Η χωρίς προηγούμενο κινητοποίηση των νέων έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη συντριπτική νίκη του Πέτερ Μαγιάρ στην Ουγγαρία. Μια νέα γενιά έρχεται στο προσκήνιο, με δυναμικό τρόπο, να ανατρέψει το καθεστώς «ανελεύθερης δημοκρατίας» που οικοδόμησε ο Ορμπάν για δεκαέξι ολόκληρα χρόνια, με τους τίτλους τέλους να γράφονται στην κάλπη την περασμένη Κυριακή. Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους. Η συμμετοχή στις εκλογές άγγιξε το 80%, σπάζοντας κάθε προηγούμενο ρεκόρ και υπερβαίνοντας το μέσο ευρωπαϊκό όρο στις εκλογικές αναμετρήσεις. Στο πλαίσιο αυτό, το 73% των ψηφοφόρων 18 έως 29 ετών στήριξε τον Πέτερ Μαγιάρ. Ήδη πριν από τις εκλογές οι τάσεις ήταν εμφανείς. Στους νέους που ψήφιζαν για πρώτη φορά-υπολογίζονται σε 400.000-, μήνες πριν από τις εκλογές τάσσονταν με την αντιπολίτευση με ποσοστά 42% υπέρ, αλλά και με ένα όχι ευκαταφρόνητο 23% να στηρίζει το κόμμα του Όρμπαν.
Όμως γενικότερα, τα πράγματα δεν ήταν τόσο ξεκάθαρα μέχρι δύο εβδομάδες πριν από την κάλπη. Έρευνες έδειχναν μόνο το 51% των νέων έδειχναν σίγουροι για την ψήφο τους. Η μεγάλη ανατροπή έγινε ακριβώς στο διάστημα αυτό για δύο λόγους. Πρώτον, εμφανίστηκε να κερδίζει έδαφος μια αξιόπιστη εναλλακτική λύση. Δεύτερον, το διακύβευμα που κυριάρχησε ήταν «αλλαγή εναντίον του καθεστώτος». Έτσι, οι νέοι στην Ουγγαρία όχι μόνο ριζοσπαστικοποιήθηκαν αλλά επέλεξαν τις κάλπες για να αναζητήσουν διέξοδο αλλαγής.
Η ψήφος των νέων ήταν σαφώς αντικαθεστωτική, με τη συνειδητοποίηση του ασφυκτικού ελέγχου του Κοινοβουλίου, της Δικαιοσύνης, των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας αλλά σε καμία περίπτωση «αντισυστημική». Δόθηκε μαζική στήριξη σε ένα κόμμα-ή μάλλον καλύτερα σε έναν πόλο-που ξεπήδησε από τα σπλάχνα του κυβερνώντος επί 16 χρόνια Fiszek και εκφράστηκε πολιτικά από ένα συντηρητικό ρεύμα. Ένα ρεύμα που βρήκε και τον ηγέτη του. Ο Πέτερ Μαγιάρ διατύπωσε μια εναλλακτική πρόταση για απεξάρτηση από τη μέγγενη του Πούτιν, αλλά και για ριζικές δημοκρατικές αλλαγές καθώς και μια ατζέντα βελτίωσης της καθημερινότητας ιδιαίτερα στον τομέα της Υγείας και της Πρόνοιας.
Επίσης, η επιλογή των νέων έχει να κάνει με το αίτημα για περισσότερη Ευρώπη. Για μια επαναπροσέγγιση των δεσμών με την Ευρωπαϊκή Ένωση, που δέχτηκε απανωτά πλήγματα από τον Ορμπάν. Σημάδι ελπιδοφόρο για την ΕΕ, καθώς σε μια περίοδο πρωτόγνωρων διεθνών ανατροπών, με το ευρωπαϊκό οικοδόμημα να δοκιμάζεται σκληρά και να γίνεται δέκτης μεγάλων αμφισβητήσεων, αποδεικνύεται πως συνεχίζει να εκπέμπει σήματα επαναπροσδιορισμού, να συγκινεί με τα δημοκρατικά κεκτημένα, να αποτελεί πόλο έλξης για τις νεότερες γενιές. Η Ουγγαρία αποδεικνύει ότι υπάρχουν δυνάμεις μέσα στους κόλπους της Ευρώπης που μπορούν να δώσουν ώθηση στο αίτημα μιας δημιουργικής ανασυγκρότησης, αρκεί οι ηγέτες της να συνειδητοποιήσουν το μέγεθος της δικής τους ευθύνης, πέρα από θριαμβολογίες και κομπορρημοσύνες που εύκολα τις ξεπερνά η ζωή.
Θα ήταν λάθος να γίνουν συγκρίσεις με την πολιτική συμπεριφορά της νεολαίας στη χώρα μας. Άλλωστε, ακόμα και στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης η συμμετοχή των νέων στις ευρωεκλογές δεν ξεπέρασε το 36% το 2024-μια πτώση έξι ποσοστιαίων μονάδων σε σχέση με το 2019. Στην Ελλάδα, οι ηλικίες 17-34 έχουν συστηματικά χαμηλότερη συμμετοχή στις εκλογικές διαδικασίες. Στις ευρωεκλογές του 2024, η αποχή-ρεκόρ που σημειώθηκε, της τάξης του 60%, είχε τη «σφραγίδα» της μαζικής αποστασιοποίησης των νέων.
Είναι οι νέοι της χώρας μας αδιάφοροι; Κάθε άλλο. Όμως ένας συνδυασμός εμπειριών, απογοητεύσεων και σκληρής καθημερινότητας αναπαράγει την κρίση εμπιστοσύνης για το σύνολο του πολιτικού συστήματος. Συχνά προσπερνάμε τις συνέπειες της βαθιάς κρίσης που βίωσαν οι νέοι και οι παραγωγικές ηλικίες την περασμένη δεκαετία. Συνέπειες, που εξακολουθούν και σήμερα να μας κάνουν δύσκολη τη ζωή και, παράλληλα, να συντηρούν ένα κλίμα αδυσώπητης πολιτικής οξύτητας και τοξικότητας.
Η φθορά της κυβέρνησης και οι ανοιχτές πληγές με τις υποθέσεις για τον ΟΠΕΚΕΠΕ ή τις υποκλοπές, σε συνδυασμό με τα οξύτατα προβλήματα της στέγης και των χαμηλών μισθών ωθούν σε μεγάλη μερίδα νέων να τηρούν «αποστάσεις ασφαλείας» από το κυβερνών κόμμα. Από την άλλη, η αντιπολίτευση δεν εμπνέει εμπιστοσύνη, δεν εμφανίζει ίχνη συγκλίσεων, ενώ αρκετά κόμματα επιλέγουν το δρόμο της οξύτητας ή, ακόμα χειρότερα, μιας τυφλής αντισυστημικής τακτικής που απωθεί. Χωρίς καθαρό διακύβευμα, χωρίς μια αξιόπιστη πρόταση εναλλακτικής διακυβέρνησης, τα ρεύματα της αντιπολίτευσης δεν αποτελούν πόλο έλξης και εγρήγορσης των νέων. Ακόμα και σε στιγμές όπου εκδηλώθηκε ενεργός συμμετοχή-όπως οι περσινές κινητοποιήσεις για τα Τέμπη-δεν υπήρξε συνέχεια, επήλθε εκτόνωση μέσω απογοήτευσης. Οι νέοι μας έχουν ενδιαφέρον για την πολιτική, αλλά διατηρούν χαμηλή πίστη για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής. Και αυτό παραμένει ζητούμενο.
Το παράδειγμα της Ουγγαρίας, από την άποψη αυτή, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως κίνητρο για το πώς οι νέοι πείστηκαν για την αποτελεσματικότητα της πολιτικής- κι αυτό παρά τη διαφορετικότητα των συνθηκών, πολιτικών και κοινωνικών στις δύο χώρες. Όμως στο τέλος της γραφής, Ελλάδα και Ουγγαρία αποτελούν κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκτός από αυτά που χωρίζουν υπάρχουν τάσεις που μπορούν να ερμηνεύσουν από κοινού συμπεριφορές και επιλογές των νέων.
