρωας της Ιπποθοωντίδας φυλής στην Αθήνα.
Σε ορισμένες τοπικές παραδόσεις της Βοιωτίας ακόμη και η Αταλάντη εγκαταλείφθηκε ως βρέφος στις δασωμένες πλαγιές του Κιθαιρώνα από τον πατέρα της, που ήθελε μόνο αρσενικά παιδιά. Εκεί θήλασε από μια αρκούδα που είχε στείλει η Άρτεμη, μέχρι να τη μαζέψουν κυνηγοί.
Η διονυσιακή μανία
Ο Κιθαιρώνας είναι πάνω από όλα ο τόπος της βακχικής έκστασης. Όταν ο βασιλιάς της Θήβας Πενθέας αρνήθηκε να αναγνωρίσει τη θεϊκή υπόσταση του Διονύσου, ο θεός τύφλωσε τις γυναίκες της Θήβας με μανία και τις οδήγησε στο βουνό. Όταν ο Πενθέας ανέβηκε για να τις κατασκοπεύσει, η ίδια η μητέρα του, η Αγαύη, μέσα στη βακχική μέθη τον πέρασε για λιοντάρι και τον διαμέλισε. Το μοτίβο του λιονταριού επιστρέφει, αυτή τη φορά ως παραίσθηση που οδηγεί σε μητροκτονία αντεστραμμένη, καθώς εδώ η μητέρα σκοτώνει τον γιο.
Η ίδια η άφιξη του Διονύσου στη Βοιωτία είχε ήδη αδειάσει τη Θήβα από τις γυναίκες της. Ο θεός παρέσυρε τις θυγατέρες του Κάδμου, την Ινώ, την Αυτονόη και την Αγαύη, να εγκαταλείψουν τους αργαλειούς τους. Κατέφυγαν στις κορυφές του Κιθαιρώνα ζώντας ως Μαινάδες, χτυπώντας τη γη με τους θύρσους για να αναβλύζει μέλι, γάλα και κρασί.
Συνεχίζεται η μεγάλη πυρκαγιά στην Βοιωτία στην ευρύτερη περιοχή του Κορινθιακού κόλπου, από την Δομβραίνα εως το Πόρτο Γερμενό, Σάββατο 1 Αυγούστου 2026 (ΤΑΤΙΑΝΑ ΜΠΟΛΑΡΗ/EUROKINISSI)
Ο περίφημος κυνηγός Ακταίων, εγγονός του Κάδμου, κυνηγούσε στις πλαγιές του Κιθαιρώνα όταν είδε κατά λάθος τη θεά Άρτεμη να λούζεται γυμνή στην Παρθενία πηγή. Η θεά τον μεταμόρφωσε σε ελάφι και τα πενήντα σκυλιά του τον κατασπάραξαν. Στις ίδιες πλαγιές τοποθετείται και η τιμωρία των γιων της Νιόβης. Η Νιόβη καυχήθηκε ότι ήταν πολύτεκνη και ανώτερη από τη Λητώ. Ο Απόλλωνας και η Άρτεμη εκδικήθηκαν την προσβολή τοξεύοντας και σκοτώνοντας όλους τους γιους της την ώρα που εκείνοι γυμνάζονταν ή κυνηγούσαν στον Κιθαιρώνα.
Δύο από τις σημαντικότερες μαντικές μορφές της ελληνικής παράδοσης αποκτούν τις ικανότητές τους στον Κιθαιρώνα, και στις δύο περιπτώσεις μέσω φιδιών. Ο Τειρεσίας, περπατώντας στο βουνό, είδε δύο φίδια να ζευγαρώνουν. Όταν τα χτύπησε με το ραβδί του, μεταμορφώθηκε σε γυναίκα. Επτά χρόνια αργότερα, στο ίδιο ακριβώς σημείο, ξαναχτύπησε τα φίδια και επανήλθε στην ανδρική του φύση.
Ο σοφός μάντης Μελάμποδας ζούσε επίσης στον Κιθαιρώνα. Όταν οι υπηρέτες του σκότωσαν δύο φίδια, εκείνος ανέθρεψε τα μικρά τους. Τα φίδια αυτά, ενώ ο Μελάμποδας κοιμόταν, καθάρισαν τα αυτιά του με τη γλώσσα τους, δίνοντάς του την ικανότητα να καταλαβαίνει τη γλώσσα των πουλιών και των ζώων.
Η Σφίγγα και το «Ληστήριον Όρος»
Πριν η Σφίγγα εγκατασταθεί έξω από τις πύλες της Θήβας για να υποβάλλει το περίφημο αίνιγμά της στους περαστικούς, είχε ως αρχικό ορμητήριο και λημέρι τις απόκρημνες κορυφές του Κιθαιρώνα, γνωστού και ως «Ληστήριον Όρος». Σε βοιωτικές εκδοχές του μύθου της Καλλιστώς, η νύμφη μεταμορφώθηκε σε αρκούδα από την Ήρα και περιπλανιόταν στα πυκνά δάση του Κιθαιρώνα, όπου αργότερα ο γιος της Αρκάς παραλίγο να τη σκοτώσει κατά τη διάρκεια κυνηγιού, πριν ο Δίας τους μεταφέρει στον ουρανό.
Ο Κιθαιρώνας θεωρούνταν επίσης η κατοικία των Κιθαιρωνίδων Νυμφών, όπως η Σφραγίτις, οι οποίες ζούσαν σε άντρα και πηγές του βουνού. Οι νύμφες αυτές ενέπνεαν τους μάντεις της περιοχής και χρησμοδοτούσαν σε όσους κατέφευγαν στα σπήλαιά του. Το μαντικό στοιχείο δεν είναι περιθωριακό στον Κιθαιρώνα, είναι συνδεδεμένο με συγκεκριμένες πηγές και σπηλιές.
Κατά την εκστρατεία των Επτά επί Θήβας, ο Τυδέας και άλλοι ήρωες χρησιμοποίησαν τα περάσματα και τις χαράδρες του Κιθαιρώνα ως ενέδρα και ορμητήριο, για να κατασκοπεύσουν τις κινήσεις των Θηβαίων πριν από τη μεγάλη μάχη. Η γεωγραφία του βουνού, οι διαβάσεις και οι χαράδρες που σήμερα δυσκολεύουν τις δυνάμεις πυρόσβεσης, είναι το ίδιο ανάγλυφο που ο μύθος περιγράφει ως πλεονέκτημα του επιτιθέμενου.
Τέλος, ο Κιθαιρώνας συνδέεται και με τον κύκλο του Χρυσόμαλλου Δέρατος. Πριν από το ταξίδι, η Ινώ, σύζυγος του Αθάμαντα, προσπάθησε να εξολοθρεύσει τα παιδιά του, τον Φρύξο και την Έλλη. Σύμφωνα με βοιωτικές παραδόσεις, οι τελετουργικοί καθαρμοί και οι προσφορές για την αποτροπή του λιμού έλαβαν χώρα σε βωμούς στον Κιθαιρώνα. Το βουνό λειτουργεί εδώ ως θρησκευτικό κέντρο μιας ολόκληρης περιοχής που απειλείται με πείνα.
