Η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη δεν στάθηκε αρκετή για να κάμψει τις επιφυλάξεις των πολιτών στην Ισλανδία απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το «όχι» επικράτησε στο δημοψήφισμα με 52,8% έναντι 47,2% «ναι». Το δημοψήφισμα διεξήχθη στη σκιά των απειλών του Ντόναλντ Τραμπ για τη Γροιλανδία, αναδεικνύοντας και τη διάσταση ασφαλείας της συζήτησης.
Η κάλπη του Σαββάτου στήθηκε σε ένα ιδιαίτερα φορτισμένο διεθνές περιβάλλον. Οι αναφορές του Τραμπ στη Γροιλανδία επηρέασαν τη δημόσια συζήτηση στην Ισλανδία, με ορισμένους ψηφοφόρους να θεωρούν ότι μια στενότερη σχέση με την Ευρώπη θα μπορούσε να προσφέρει μεγαλύτερη προστασία σε περίπτωση που η Ουάσιγκτον διατύπωνε αντίστοιχες απειλές απέναντι στο ηφαιστειογενές νησί.
Η κυβέρνηση επιχείρησε να επιταχύνει τη διαδικασία μετά τις αναφορές Τραμπ στη χώρα, όμως οι ψηφοφόροι επέλεξαν να κρατήσουν αποστάσεις από την ΕΕ. Η συζήτηση για την ασφάλεια και την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη βρέθηκε στο επίκεντρο, χωρίς να κάμψει τις αντιστάσεις απέναντι στην ένταξη.
Η σκιά των απειλών Τραμπ για τη Γροιλανδία άλλαξε το κλίμα, αλλά δεν στάθηκε αρκετή για να ανατρέψει τις ισχυρές επιφυλάξεις απέναντι στην ευρωπαϊκή προοπτική.
Η παράμετρος της ασφάλειας απέκτησε έτσι ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Ισλανδία είναι μέλος του ΝΑΤΟ, ωστόσο οι υποστηρικτές της ευρωπαϊκής προοπτικής υποστήριξαν ότι η ένταξη στην ΕΕ θα μπορούσε να ενισχύσει το αίσθημα προστασίας που παρέχουν οι γειτονικές ευρωπαϊκές χώρες.
Ισλανδία: Η σκιά του Τραμπ πάνω από την κάλπη
Το γεγονός ότι η ψηφοφορία πραγματοποιήθηκε υπό τη σκιά των αμερικανικών δηλώσεων έδωσε στη διαδικασία μια διάσταση που ξεπερνούσε τα παραδοσιακά επιχειρήματα υπέρ ή κατά της ΕΕ.
Οι επανειλημμένες αναφορές του Ντόναλντ Τραμπ στη Γροιλανδία είχαν ήδη προκαλέσει έντονη συζήτηση για την ασφάλεια και τη θέση των μικρών κρατών απέναντι στις επιδιώξεις μεγαλύτερων δυνάμεων. Για ορισμένους Ισλανδούς ψηφοφόρους, η εξέλιξη αυτή αποτέλεσε επιχείρημα υπέρ της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης.
Η λογική ήταν απλή: αν μια χώρα βρεθεί αντιμέτωπη με πιέσεις από μια ισχυρότερη δύναμη, η στενότερη σύνδεση με τους ευρωπαίους γείτονές της θα μπορούσε να λειτουργήσει ως πρόσθετο δίχτυ ασφαλείας.
Ωστόσο, το επιχείρημα αυτό δεν αποδείχθηκε αρκετό για να μετατοπίσει συνολικά την κοινή γνώμη. Η ιδέα της ευρωπαϊκής προστασίας συνυπήρξε με τις βαθύτερες επιφυλάξεις που εξακολουθούν να υπάρχουν στην Ισλανδία για την ένταξη στην ΕΕ.
Ντόναλντ Τραμπ και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν με φόντο την Γροιλανδία © EPA/SHAWN THEW / consilium / Powergame.gr
Η κυβέρνηση στην Ισλανδία έφερε νωρίτερα το δημοψήφισμα
Η κεντροαριστερή κυβέρνηση συνασπισμού της Ισλανδίας, η οποία εξελέγη το 2024, είχε σχεδιάσει τη διεξαγωγή του δημοψηφίσματος για το επόμενο έτος. Οι εξελίξεις, όμως, γύρω από τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ οδήγησαν στην επίσπευση της διαδικασίας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, μιλώντας για τα σχέδιά του σχετικά με τη Γροιλανδία, αναφέρθηκε κατά λάθος στην Ισλανδία τέσσερις φορές. Το γεγονός αυτό προσέθεσε ένα απρόβλεπτο στοιχείο στη συζήτηση και συνέβαλε στην απόφαση της κυβέρνησης να μεταφέρει νωρίτερα την ψηφοφορία.
Η πρωθυπουργός της Ισλανδίας, Κρίστρουν Φροστάντοτιρ, είχε ταχθεί υπέρ της πρότασης και συμμετείχε ενεργά στην εκστρατεία. Η πολιτική αντιπαράθεση, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στο ζήτημα της εξωτερικής ασφάλειας. Η σχέση της χώρας με την ΕΕ αποτελεί ευρύτερη πολιτική επιλογή, με σημαντικές οικονομικές και θεσμικές προεκτάσεις.
Το αποτέλεσμα ανέδειξε, επομένως, τα όρια της επιρροής που μπορεί να έχει ένα εξωτερικό γεωπολιτικό γεγονός πάνω σε μια εθνική απόφαση. Παρά τις ανησυχίες που δημιούργησαν οι δηλώσεις Τραμπ, οι ψηφοφόροι δεν εγκατέλειψαν τις επιφυλάξεις τους απέναντι στην ευρωπαϊκή προοπτική.
Ισλανδία-Δημοψήφισμα: Επικράτηση του «όχι» στην επανέναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την ΕΕ ©ΑΠΕ
«Δεν αισθάνομαι ότι υπάρχει πικρία»
Η Κρίστουν Φροστάντοτιρ επιχείρησε, πάντως, να χαμηλώσει τους τόνους μετά την ψηφοφορία και να υπογραμμίσει ότι η διαφωνία γύρω από το ζήτημα δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε βαθύτερο κοινωνικό διχασμό.
Μιλώντας στο RÚV πριν από την ολοκλήρωση της καταμέτρησης, η πρωθυπουργός δήλωσε ότι δεν αισθανόταν πως υπήρχε πικρία. Αναγνώρισε ότι σε ορισμένους ανθρώπους τα πνεύματα ήταν οξυμένα, αλλά σημείωσε ότι είχε βρεθεί με μια μεγάλη ομάδα πολιτών από διαφορετικές περιοχές της χώρας και διαπίστωσε ότι υπήρχε διάθεση αποδοχής διαφορετικών αποτελεσμάτων.
Η τοποθέτησή της αποτυπώνει και τη βασική πρόκληση που ακολουθεί την κάλπη: ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα, η κυβέρνηση καλείται να διαχειριστεί μια συζήτηση που αγγίζει όχι μόνο την ευρωπαϊκή πορεία της Ισλανδίας, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η χώρα αντιλαμβάνεται την ασφάλεια και τη θέση της στον διεθνή χάρτη.
Η ψήφος δεν αποτέλεσε απλώς μια επιλογή για τις σχέσεις με τις Βρυξέλλες. Ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία οι πιέσεις και οι δηλώσεις μιας υπερδύναμης επανέφεραν στο προσκήνιο το ερώτημα κατά πόσο ένα μικρό κράτος μπορεί να αισθάνεται ασφαλές μόνο του ή χρειάζεται ισχυρότερους περιφερειακούς δεσμούς.
Η Ισλανδία, πάντως, έστειλε το δικό της μήνυμα. Ακόμη και μέσα σε ένα νέο και πιο αβέβαιο γεωπολιτικό περιβάλλον, η ευρωπαϊκή προοπτική δεν κατάφερε να μετατραπεί σε αυτονόητη επιλογή. Η σκιά της Γροιλανδίας μπορεί να επηρέασε τη συζήτηση, όμως δεν ήταν αρκετή για να εξαλείψει τις αντιστάσεις απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
