Πίσω από τα χαμόγελα, τις επίσημες δεξιώσεις και τις θερμές δηλώσεις κατά την επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο, η κινεζική ηγεσία φαίνεται πως επιχείρησε κάτι πολύ βαθύτερο από μια απλή διπλωματική επαναπροσέγγιση: να επιβάλει ένα νέο πλαίσιο ισορροπίας ισχύος ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, με όρους που εξυπηρετούν στρατηγικά το Πεκίνο.
Ο Σι Τζινπίνγκ χαρακτήρισε τη συνάντηση «ιστορικό ορόσημο» και μίλησε για μια «νέα εποχή» στις σχέσεις των δύο υπερδυνάμεων, παρουσιάζοντας μάλιστα έναν νέο πολιτικό όρο που ήδη συζητείται έντονα στους διπλωματικούς κύκλους: «εποικοδομητική στρατηγική σταθερότητα». Παρότι η διατύπωση μοιάζει ασαφής, στην πραγματικότητα κρύβει μια πολύ συγκεκριμένη κινεζική επιδίωξη.
«Κανόνες συμβίωσης»
Το Πεκίνο θέλει να δημιουργήσει ένα άτυπο πλαίσιο «κανόνων συμβίωσης» με την Ουάσιγκτον για τα επόμενα τουλάχιστον τρία χρόνια, δηλαδή έως το τέλος της θητείας Τραμπ, περιορίζοντας τον κίνδυνο νέων αμερικανικών κυρώσεων, εμπορικών επιθέσεων ή τεχνολογικών αποκλεισμών που αιφνιδίασαν την Κίνα τα προηγούμενα χρόνια.
Σύμφωνα με αναλυτές που παρακολουθούν στενά τις κινήσεις του Κινέζου προέδρου, ο Σι θεωρεί ότι η Κίνα βρίσκεται πλέον σε αρκετά ισχυρή θέση ώστε να αντιμετωπίζεται ως ισότιμος γεωπολιτικός πόλος απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες. Η εικόνα μιας Κίνας που προσπαθεί απλώς να αποφύγει τη σύγκρουση έχει πλέον αντικατασταθεί από μια πολύ πιο επιθετική στρατηγική αυτοπεποίθησης.
Τα «όπλα» του Πεκίνου
Η κινεζική ηγεσία πιστεύει ότι διαθέτει πλέον σημαντικά διαπραγματευτικά όπλα. Το σημαντικότερο είναι ο σχεδόν απόλυτος έλεγχος της αγοράς σπάνιων γαιών και μαγνητών υψηλής τεχνολογίας, υλικά απολύτως απαραίτητα για την αμερικανική βιομηχανία, από τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα και τα smartphones μέχρι τα οπλικά συστήματα και την αεροδιαστημική τεχνολογία.
Η Κίνα ελέγχει σήμερα περίπου το 70% της παγκόσμιας εξόρυξης σπάνιων γαιών και πάνω από το 85%-90% της επεξεργασίας τους διεθνώς. Το Πεκίνο γνωρίζει ότι αυτή η εξάρτηση αποτελεί ισχυρό μοχλό πίεσης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες, ειδικά σε μια περίοδο όπου η Δύση προσπαθεί να αναπτύξει νέες αλυσίδες παραγωγής υψηλής τεχνολογίας.
Παράλληλα, ο Σι επιδιώκει να κερδίσει χρόνο στο κρίσιμο μέτωπο της τεχνητής νοημοσύνης και των προηγμένων μικροτσίπ. Παρά την τεράστια πρόοδο της κινεζικής βιομηχανίας, το Πεκίνο εξακολουθεί να υστερεί σε σχέση με τις αμερικανικές εταιρείες αιχμής στους υπερσύγχρονους επεξεργαστές AI.
Μια περίοδος αποκλιμάκωσης με την Ουάσιγκτον θα έδινε στην Κίνα πολύτιμο χρόνο για να αναπτύξει εγχώριες τεχνολογίες και να μειώσει την εξάρτησή της από αμερικανικά chips και δυτικό λογισμικό.
Το αγκάθι της Ταϊβάν
Η Ταϊβάν παραμένει το μεγαλύτερο αγκάθι. Σύμφωνα με πληροφορίες από τις συνομιλίες, ο Σι προειδοποίησε τον Τραμπ με ασυνήθιστα σκληρή γλώσσα ότι η αμερικανική υποστήριξη προς την Ταϊπέι μπορεί να οδηγήσει σε «σύγκρουση» μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων.
Η παρέμβαση αυτή έρχεται τη στιγμή που η Ουάσιγκτον εξετάζει νέο πακέτο εξοπλισμών ύψους 14 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς την Ταϊβάν.
Το Πεκίνο επιχειρεί ουσιαστικά να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου κάθε αμερικανική στρατιωτική ή οικονομική πίεση θα μπορεί να παρουσιάζεται διεθνώς ως παραβίαση της «στρατηγικής σταθερότητας» που προτείνει η Κίνα.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα έξυπνη επικοινωνιακή και διπλωματική τακτική, καθώς επιτρέπει στο Πεκίνο να εμφανίζεται ως δύναμη σταθερότητας απέναντι σε μια πιο απρόβλεπτη Ουάσιγκτον.
Ένας ασυνήθιστα «θερμός» Τραμπ
Η στάση του Τραμπ προκάλεσε επίσης αίσθηση. Ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε ασυνήθιστα θερμός απέναντι στον Σι, αποκαλώντας τον «σπουδαίο ηγέτη», ενώ μίλησε ακόμη και για μια νέα μορφή «G-2», υπονοώντας μια άτυπη συνδιαχείριση του κόσμου από τις δύο υπερδυνάμεις.
Στο Πεκίνο, η αμερικανική αποστολή περιλάμβανε κορυφαίους επιχειρηματίες όπως ο Τιμ Κουκ της Apple, ο Έλον Μασκ της Tesla και ο Τζένσεν Χουάνγκ της Nvidia, γεγονός που η κινεζική πλευρά αξιοποίησε επικοινωνιακά για να δείξει ότι ακόμη και η αμερικανική τεχνολογική ελίτ αναγνωρίζει το βάρος της Κίνας.
Η κινεζική ηγεσία επένδυσε ιδιαίτερα και στη συμβολική διάσταση της επίσκεψης. Ο Σι φιλοξένησε τον Τραμπ ακόμη και στην προσωπική του κατοικία στο Πεκίνο, ενώ οι δύο πλευρές προχώρησαν σε σειρά τελετουργικών κινήσεων υψηλού συμβολισμού που είχαν να εμφανιστούν εδώ και χρόνια στις σχέσεις των δύο χωρών.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ο Σι επιχειρεί να περάσει από τη φάση της αμυντικής διαχείρισης της αμερικανικής πίεσης σε μια νέα φάση ενεργητικής διαμόρφωσης των κανόνων του παιχνιδιού.
Από θέση ισοτιμίας
Για πρώτη φορά μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, η Κίνα δείχνει να θεωρεί ότι διαθέτει όχι μόνο οικονομικό αλλά και πολιτικό βάρος αρκετό ώστε να διαπραγματεύεται με τις Ηνωμένες Πολιτείες σχεδόν από θέση ισοτιμίας.
Το αν αυτή η εύθραυστη ισορροπία θα διατηρηθεί, θα κριθεί τους επόμενους μήνες. Το εμπόριο, η Ταϊβάν, οι στρατιωτικές κινήσεις στον Ινδο-Ειρηνικό και ο τεχνολογικός ανταγωνισμός παραμένουν ανοιχτές εστίες σύγκρουσης.
Ωστόσο, το Πεκίνο φαίνεται αποφασισμένο να εκμεταλλευτεί τη σημερινή συγκυρία για να κατοχυρώσει έναν νέο γεωπολιτικό ρόλο: όχι απλώς ως αντίπαλος των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά ως ισότιμος παγκόσμιος πόλος ισχύος.
