Σημείο καμπής για την αλλαγή του χάρτη της «συνδικαλιστικής κάλυψης» της χώρας αναμένεται να είναι ενδεχόμενη υπογραφή νέας κλαδικής συλλογικής σύμβασης εργασίας στο εμπόριο.
Και αυτό γιατί εφόσον κάτι τέτοιο καταστεί εφικτό, τότε το ποσοστό των μισθωτών στην Ελλάδα οι οποίοι θα καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας (σ.σ. ποσοστό «συνδικαλιστικής κάλυψης») θα φτάσει σχεδόν το ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ θα πλησιάσει ακόμα περισσότερο τον στόχο που προβλέπει η σχετική κοινοτική οδηγία του 2022 (την οποία έχει ενσωματώσει η Αθήνα με το νόμο Κεραμέως περί «Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας το Φεβρουάριο του 2026).
Σημειώνεται πως το μέσο ευρωπαϊκό ποσοστό συνδικαλιστικής κάλυψης ανέρχεται στο 60%, ενώ στόχος της κοινοτικής οδηγίας που αποτελεί πλέον μέρος του εθνικού δικαίου είναι το 80% έως το 2030.
Μέχρι πριν την ψήφιση του νόμου Κεραμέως, το ποσοστό της συνδικαλιστικής κάλυψης ανερχόταν λίγο πάνω από το 20%, ενώ μετά την ψήφιση του, ιδίως λόγω της υπογραφής της νέας κλαδικής συλλογικής σύμβασης στην εστίαση, το ποσοστό αυτό φαίνεται πως αγγίζει το 40%.
Σε περίπτωση που υπογραφεί νέα κλαδική συλλογική σύμβαση και στο εμπόριο, στο οποίο απασχολούνται πάνω από 500.000 μισθωτοί (αθροιστικά και στους δυο τομείς του, δηλαδή το λιανικό και το χονδρικό), τότε το ποσοστό των μισθωτών της χώρας που θα καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις εργασίας θα προσεγγίσει το ευρωπαϊκό μέσο όρο, δηλαδή το 60% ενώ θα απέχει 20 μονάδες από τον κοινοτικό στόχο του 20%.
Ωστόσο, για να επιτευχθεί ο πρώτος άτυπος στόχος (δηλαδή να φτάσει η Ελλάδα τον κοινοτικό μέσο όρο) μέσω της υπογραφής κλαδικής συλλογικής σύμβασης εργασίας στο εμπόριο, θα πρέπει να γίνουν σημαντικά βήματα μεταξύ των συνδικαλιστικών εκπροσώπων των εργαζομένων από τη μια μεριά και των εργοδοτών από την άλλη.
Κάτι τέτοιο, πάντως, δεν φαίνεται για την ώρα να είναι εύκολη υπόθεση, παρά την ισχυρή βούληση της πολιτικής ηγεσίας του Υπουργείου Εργασίας να αυξηθεί η συνδικαλιστική κάλυψη στη χώρα, αλλά και τις θετικές προθέσεις των κοινωνικών εταίρων.
Και αυτό για τους πέντε ακόλουθους βασικούς λόγους, σύμφωνα με στελέχη της αγοράς με τα οποία ήλθε σε επαφή το powergame.gr:
1. Εσωτερικά διασπασμένος στα τρία ο κλάδος του εμπορίου
Ο κλάδος του εμπορίου είναι εξαιρετικά «οργανικά» διασπασμένος. Πέραν της βασικής διάκρισης μεταξύ χονδρικού και λιανικού εμπορίου, υπάρχει άλλη μία πολύ σημαντική ιδίως στο λιανικό εμπόριο.
Αυτό χωρίζεται στις επιχειρήσεις «μικρής» λιανικής, δηλαδή στις ατομικές επιχειρήσεις (διατροφής, ένδυσης, υπόδησης, κλπ), στις μεγάλες αλυσίδες του εμπορίου τροφίμων και ειδών βασικής ανάγκης (δηλαδή τα σούπερ μάρκετ) και στις μεγάλες αλυσίδες εμπορίου ένδυσης, ηλεκτρονικών ειδών, επίπλων κλπ.
Έτσι, αν και όλες οι παραπάνω κατηγορίες επιχειρήσεων δραστηριοποιούνται στον κλάδο του λιανικού εμπορίου, εν τούτοις, εκπροσωπούν εντελώς διαφορετικά μεγέθη, ποσοτικά και ποιοτικά, ενώ διαφέρει το ιδιοκτησιακό καθεστώς τους (πχ οι μικρές επιχειρήσεις είναι κατά βάση ατομικές επιχειρήσεις, ενώ πολλές από τις μεγάλες είναι ΑΕ είναι ανήκουν σε ομίλους που είναι ΑΕ, κλπ.) και άρα, είναι εξαιρετικά δύσκολη μία ενιαία στάση εκ μέρους τους απέναντι στα μισθολογικά ζητήματα σε «κλαδικό» επίπεδο.
2. Ο ρόλος των franchise
Η επιχειρηματική διαφοροποίηση στον κλάδο του λιανικού εμπορίου δεν σταματά, όμως, μόνο στις παραπάνω βασικές τρεις βασικές κατηγορίες.
Σε μία εξ αυτών και συγκεκριμένα, στο «μεγάλο» λιανεμπόριο των τροφίμων (σούπερ μάρκετ) υπάρχει και μία άλλη εσωτερική διαστρωμάτωση, μεταξύ των καταστημάτων που ανήκουν στον κεντρικό κορμό των αλυσίδων και εκείνων που δραστηριοποιούνται σε καθεστώς franchise.
Αν και όλες οι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ στην Ελλάδα έχουν ήδη επιχειρησιακές συλλογικές συμβάσεις, αυτές δεν καλύπτουν τα καταστήματα franchise.
Τα τελευταία, όμως, γνωρίζουν τα τελευταία χρόνια πολύ μεγάλη ανάπτυξη, τόσο στις μεγάλες πόλεις, όσο και στην ελληνική επαρχία, απασχολώντας χιλιάδες εργαζομένους.
Αυτό σημαίνει πως οι εργαζόμενοι που ανήκουν στο δίκτυο των μεγάλων αλυσίδων σούπερ μάρκετ αλλά απασχολούνται σε καταστήματα franchise είναι κατά βάση ακάλυπτοι συνδικαλιστικά (σε σχέση με τους συναδέλφους τους στον κεντρικό κορμό των αλυσίδων που διέπονται από επιχειρησιακές ΣΣΕ), αν και ανήκουν στο ίδιο δίκτυο που υπάγονται οι συνάδελφοι τους στα καταστήματα των αλυσίδων εκτός franchise.
Μάλιστα, συνήθως τα καταστήματα franchise δεν ανήκουν σε μεμονωμένους επιχειρηματίες το καθένα, αλλά είναι ορισμένοι επιχειρηματίες οι οποίοι κατέχουν αρκετά καταστήματα. Οι ίδιες πηγές αναφέρουν πως υπάρχει περίπτωση ενός επιχειρηματία που είναι ιδιοκτήτης 50 καταστημάτων franchise μιας αλυσίδας σούπερ μάρκετ.
3. Διαφορετικές κλαδικές εργοδοτικές οργανώσεις
Αντανάκλαση της μεγάλης εσωτερικής ποικιλομορφίας του λιανικού εμπορίου είναι το γεγονός ότι οι τρεις παραπάνω βασικές κατηγορίες επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στον εν γένει κλάδο αυτό, εκπροσωπούνται από τρεις, αντιστοίχως, διαφορετικές συνδικαλιστικές οργανώσεις.
Έτσι το «μικρό» λιανικό εμπόριο εκπροσωπείται από τις ΕΣΕΕ και ΓΣΕΒΕΕ, το «μεγάλο» λιανεμπόριο τροφίμων κλπ από την Ένωση Σούπερμάρκετ Ελλάδας (ΕΣΕ), ενώ το μεγάλο λιανεμπόριο ηλεκτρικών ειδών, ένδυσης κλπ. εκπροσωπείται από τον Σύνδεσμος Επιχειρήσεων Λιανικής Πωλήσεως Ελλάδος.
Από την άλλη πλευρά, οι εργαζόμενοι του κλάδου, αντιπροσωπεύονται βασικά από την Ομοσπονδία Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδος (ΟΙΥΕ).
Μ΄άλλα λόγια για να υπογραφεί μία ενιαία κλαδική συλλογική σύμβαση στο λιανεμπόριο θα πρέπει να κάτσουν στο ίδιο τραπέζι η ΟΙΥΕ από τη μία πλευρά και οι ΕΣΕΕ-ΓΣΕΒΕΕ, η ΕΣΕ και ο ΣΕΛΠΕ (εκπροσωπώντας πολύ διαφορετικού τύπου επιχειρήσεις) από την άλλη ή σε διαφορετική περίπτωση η ΟΙΥΕ να υπογράψει τρεις διαφορετικές κλαδικές συμβάσεις ανά βασική κατηγορία επιχειρήσεων του λιανεμπορίου.
4. Η στάση της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδας
Ακόμα, όμως, και να κάτσουν στο ίδιο τραπέζι οι παραπάνω συνδικαλιστικοί εκπρόσωποι, είτε εν συνόλω, είτε κατά υπο-κλάδο του λιανεμπορίου, υπάρχει ένα ακανθώδες ζήτημα.
Η Ομοσπονδία Ιδιωτικών Υπαλλήλων Ελλάδος (ΟΙΥΕ), καθώς η ηγεσία της υποστηρίζει στο ΠΑΜΕ, έχει αρνηθεί έως τώρα να εγγραφεί στο Γενικό Μητρώο Συνδικαλιστικών Οργανώσεων των Εργαζομένων (το οποίο τηρείται στο Υπουργείο Εργασίας).
Ωστόσο, ο νόμος Κεραμέως περί Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας, ορίζει πως για να είναι επεκτάσιμη μία κλαδική συλλογική σύμβαση, θα πρέπει τόσο η κλαδική εργατική οργάνωση, όσο και η κλαδική (ή κλαδικές) εργοδοτική (ή εργοδοτικές) οργάνωση (ή οργανώσεις) να ανήκουν στο οικείο τους Μητρώο. Διαφορετικά, μπορεί να υπογραφεί κλαδική συλλογική σύμβαση μεν, αλλά δεν θα είναι επεκτάσιμη δε.
Αν και η ΟΙΥΕ θα μπορούσε να υπογράψει μία κλαδική συλλογική σύμβαση που δεν θα κηρυχθεί από το Υπουργείο Εργασίας επεκτάσιμη, διεκδικώντας «στην πράξη» να γίνει κάτι τέτοιο, αποτελεί ερώτημα, αν οι κλαδικές εργοδοτικές οργανώσεις θα δέχονταν να υπογράψουν μία τέτοια σύμβαση για λόγους ανταγωνισμού με τις επιχειρήσεις που δεν είναι μέλη τους.
5. Διαφορετικές προσεγγίσεις για τις αυξήσεις μισθών
Πέραν από τα κλαδικά και νομικοσυνδικαλιστικά αγκάθια της υπογραφής μίας ή περισσοτέρων κλαδικών συμβάσεων στο λιανικό εμπόριο, υπάρχουν και αγκάθια σε σχέση με το ύψος των αυξήσεων που θα μπορούσαν να δοθούν στους κλαδικούς μισθούς, μαζί και με τη διάρκεια μίας κλαδικής σύμβασης.
Πληροφορίες του powergame.gr αναφέρουν πως από πλευράς ΟΙΥΕ προωθείται μία πρόταση για αυξήσεις 8% αλλά με διάρκεια ενός έτους, ενώ από κύκλους των εργοδοτών του «μικρού» λιανεμπορίου αναφέρεται πως πιο εφικτό βλέπουν το σενάριο μίας σωρευτικής αύξησης 10% αλλά σε ορίζοντα διετίας πχ 5% το 2027 συν 5% το 2028.
