Πού είναι καλύτερα να ζει μια γυναίκα και πού οι συνθήκες παραμένουν ιδιαίτερα δύσκολες;
Η απάντηση επιχειρείται μέσα από τον οδηγό «Women, Peace and Security Index 2025/26», του Georgetown Institute for Women, Peace and Security, ο οποίος αξιολογεί 181 χώρες με βάση 13 δείκτες που αφορούν τη συμμετοχή των γυναικών στην κοινωνία και την οικονομία, τη δικαιοσύνη και την ασφάλειά τους.
Η βαθμολογία κυμαίνεται από το μηδέν, που αντιστοιχεί στη χειρότερη επίδοση, έως το ένα, που αντιπροσωπεύει την καλύτερη. Η φετινή έκδοση καταγράφει ένα ανησυχητικό συμπέρασμα: η παγκόσμια πρόοδος ως προς τη θέση των γυναικών έχει ουσιαστικά βαλτώσει.
Στην κορυφή η Δανία
Η Ελλάδα βρίσκεται στην 60ή θέση μεταξύ 181 χωρών, με βαθμολογία 0,752, και συνεπώς δεν εμφανίζεται στο γράφημα. Στην αριστερή στήλη οι 35 χώρες με την καλύτερη επίδοση και δεξιά με την χειρότερη © Visual Cap.
Η Δανία καταλαμβάνει την πρώτη θέση με βαθμολογία 0,94, ακολουθούμενη από την Ισλανδία με 0,93 και τη Νορβηγία με 0,92. Η Σουηδία και η Φινλανδία συμπληρώνουν την πρώτη πεντάδα, επίσης με 0,92.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι πέντε πρώτες θέσεις καταλαμβάνονται αποκλειστικά από σκανδιναβικές χώρες.
Συνολικά, η Ευρώπη κυριαρχεί στις υψηλότερες θέσεις: 25 από τις 35 χώρες με τις καλύτερες επιδόσεις βρίσκονται στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Την πρώτη δεκάδα συμπληρώνουν το Λουξεμβούργο, το Βέλγιο, η Ολλανδία, η Αυστρία και η Νέα Ζηλανδία. Η τελευταία, μαζί με την Αυστραλία, είναι η χώρα εκτός Ευρώπης με την υψηλότερη επίδοση, καθώς και οι δύο συγκεντρώνουν βαθμολογία 0,90.
Η Ελλάδα βρίσκεται στην 60ή θέση μεταξύ 181 χωρών, με βαθμολογία 0,752. Συνεπώς είναι κάπου στη μέση και δεν εμφανίζεται στο πιο πάνω γράφημα.
Ο Καναδάς βρίσκεται στη 16η θέση με 0,89, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες κατατάσσονται στην 31η θέση, με 0,84.
Η «σκανδιναβική αντίφαση»
Η υψηλή θέση των σκανδιναβικών χωρών δεν σημαίνει ότι τα προβλήματα έχουν εξαλειφθεί. Οι ερευνητές επισημαίνουν το λεγόμενο «σκανδιναβικό παράδοξο»: χώρες με πολύ υψηλά επίπεδα ισότητας των φύλων εμφανίζουν ταυτόχρονα σχετικά υψηλά ποσοστά καταγεγραμμένης βίας από συντρόφους.
Το εύρημα δείχνει γιατί ένας δείκτης που εξετάζει τη θέση των γυναικών δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην εκπαίδευση, την απασχόληση ή την πολιτική εκπροσώπηση.
Η εικόνα αλλάζει δραματικά στις τελευταίες θέσεις
Το Αφγανιστάν κατατάσσεται τελευταίο, με μόλις 0,28, ενώ ακολουθούν η Υεμένη με 0,32, η Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και η Συρία με 0,36 και το Σουδάν με 0,40.
Στις τελευταίες θέσεις βρίσκονται επίσης η Αϊτή, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Μπουρούντι, το Νότιο Σουδάν, η Μιανμάρ, το Καμερούν, η Σομαλία, το Πακιστάν, η Μαδαγασκάρη και η Παλαιστίνη.
Από τις 35 χώρες με τις χαμηλότερες επιδόσεις, περίπου τα δύο τρίτα βρίσκονται στην Αφρική.
Ο πόλεμος επιβαρύνει τη θέση των γυναικών
Η παρουσία χωρών που πλήττονται από πολέμους και ένοπλες συγκρούσεις στο κάτω μέρος της κατάταξης είναι έντονη. Αφγανιστάν, Υεμένη, Συρία, Σουδάν και Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.
Η ασφάλεια αποτελεί βασικό σκέλος του δείκτη και περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την εγγύτητα σε ένοπλες συγκρούσεις και την πολιτική βία κατά των γυναικών.
Το Αφγανιστάν αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Οι περιορισμοί δεν αφορούν μόνο την ασφάλεια ή την πολιτική συμμετοχή. Επεκτείνονται και στην οικονομική ζωή: σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία, μόλις το 7% των Αφγανών γυναικών εργάζεται, έναντι 84% των ανδρών.
Ωστόσο, ο δείκτης δεν αντιμετωπίζει τις χώρες απλώς ως «καλές» ή «κακές» για τις γυναίκες. Συνδυάζει διαφορετικές παραμέτρους, από την εκπαίδευση και την απασχόληση έως τις νομικές διακρίσεις, τη βία και την ασφάλεια.
Και αυτή είναι ίσως η σημαντικότερη διαπίστωση της κατάταξης: η θέση των γυναικών δεν εξαρτάται από έναν μόνο παράγοντα.
Μια χώρα μπορεί να προσφέρει υψηλά επίπεδα εκπαίδευσης και οικονομικής συμμετοχής, αλλά να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα βίας. Μια άλλη μπορεί να έχει καλύτερο νομικό πλαίσιο, αλλά περιορισμένες ευκαιρίες απασχόλησης.
Η μεγάλη απόσταση μεταξύ της Δανίας και του Αφγανιστάν — 0,94 έναντι 0,28 — αποτυπώνει τελικά κάτι πολύ ευρύτερο από μια απλή κατάταξη: το τεράστιο χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις συνθήκες ζωής των γυναικών σε διαφορετικά μέρη του κόσμου.
