Η εικόνα των προτεραιοτήτων του Ντόναλντ Τραμπ στο μέτωπο του Ιράν μοιάζει αντιφατική σε μια περίοδο αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων και οικονομικών πιέσεων, καθώς κυκλοφορούν προτάσεις με 14 σημεία στο διπλωματικό πεδίο ΗΠΑ-Ιράν με μπόλικες επιφυλάξεις για την επόμενη μέρα και το επίδικο που αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν
Λίγους μήνες πριν από ενδιάμεσες εκλογές που διαφαίνονται δύσκολες για το κόμμα του, ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε χθες να προβάλει την επαναφορά ενός τεστ φυσικής κατάστασης για μαθητές στα σχολεία, την ώρα που η διεθνής συγκυρία επιβαρύνεται από την κρίση στη Μέση Ανατολή. Την ίδια στιγμή, επιχείρησε να υποβαθμίσει τις επιπτώσεις της στρατιωτικής έντασης, υπογραμμίζοντας ότι οι αγορές συνεχίζουν να κινούνται ανοδικά παρά τις εντάσεις.
Τελευταίο δείγμα της επικοινωνιακής ασάφειας είναι η αναστολή από τον Τραμπ, «για βραχύ χρονικό διάστημα», του λεγόμενου «Σχεδίου Ελευθερία» για τη συνοδεία εμπορικών πλοίων στον διάπλου των Στενών του Ορμούζ, το οποίο διήρκησε μόλις ένα 24ωρο, όταν παράλληλα οι ΗΠΑ διατηρούν σε ισχύ τον ναυτικό αποκλεισμό ιρανικών λιμανιών, με τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο λίγα 24ωρα πριν να απειλεί ότι θα «αφανίσει το Ιράν από προσώπου γης», σε περίπτωση επίθεσης σε αμερικανικά πλοία.
Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει πρόγραμμα γυμναστικής στα σχολεία που είχε παρουσιαστεί τελευταία φορά υπό την κυβέρνηση Ομπάμα ©ΑΠΕ
Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ φαίνεται πως κάνει μια ακόμη στροφή 180° σε μια προσπάθεια να αποκλιμακώσει τη σύγκρουση με το Ιράν, η οποία βρίσκεται πλέον στον τρίτο μήνα της, καθώς ο πόλεμος επιβαρύνει την αμερικανική και παγκόσμια οικονομία. Ανέφερε «μεγάλη πρόοδο» στις συνομιλίες και είπε ότι η κίνηση να εγκαταλείψει το «Σχέδιο Ελευθερία» έγινε κατόπιν αιτήματος του βασικού διαμεσολαβητή μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, του Πακιστάν.
Οι αγορές σημείωσαν άνοδο και το πετρέλαιο βούτηξε κάτω από τα 100 δολάρια μετά την αναφορά του Axios ότι ο Λευκός Οίκος πιστεύει ότι είναι κοντά σε συμφωνία που θα τερματίσει τον πόλεμο και θα επιτρέψει πιο λεπτομερείς συνομιλίες για τα πυρηνικά, παρά τις όχι και λίγες ιρανικές επιθέσεις εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων και των συμμάχων τους. Εν τω μεταξύ, οι χώρες του Κόλπου ανησυχούν ότι η Τεχεράνη πιστεύει ότι περαιτέρω επιθέσεις εναντίον τους θα αποδώσουν, «επειδή ο Τραμπ είναι τόσο αποφασισμένος να αποσυρθεί από τον πόλεμο» που θα τις αγνοήσει, ανέφερε η Wall Street Journal.
Όπως σημειώνει το CNN, η αναστολή του «Σχεδίου Ελευθερία» υποδηλώνει ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν προσπαθούν να αναβιώσουν τη διπλωματική οδό, μετά το τέλμα στις συνομιλίες μεταξύ των δύο πλευρών τον περασμένο μήνα, με το Ιράν ήδη να επιχαίρει για την «αποτυχία» του συγκεκριμένου αμερικανικού σχεδίου, παρουσιάζοντας την αναστολή ως δική του νίκη.
Τραμπ σε στροφή 180°: Ενεργειακή κρίση και γεωοικονομικές αναταράξεις
Όπως αναφέρει το Axios, σε εξέλιξη βρίσκεται διπλωματικό παζάρι με τις ΗΠΑ να βρίσκονται σε τελικό στάδιο διαπραγματεύσεων με την Τεχεράνη για την υπογραφή ενός μονοσέλιδου μνημονίου συνεργασίας (MOU). Το δημοσίευμα του Axios επικαλείται Αμερικανούς αξιωματούχους που υποστηρίζουν ότι το υπόμνημα αυτό αποσκοπεί στον άμεσο τερματισμό των πολεμικών εχθροπραξιών και στη δημιουργία ενός πλαισίου για διεξοδικές διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία, η οποία αποτελείται από 14 σημεία, φέρεται να είναι το αποτέλεσμα εντατικών επαφών μεταξύ των απεσταλμένων του Προέδρου Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, και Ιρανών αξιωματούχων. Το MOU προβλέπει την κήρυξη του τέλους του πολέμου στην περιοχή και την έναρξη μιας περιόδου διαπραγματεύσεων 30 ημερών, οι οποίες πιθανώς θα διεξαχθούν στο Ισλαμαμπάντ ή τη Γενεύη. Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να επιθυμεί το κλείσιμο του μετώπου πριν από την επικείμενη επίσκεψή του στην Κίνα την επόμενη Τετάρτη.
Παρά τις αντιφατικές δηλώσεις Τραμπ και τις διαβεβαιώσεις για την ανθεκτικότητα των αγορών που «δεν πτοούνται», η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η ενεργειακή κρίση που πυροδοτήθηκε από τη σύγκρουση με το Ιράν και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ενταθεί, διαταράσσοντας τις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες και την αμερικανική οικονομία, με τον Τραμπ να πιέζεται να βρει διέξοδο έξι μήνες πριν από τις κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου. ‘
Οι τιμές της βενζίνης στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ξεπεράσει τα 4,50 δολάρια ανά γαλόνι, καταγράφοντας άνοδο άνω του 50% από τα τέλη Φεβρουαρίου. Παρά την επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ο Τραμπ επιμένει ότι πρόκειται για «μικρό τίμημα» προκειμένου να αποτραπεί η πυρηνική ενίσχυση της Τεχεράνης.
Τα μακροοικονομικά στοιχεία καταδεικνύουν ήδη επιβράδυνση. Η ανάπτυξη περιορίστηκε, με το ΑΕΠ να αυξάνεται μόλις κατά 0,7% σε ετήσια βάση το τελευταίο τρίμηνο. Παρά τα αρνητικά στοιχεία, ορισμένοι οικονομολόγοι υπογραμμίζουν την ανθεκτικότητα της αμερικανικής οικονομίας, μετά τα ανοδικά στοιχεία για τις θέσεις εργασίας τον Απρίλιο.
Κοιτάζοντας μπροστά, ένα βασικό ερώτημα είναι εάν η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οποία έχει ήδη οδηγήσει τον πληθωρισμό σε υψηλότερα επίπεδα και έχει ωθήσει την καταναλωτική εμπιστοσύνη σε ιστορικά χαμηλά, θα επηρεάσει τελικά την αγορά εργασίας.
Η BNP Paribas εκτιμά ότι η κατανάλωση και οι επενδύσεις διατηρούν τη δυναμική τους, ενώ η τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται να ενισχύσει περαιτέρω την παραγωγικότητα. Ωστόσο, ο πληθωρισμός παραμένει η βασική πρόκληση, περιορίζοντας τα περιθώρια πολιτικής της Fed και ενισχύοντας τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού.
Τραμπ και Βανς © Χ.com
Τραμπ: Πίεση, πληθωρισμός και κοινωνικές ανισότητες
Ωστόσο, ακριβώς αυτό το σενάριο ανησυχεί την Νταιάν Σονκ, επικεφαλής οικονομολόγο της KPMG. Η άνοδος των τιμών ενέργειας έχει άμεσες επιπτώσεις στην καθημερινότητα των πολιτών. Κάθε αύξηση κατά 10 δολάρια στην τιμή του πετρελαίου μεταφράζεται σε περίπου 25 σεντς επιπλέον στο κόστος ανά γαλόνι. Το αυξημένο ενεργειακό κόστος επηρεάζει τις μεταφορές, τον τουρισμό, τη γεωργία και την εφοδιαστική αλυσίδα, εντείνοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.
Παράλληλα, αναδεικνύονται διαρθρωτικές αδυναμίες της αμερικανικής οικονομίας. Η κατανάλωση στηρίζεται δυσανάλογα στα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα, τα οποία επωφελούνται από την άνοδο της Wall Street, που με τη σειρά της τροφοδοτείται από την επενδυτική ευφορία γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη. Αντίθετα, η αγορά εργασίας εμφανίζει σημάδια κόπωσης, ενώ η καταναλωτική εμπιστοσύνη βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα.
Η αύξηση του κόστους δανεισμού επιβαρύνει περαιτέρω τα νοικοκυριά, τα οποία στρέφονται όλο και περισσότερο στον δανεισμό για να διατηρήσουν το βιοτικό τους επίπεδο. Σε διεθνές επίπεδο, η αβεβαιότητα λειτουργεί ως «κρυφός φόρος» για την οικονομία, επιβραδύνοντας επενδύσεις και εμπορικές ροές.
Στρατηγική σύγκρουση και αδιέξοδο ισχύος
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν εξελίσσεται σε δοκιμασία αντοχών. Η στρατηγική της Ουάσινγκτον βασίζεται σε διαδοχικά κύματα πίεσης: αεροπορικές επιδρομές, συνεργασία με το Ισραήλ, ναυτικό αποκλεισμό και πρόσφατα σχέδια για τη διευκόλυνση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, οι κινήσεις αυτές δεν έχουν επιφέρει το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα.
Αναλυτές επισημαίνουν στους New York Times ότι η προσέγγιση της αμερικανικής πλευράς βασίζεται σε εσφαλμένες παραδοχές για τη στρατηγική και την ανθεκτικότητα της Τεχεράνης. Το ιρανικό καθεστώς εκτιμά ότι μπορεί να αντέξει την οικονομική πίεση περισσότερο από όσο η Ουάσινγκτον μπορεί να διαχειριστεί τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης.
Παρά τις πιέσεις, το Ιράν διατηρεί σημαντικά περιθώρια προσαρμογής. Μπορεί να περιορίσει την παραγωγή πετρελαίου, να αξιοποιήσει αποθηκευτικές δυνατότητες και να αναζητήσει εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγών. Η εμπειρία προηγούμενων κυρώσεων δείχνει ότι η οικονομία του έχει αναπτύξει μηχανισμούς ανθεκτικότητας.
Στενά του Ορμούζ, © Χ.com
Η ιστορική εμπειρία της συμφωνίας για τα πυρηνικά το 2015
Η ιστορική εμπειρία της συμφωνίας για τα πυρηνικά το 2015, η οποία επιτεύχθηκε μετά από πολυετείς διαπραγματεύσεις, υποδεικνύει ότι η πίεση μπορεί να αποδώσει μόνο όταν συνοδεύεται από διπλωματικές διεξόδους. Η αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία το 2018 και η επαναφορά των κυρώσεων υπονόμευσαν την εμπιστοσύνη, οδηγώντας την Τεχεράνη σε επανεκκίνηση του πυρηνικού της προγράμματος.
Σήμερα, το Ιράν εμφανίζεται διατεθειμένο να διαπραγματευτεί, αλλά όχι υπό καθεστώς εξαναγκασμού. Η στρατηγική του εστιάζει στη διατήρηση του ελέγχου στα Στενά του Ορμούζ και στην αξιοποίηση της γεωπολιτικής του θέσης ως μοχλού πίεσης. Παράλληλα, επιδιώκει συμφωνία που θα διασφαλίζει αμοιβαία οφέλη και όχι μονομερείς παραχωρήσεις.
Το αδιέξοδο αυτό αναδεικνύει τη βαθύτερη σύγκρουση αντιλήψεων μεταξύ των δύο πλευρών. Όπως επισημαίνουν αναλυτές, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν λειτουργούν με διαφορετικές πολιτικές και πολιτισμικές λογικές, γεγονός που δυσχεραίνει την επίτευξη συνεννόησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς περιφερειακή σύγκρουση, αλλά κρίσιμο κόμβο του παγκόσμιου ενεργειακού και οικονομικού συστήματος. Η εξέλιξή της θα επηρεάσει όχι μόνο τις διμερείς σχέσεις Ουάσινγκτον–Τεχεράνης, αλλά και τη σταθερότητα της διεθνούς οικονομίας συνολικά.
