Σε μία από τις πιο ευάλωτες θέσεις στην Ευρώπη βρίσκεται η Ελλάδα απέναντι στις «εργασιακές» επιπτώσεις τις οποίες θα έχει τα αμέσως επόμενα χρόνια η παραπέρα επέκταση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή.
Αυτό προκύπτει από έκθεση της Κομισιόν με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη, θέσεις εργασίας και κοινωνία: τι γνωρίζουμε μέχρι στιγμής», καθώς σύμφωνα με αυτή η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των χωρών – μελών της ΕΕ, οι οποίες βρίσκονται σε «λιγότερη καλή θέση» στο να αντιμετωπίσουν την «άνιση υιοθέτηση» της.
Επίσης, η Ελλάδα, ανήκει στην ομάδα των χωρών εκείνων που εμφανίζουν τα χαμηλότερα μερίδια «πιθανού οφέλους» από την τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, οι εργαζόμενοι στη χώρα μας ανήκουν μεταξύ εκείνων που απειλούνται περισσότερο από ένα «πιθανό πλήγμα» από το ΑΙ.
Τα βασικά συμπεράσματα της έκθεσης
Σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν, μέχρι στιγμής, παρόλα αυτά, δεν υπάρχουν ενδείξεις για καθαρή δημιουργία ή απώλεια θέσεων εργασίας λόγω της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στην ΕΕ.
Οι επιπτώσεις ενδέχεται να γίνουν πιο έντονες μεσοπρόθεσμα, καθώς η υιοθέτηση της τεχνολογίας θα διευρύνεται.
• Τα οφέλη στην παραγωγικότητα είναι υπαρκτά, αλλά δεν κατανέμονται ισόρροπα. Προς το παρόν, οι επιχειρήσεις στην ΕΕ που υιοθετούν την Τεχνητή Νοημοσύνη φαίνεται να παρουσιάζουν αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας κατά περίπου 4% σε βάθος πενταετίας, χωρίς να παρατηρείται βραχυπρόθεσμη μείωση της απασχόλησης. Τα οφέλη αυτά αναμένεται να καρπωθούν κυρίως οι μεγαλύτερες επιχειρήσεις, οι τομείς παροχής υπηρεσιών έντασης γνώσης, καθώς και τα κράτη-μέλη που υιοθετούν την τεχνολογία με ταχύτερους ρυθμούς.
• Όσον αφορά τους νέους εργαζόμενους και όσους εισέρχονται τώρα στην αγορά εργασίας, τα συμπεράσματα παραμένουν ασαφή. Η επιβράδυνση των προσλήψεων που παρατηρείται από το 2022 σε επαγγέλματα με υψηλό βαθμό χρήσης ΤΝ φαίνεται να έχει επηρεάσει εξίσου τους νέους και τους εργαζόμενους μέσης ηλικίας. Σε αυτό ενδέχεται να συμβάλλουν διάφοροι παράγοντες, όπως η μακροοικονομική επιφυλακτικότητα, η τηλεργασία και τάσεις που προϋπήρχαν της εμφάνισης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
• Η έκθεση στην Τεχνητή Νοημοσύνη εντοπίζεται κυρίως σε θέσεις εργασίας που απαιτούν υψηλότερες δεξιότητες και βασίζονται στη γνώση, ωστόσο η έκθεση δεν συνεπάγεται απαραίτητα εκτοπισμό από την εργασία. Σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, το 14% της απασχόλησης στην ΕΕ παρουσιάζει υψηλότερες προοπτικές αυτοματοποίησης, ενώ το 27% ενδέχεται να υποστεί αναδιοργάνωση — με σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών.
• Η άνιση υιοθέτηση της ΤΝ εγκυμονεί τον κίνδυνο διεύρυνσης των υφιστάμενων ανισοτήτων. Οι εργαζόμενοι με τριτοβάθμια εκπαίδευση χρησιμοποιούν τη γενετική τεχνητή νοημοσύνη (generative AI) σε ποσοστό υπερδιπλάσιο σε σχέση με τους εργαζόμενους χαμηλότερου μορφωτικού επιπέδου. Οι γυναίκες είναι περισσότερο εκτεθειμένες στην ΤΝ, αλλά τη χρησιμοποιούν λιγότερο από τους άνδρες.
• Οι προοπτικές μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα παραμένουν εξαιρετικά αβέβαιες. Οι εξελίξεις εξαρτώνται κυρίως από τον ρυθμό υιοθέτησης της ΤΝ. Το ζήτημα αυτό αφορά τόσο την προσαρμογή της αγοράς εργασίας όσο και τα φορολογικά έσοδα. Μια ενδεχόμενη μείωση του μεριδίου της εργασίας στο ΑΕΠ θα μπορούσε να περιορίσει τη φορολογική βάση που προέρχεται από τους μισθούς. Η διαρκής παρακολούθηση των εξελίξεων κρίνεται απαραίτητη.
Πιο αναλυτικά, οι συνέπειες ανά πεδίο αναμένεται να είναι οι εξής:
1. Μείωση της απασχόλησης
Σύμφωνα με την Κομισιόν, αν και η έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) είναι ευρέως διαδεδομένη σε όλο το φάσμα των επαγγελμάτων, βραχυπρόθεσμα δεν έχει διαπιστωθεί καθαρή δημιουργία ή απώλεια θέσεων εργασίας στην ΕΕ.
Η Cedefop (σ.σ. η πανευρωπαϊκή οργάνωση των βιομηχάνων) εκτιμά ότι, από μόνη της, η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να μειώσει την καθαρή δημιουργία θέσεων εργασίας (απολύσεις μείον προσλήψεις) στην ΕΕ κατά περίπου 300.000 έως το 2035, ενώ οι πιο απαισιόδοξες προβλέψεις κάνουν λόγο ακόμα και για απώλεια 10,5 εκατ. θέσεων εργασίας (ανεξάρτητα από τις νέες προσλήψεις) έως το 2040.
Εάν συνυπολογιστούν οι ευρύτερες επιπτώσεις του αυτοματισμού, ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να ανέλθει στο 1 εκατομμύριο.
Ανάλογα με τον ρυθμό της ψηφιακής μετάβασης, οι απώλειες στην απασχόληση ενδέχεται να κυμανθούν από 1,4% έως 5%, ανάλογα με το σενάριο (ταχεία, μέτρια ή περιορισμένη εφαρμογή).
Σύμφωνα με ανάλυση της OpenAI για την ΕΕ, το 14% της απασχόλησης στην ΕΕ παρουσιάζει υψηλότερες προοπτικές αυτοματοποίησης, ενώ για το 27% αναμένεται πιθανή αναδιοργάνωση των καθηκόντων — με σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ των κρατών μελών βραχυπρόθεσμα.
Η συρρίκνωση του μεριδίου της εργασίας στο εισόδημα ενδέχεται να περιορίσει τη φορολογική βάση που συνδέεται με τους μισθούς.
Μακροπρόθεσμα και μεσοπρόθεσμα, επικρατεί μεγάλη αβεβαιότητα, καθώς ο αντίκτυπος εξαρτάται από τις δεξιότητες, την ταχύτητα υιοθέτησης, τον βαθμό υποκατάστασης ή συμπληρωματικότητας σε επίπεδο καθηκόντων, τις διεθνείς εξελίξεις και τον ανταγωνισμό, καθώς και από τις αντιδράσεις μέσω της άσκησης πολιτικής.
2. Κίνδυνος για τις θέσεις απασχόλησης των νέων
Τα στοιχεία για τον αντίκτυπο στους νέους εργαζομένους δεν είναι οριστικά, σημειώνει η ίδια έκθεση της Κομισιόν.
Δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία για μια γενική μείωση των θέσεων εργασίας εισαγωγικού επιπέδου στην ΕΕ λόγω της Τεχνητής Νοημοσύνης, με τους μακροοικονομικούς και διαρθρωτικούς παράγοντες να παραμένουν σημαντικοί για την εξήγηση της τρέχουσας αδυναμίας στις προσλήψεις.
Ορισμένα στοιχεία των ΗΠΑ δείχνουν μια σχετική μείωση 11-19% στην απασχόληση των ατόμων ηλικίας 22-25 ετών στα επαγγέλματα που εκτίθενται περισσότερο στην Τεχνητή Νοημοσύνη από το 2022, με το χάσμα να διευρύνεται σε ετήσια βάση.
Άλλες μελέτες αποδίδουν παρόμοιες επιβραδύνσεις σε μακροοικονομικούς κραδασμούς και
την τηλεργασία αντί για την Τεχνητή Νοημοσύνη.
Η εκπαίδευση προβλέπει έντονα τόσο την υιοθέτηση της Τεχνητής Νοημοσύνης όσο και τον φόβο της μετατόπισης, με τους εργαζόμενους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης να χρησιμοποιούν την Τεχνητή Νοημοσύνη πολύ περισσότερο και να φοβούνται την απώλεια εργασίας πολύ λιγότερο από εκείνους με χαμηλότερο επίπεδο.
Οι γυναίκες δείχνουν μεγαλύτερη έκθεση στην Τεχνητή Νοημοσύνη λόγω της συγκέντρωσής τους σε γραφειακούς και διοικητικούς ρόλους και χρησιμοποιούν την δημιουργική Τεχνητή Νοημοσύνη λιγότερο από τους άνδρες, παρά τις συγκρίσιμες ψηφιακές δεξιότητες, αναφέρει η ίδια έκθεση.
3. Οι κλάδοι που απειλούνται περισσότερο
Η υψηλή επαγγελματική έκθεση δεν συνεπάγεται αυτόματα μεγαλύτερο κίνδυνο εκτόπισης από την εργασία, σημειώνει η Κομισιόν.
Πρόσφατα στοιχεία για την αγορά εργασίας υποδεικνύουν ότι οι θέσεις εργασίας που απαιτούν χαμηλές ή μέσες δεξιότητες αντιμετωπίζουν υψηλότερους κινδύνους αυτοματοποίησης, ιδίως σε τομείς που περιλαμβάνουν εργασίες ρουτίνας ή γνωστικές δραστηριότητες.
Αντιθέτως, τα στελέχη διοίκησης, οι επαγγελματίες και οι μηχανικοί φαίνεται πως είναι πιθανότερο να επωφεληθούν από τη συμπληρωματικότητα, καθώς βασίζονται σε γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες που δεν αφορούν εργασίες ρουτίνας.
- Μεταποίηση
Η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) στον τομέα παραμένει περιορισμένη και κατακερματισμένη. Ωστόσο, σύμφωνα με στοιχεία αναφοράς του κλάδου, σε διαδικασίες κατάλληλες για την εφαρμογή της ΤΝ, το κόστος εργασίας ανά μονάδα παραγωγής μειώνεται κατά 30-40%. Αυτό υποδηλώνει σημαντικές προοπτικές για την αντικατάσταση συγκεκριμένων εργασιακών καθηκόντων —και όχι ολόκληρων επαγγελμάτων— στο πλαίσιο των υφιστάμενων θέσεων εργασίας στη μεταποίηση, καθώς η υιοθέτηση της τεχνολογίας θα επεκτείνεται. Η τάση αυτή εντοπίζεται κυρίως σε τομείς όπως ο ποιοτικός έλεγχος, η προληπτική συντήρηση και η εφοδιαστική αλυσίδα (logistics).
- Αυτοκινητοβιομηχανία
Η αυτοκινητοβιομηχανία αποτελεί τον τομέα για τον οποίο υπάρχουν οι περισσότερες ποσοτικοποιημένες —αλλά και οι πιο αμφισβητούμενες— εκτιμήσεις σχετικά με την απώλεια θέσεων εργασίας.
Οι εκτιμήσεις αυτές οφείλονται κυρίως στη στροφή προς τα ηλεκτρικά συστήματα κίνησης και όχι τόσο στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ). Μελέτη του 2021 κατέδειξε ότι η μετάβαση στην παραγωγή ηλεκτρικών οχημάτων θα μπορούσε να οδηγήσει στην απώλεια έως και 500.000 θέσεων εργασίας στην εφοδιαστική αλυσίδα της αυτοκινητοβιομηχανίας στην ΕΕ, σε βάθος 15ετίας, έναντι 226.000 νέων θέσεων που θα δημιουργηθούν (καθαρή απώλεια περίπου 270.000 θέσεων). Μάλιστα, ο κλάδος έχει ήδη ανακοινώσει την περικοπή 54.000 θέσεων εργασίας σε προμηθευτικές επιχειρήσεις μόνο εντός του 2024, εν μέσω χαμηλής ζήτησης.
Πιο πρόσφατα —αν και αμφισβητούμενα— μοντέλα του κλάδου προβλέπουν ότι, σε ένα δυσμενές σενάριο όσον αφορά το ρυθμιστικό πλαίσιο και την ανταγωνιστικότητα, οι απώλειες στην ΕΕ θα μπορούσαν να φτάσουν τις 726.000 έως το 2040. Αντιθέτως, άλλες αναλύσεις καταδεικνύουν καθαρή αύξηση της απασχόλησης στην ΕΕ κατά 500.000 έως 850.000 θέσεις εργασίας, εφόσον συνυπολογιστούν η κατασκευή μπαταριών και οι υποδομές φόρτισης, με περιορισμένες καθαρές απώλειες θέσεων εργασίας στον τομέα της αυτοκινητοβιομηχανίας έως το 2030.
- Εξόρυξη και κρίσιμες πρώτες ύλες
Δεν είναι γνωστές μελέτες που να συνδέουν τον αντίκτυπο της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) με την απασχόληση στον συγκεκριμένο τομέα.
Η Πράξη για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες θέτει ως στόχο, έως το 2030, το 10% της ζήτησης στην ΕΕ να καλύπτεται από εγχώρια εξόρυξη, το 40% από εγχώρια επεξεργασία και το 25% από ανακύκλωση. Εκτιμάται ότι η διασφάλιση ενός σταθερού εφοδιασμού της ΕΕ με κρίσιμες πρώτες ύλες —σε ολόκληρη την αλυσίδα αξίας που ακολουθεί (καθαρή ενέργεια, αυτοκινητοβιομηχανία, μεταποίηση)— θα δημιουργήσει αξία ύψους 2,0 τρισεκατομμυρίων ευρώ και θα στηρίξει περισσότερες από 32 εκατομμύρια θέσεις εργασίας έως το 2030.
Ο αριθμός αυτός έρχεται να προστεθεί στις περίπου 30 εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην ΕΕ που εξαρτώνται ήδη από την αξιόπιστη διαθεσιμότητα πρώτων υλών.
- Καθαρές τεχνολογίες
Στην ΕΕ, αναμένονται έως και 3 εκατομμύρια επιπλέον θέσεις εργασίας στον ενεργειακό τομέα της ΕΕ έως το 2030, με τα σημεία αναφοράς του Νόμου για Μηδενικές Εκπομπές Βιομηχανίας (NZIA) να αντιστοιχούν μόνο σε 400.000 θέσεις εργασίας και 60 δισεκατομμύρια ευρώ ΑΕΠ ετησίως.
- Φαρμακοβιομηχανία και βιοτεχνολογία
Ο φαρμακευτικός κλάδος στην ΕΕ απασχολεί περίπου 830.000 άτομα, ενώ οι διαθέσιμες θέσεις εργασίας στη βιοτεχνολογία αυξήθηκαν κατά 17% το 2025, σύμφωνα με την ίδια έκθεση της Κομισιόν.
Δεδομένου ότι η προσφορά υποψηφίων δεν ακολουθεί τον ίδιο ρυθμό, το φαινόμενο αυτό υποδηλώνει έλλειψη ταλέντων και όχι δυναμική εκτοπισμού εργαζομένων.
Παράλληλα, εκτιμήσεις του κλάδου δείχνουν ότι έως και το 30% των καθηκόντων που αφορούν την έρευνα και ανάπτυξη (Ε&Α), την παραγωγή και τις εμπορικές δραστηριότητες στη φαρμακοβιομηχανία θα μπορούσαν να αυτοματοποιηθούν εντός των επόμενων 15 ετών.
- Άμυνα
Οι αμυντικές βιομηχανίες προσλαμβάνουν μηχανικούς ΤΝ και επιστήμονες δεδομένων, παράλληλα με παραδοσιακούς μηχανικούς, τεχνικούς και εργαζόμενους στην παραγωγή. Αυτό υποδηλώνει ότι η εξειδίκευση στην ΤΝ συμπληρώνει –αντί να αντικαθιστά– τις δεξιότητες που απαιτούνται στην παραγωγική διαδικασία. Ωστόσο, η αύξηση των προσλήψεων αντικατοπτρίζει επίσης τη γενικότερη επέκταση του κλάδου, αναφέρει η Κομισιόν.,
Ο αριθμός των κορυφαίων ερευνητών και μηχανικών ΤΝ στον ευρωπαϊκό αμυντικό τομέα αυξήθηκε από 144 το 2014 σε περίπου 1.700 το 2024.
Προς το παρόν, απουσιάζουν ολοκληρωμένα στοιχεία σε επίπεδο ΕΕ σχετικά με το αν η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί περισσότερες θέσεις εργασίας από όσες καταργεί, ή αν επιφέρει μετρήσιμα οφέλη στην παραγωγικότητα των εταιρειών του αμυντικού τομέα.
