Ο Άντι Μπέρναμ αναλαμβάνει πρωθυπουργός της Βρετανίας, με την πολιτική συζήτηση να έχει ήδη ανοίξει για την επόμενη ημέρα. Ο νέος ηγέτης των Εργατικών, υπόσχεται μια συνολική ανατροπή του οικονομικού και πολιτικού μοντέλου της Βρετανίας. Ωστόσο, πίσω από τη ρητορική περί αλλαγής, παραμένουν ερωτήματα για το αν διαθέτει τη βούληση και το σχέδιο να υλοποιήσει τις δεσμεύσεις του.
Οι πληροφορίες που κυριαρχούν κάνουν λόγο για μια προσπάθεια αλλαγής προτεραιοτήτων, με έμφαση στο κόστος ζωής και στην καθημερινότητα των πολιτών. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η πρόθεση να εγκαταλειφθεί το σχέδιο για την ψηφιακή ταυτότητα, μια από τις βασικές μεταρρυθμίσεις του Κιρ Στάρμερ, ώστε οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθυνθούν σε πολιτικές με πιο άμεσο αντίκτυπο.
Είναι ημέρα Μπέρναμ. Μεταβαίνει στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ για να λάβει από τον βασιλιά Κάρολο την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης και στη συνέχεια θα επιστρέψει στη Ντάουνινγκ Στριτ, όπου θα εκφωνήσει την πρώτη του ομιλία ως πρωθυπουργός.
Ο Μπέρναμ υπόσχεται ρήξη με το μοντέλο της Θάτσερ
Την Παρασκευή έδωσε μια γεύση. Στην πρώτη του ομιλία μετά την ανάληψη της ηγεσίας των Εργατικών, ο Άντι Μπέρναμ δεσμεύθηκε να προωθήσει τη μεγαλύτερη πολιτική αλλαγή των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών. Στο επίκεντρο της τοποθέτησής του βρέθηκε η έντονη κριτική στην οικονομική κληρονομιά της Μάργκαρετ Θάτσερ, υποστηρίζοντας ότι από τη δεκαετία του 1980 η Βρετανία ακολούθησε μια λανθασμένη πορεία.
Όπως ανέφερε, η πολιτική εξουσία συγκεντρώθηκε στο κέντρο, ενώ η οικονομική ισχύς πέρασε σταδιακά στον ιδιωτικό τομέα. Κατά τον ίδιο, η ιδιωτικοποίηση βασικών υπηρεσιών, όπως η στέγαση, η ενέργεια, το νερό και οι μεταφορές, άφησε τα νοικοκυριά εκτεθειμένα σε αυξανόμενο κόστος ζωής και ενίσχυσε τη συγκέντρωση πλούτου και ισχύος σε λίγους οικονομικούς παράγοντες.
Μπέρναμ: Δημόσιος έλεγχος και αντιμετώπιση της ακρίβειας
Ο νέος αρχηγός των Εργατικών άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μεγαλύτερης κρατικής παρέμβασης στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, υποστηρίζοντας ότι χωρίς επαρκή δημόσιο έλεγχο στα βασικά αγαθά είναι δύσκολο να συγκρατηθούν ο πληθωρισμός, οι δημόσιες δαπάνες και συνολικά η οικονομία.
Παράλληλα, δεσμεύθηκε ότι το κόμμα θα αποκτήσει ξανά σαφή πολιτική ταυτότητα, υποστηρίζοντας πως τα προηγούμενα χρόνια οι Εργατικοί είχαν υιοθετήσει υπερβολικά πολλές θέσεις των Συντηρητικών. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στη μεταρρύθμιση της κοινωνικής φροντίδας, μια παρέμβαση που θα μπορούσε να βρει απήχηση σε χιλιάδες οικογένειες.
Ο Άντι Μπέρναμ μιλάει αμέσως μετά την επιβεβαίωση της εκλογής του ως νέου ηγέτη του Εργατικού Κόμματος και επόμενου πρωθυπουργού της Βρετανίας©EPA, HENRY NICHOLLS
Οι αντιφάσεις γύρω από τον Μπέρναμ
Παρά τις εξαγγελίες, δεν έλειψαν οι επιφυλάξεις. Ο ίδιος αυτοχαρακτηρίστηκε «φιλοεπιχειρηματικός» ηγέτης, όπως υπήρξε και ως δήμαρχος του Μάντσεστερ, ώστε να καθησυχάσει τις αγορές που κρίνουν την πορεία των κρατικών ομολόγων σε μια δύσκολη δημοσιονομική και οικονομική περίοδο για τη χώρα.
Αλλά στις αριστερές τάσεις του κόμματος η στάση του αυτή γεννά ερωτήματα για το κατά πόσο είναι διατεθειμένος να συγκρουστεί με τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα, εφόσον επιδιώκει ουσιαστική ανατροπή του νεοφιλελεύθερου μοντέλου.
Επιπλέον, προκάλεσε συζητήσεις η δημόσια αναφορά του σε ιστορικά στελέχη των Εργατικών, όπως οι Ντέιβιντ Μπλάνκετ, Μάργκαρετ Μπέκετ και Νιλ Κίνοκ, προσωπικότητες που έχουν συνδεθεί με τη δεξιά πτέρυγα του κόμματος και, ειδικά στην περίπτωση του Κίνοκ, με την πορεία που οδήγησε αργότερα στο «Νέο Εργατικό Κόμμα» του Τόνι Μπλερ.
Αλλαγή ή επικοινωνιακή στρατηγική;
Ο Μπέρναμ υποσχέθηκε ακόμη μεγαλύτερη αποκέντρωση, με μεταφορά εξουσιών από το Γουέστμινστερ και το Γουάιτχολ στις τοπικές κοινωνίες, ώστε οι πολίτες να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο σε κρίσιμες δημόσιες υπηρεσίες.
Η δημιουργία ενός νέου διοικητικού κέντρου στο Μάντσεστερ, του λεγόμενου «No 10 του Βορρά», αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της φιλοσοφίας του για ένα λιγότερο συγκεντρωτικό κράτος.
Ωστόσο, πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποκέντρωση από μόνη της δεν αρκεί για να αναβαθμίσει τις δημόσιες υπηρεσίες χωρίς σημαντική αύξηση της χρηματοδότησης.
Παράλληλα, προτείνει μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο σε στρατηγικούς τομείς όπως η ενέργεια, η ύδρευση, οι μεταφορές και η κοινωνική κατοικία, απορρίπτοντας το μοντέλο της «διάχυσης του πλούτου» που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες. Η προσέγγισή του βασίζεται στην άποψη ότι το κράτος πρέπει να έχει ενεργό ρόλο στην ανάπτυξη και όχι απλώς να διορθώνει τις αδυναμίες της αγοράς.
Ο νέος ηγέτης των Εργατικών επιχειρεί να καλλιεργήσει ένα πιο προσιτό δημόσιο προφίλ μέσω των κοινωνικών δικτύων, προβάλλοντας στιγμές της καθημερινότητάς του. Ωστόσο, οι επικριτές του υποστηρίζουν ότι η αποτελεσματική επικοινωνία δεν αρκεί για να μειώσει το κόστος ζωής ή να αποκαταστήσει τις δημόσιες υπηρεσίες.
Ο ίδιος δεσμεύθηκε επίσης να περιορίσει την επιρροή του ακροδεξιού Reform UK, στόχος που, σύμφωνα με τους αναλυτές, προϋποθέτει όχι μόνο διαφορετική μεταναστευτική πολιτική αλλά και ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Ο Μπέρναμ και τα αδιέξοδα Στάρμερ
Η άνοδος του Άντι Μπέρναμ στην ηγεσία των Εργατικών δεν ήταν αποτέλεσμα μιας μακράς εσωκομματικής διαδικασίας, αλλά προϊόν των πολιτικών εξελίξεων που ακολούθησαν τη φθορά της κυβέρνησης του Σερ Κιρ Στάρμερ.
Η εκλογική ενίσχυση του ακροδεξιού Reform UK στις τοπικές εκλογές λειτούργησε ως καμπανάκι για τους Εργατικούς, καθώς αυξήθηκαν οι φόβοι ότι ο Νάιτζελ Φάρατζ θα μπορούσε να εξελιχθεί στον βασικό αντίπαλο στις επόμενες εθνικές εκλογές.
Ο Μπέρναμ εκμεταλλεύτηκε το πολιτικό κενό, επέστρεψε στη Βουλή μέσω ενδιάμεσης εκλογής και εξασφάλισε την υποστήριξη της πλειονότητας των βουλευτών του κόμματος.
Η ανάληψη της πρωθυπουργίας τον καθιστά τον έβδομο πρωθυπουργό της χώρας μέσα σε μία δεκαετία, αναλαμβάνοντας μια κυβέρνηση που καλείται να αντιμετωπίσει συσσωρευμένες οικονομικές και θεσμικές δυσκολίες.
Κιρ Στάρμερ © EPA, TOLGA AKMEN / POOL
Οι πολιτικές προκλήσεις του Μπέρναμ
Το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη νέα κυβέρνηση είναι η χρηματοδότηση των εξαγγελιών της. Ο Μπέρναμ έχει δεσμευθεί ότι δεν θα αυξήσει τους βασικούς φορολογικούς συντελεστές, ενώ παράλληλα εξετάζει μέτρα για τη μείωση του κόστους ζωής, όπως προσωρινό πάγωμα των ενοικίων, χαμηλότερο κόστος μεταφορών και αλλαγές στη χρηματοδότηση των ενεργειακών επιβαρύνσεων. Όλα αυτά απαιτούν σημαντικούς δημοσιονομικούς πόρους.
Ταυτόχρονα, καλείται να καλύψει το χρηματοδοτικό κενό στα αμυντικά προγράμματα, το οποίο επιβαρύνεται περαιτέρω από τις συνέπειες του πολέμου μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Παράλληλα, θα πρέπει να αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε μεγαλύτερο δημόσιο έλεγχο εταιρειών κοινής ωφέλειας, όπως η Thames Water, εξέλιξη με σημαντικές οικονομικές και πολιτικές προεκτάσεις.
Εξίσου κρίσιμες είναι οι αποφάσεις που αφορούν τη μεταρρύθμιση της πολιτικής χρηματοδότησης, την επανεκκίνηση των σχέσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση και τη διαχείριση της στρατηγικής σχέσης με τις ΗΠΑ, σε μια περίοδο αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Μπέρναμ απέναντι στην οικονομική πραγματικότητα
Η μεγαλύτερη δοκιμασία, ωστόσο, είναι η ίδια η οικονομία. Παρά τη συνεχιζόμενη ανάπτυξη του ΑΕΠ, τα στοιχεία δείχνουν ότι το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών υποχωρεί, ενώ το ποσοστό αποταμίευσης μειώνεται εξαιτίας της επίμονης ακρίβειας. Με άλλα λόγια, η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε ουσιαστική βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.
Αυτό ακριβώς είναι και το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα για τον Μπέρναμ. Η υπόσχεσή του για μια νέα οικονομική και κοινωνική αρχιτεκτονική θα κριθεί όχι από τις εξαγγελίες, αλλά από την ικανότητά του να ισορροπήσει ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία, στις επενδύσεις, στη μείωση του κόστους ζωής και στην ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών.
Αν καταφέρει να μετατρέψει την αποκέντρωση και τον μεγαλύτερο κρατικό ρόλο σε μετρήσιμα αποτελέσματα για τους πολίτες, θα έχει δημιουργήσει ένα νέο πολιτικό υπόδειγμα για τη Βρετανία. Αν όχι, οι υψηλές προσδοκίες που συνοδεύουν την άνοδό του κινδυνεύουν να μετατραπούν σε ακόμη μία χαμένη ευκαιρία για τους Εργατικούς.
Πληθωρισμός στη Βρετανία © EPA/NEIL HALL
Το Resolution Foundation περιγράφει την κατάσταση ως ένα μείγμα ασθενούς ανάπτυξης, αυξανόμενων ανισοτήτων και επιβαρυμένων δημόσιων οικονομικών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, η ανάπτυξη της βρετανικής οικονομίας θα επιβραδυνθεί στο 0,9% το 2026, ενώ ο πληθωρισμός παραμένει πάνω από τον στόχο της Τράπεζας της Αγγλίας, διατηρώντας υψηλό το κόστος ζωής.
Το δημόσιο χρέος έχει φτάσει στο 94% του ΑΕΠ, το δημοσιονομικό έλλειμμα διαμορφώνεται στο 4,4%, ενώ το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους συνεχίζει να αυξάνεται. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι τα περιθώρια για περαιτέρω αύξηση των δημόσιων δαπανών είναι πλέον περιορισμένα.
Οι δύσκολες αποφάσεις για την οικονομία και η γεωπολιτική αστάθεια
Οι αναλυτές θεωρούν ότι η κυβέρνηση θα χρειαστεί να εξετάσει μεταρρυθμίσεις σε ευαίσθητους τομείς, όπως τα επιδόματα αναπηρίας και το σύστημα αναπροσαρμογής των κρατικών συντάξεων («triple lock»), παρά τη δέσμευση του Μπέρναμ ότι δεν επιθυμεί να το αλλάξει.
Παράλληλα, οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση της ανάπτυξης προϋποθέτει μεγαλύτερες επενδύσεις, εκσυγχρονισμό του κράτους και καλύτερη αξιοποίηση των δυνατοτήτων της χώρας στους τομείς της τεχνολογίας, των βιοεπιστημών και της προηγμένης μεταποίησης. Ο ίδιος ο Μπέρναμ δηλώνει ότι επιδιώκει μια φιλοεπιχειρηματική πολιτική, βασισμένη στο «μοντέλο του Μάντσεστερ», με στόχο την τόνωση των επενδύσεων και της παραγωγικότητας.
Για όλα αυτά, ο Άντι Μπέρναμ καλείται να κινηθεί σε ένα ιδιαίτερα ασταθές διεθνές περιβάλλον, με τον πόλεμο μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν να απειλεί να ανατρέψει τις οικονομικές του προτεραιότητες. Οι βρετανικές υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποιούν ότι η κρίση μπορεί να κλιμακωθεί περαιτέρω, με τα Στενά του Ορμούζ να παραμένουν το βασικό σημείο γεωπολιτικής έντασης και πιθανή εστία νέων αναταράξεων στις ενεργειακές αγορές.
Την ίδια στιγμή, οι Εργατικοί δεν εξετάζουν το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών, επιδιώκοντας πρώτα να ενισχύσουν την αξιοπιστία της κυβέρνησης και να παρουσιάσουν απτά αποτελέσματα στην οικονομία και το βιοτικό επίπεδο.
Ο Άντι Μπέρναμ αναλαμβάνει υποσχόμενος μια συνολική αναδιάρθρωση του βρετανικού κράτους και της οικονομίας. Ωστόσο, η μετάβαση από τη ρητορική στην εφαρμογή περνά μέσα από μια σειρά πολιτικών, δημοσιονομικών και γεωπολιτικών προκλήσεων που θα καθορίσουν την αξιοπιστία της νέας κυβέρνησης.
Το βασικό ερώτημα παραμένει αν ο Μπέρναμ θα μετατρέψει τις υποσχέσεις για ελπίδα και αλλαγή σε συγκεκριμένες πολιτικές ή θα προσαρμοστεί στις πιέσεις, εγκλωβισμένος στα αδιέξοδα, όπως οι προηγούμενοι έξι πρωθυπουργοί της Βρετανίας που κατάπιε το Brexit μέσα σε μια δεκαετία.
