Οι Ισλανδοί είπαν τελικά «όχι» στην επανέναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ευρωπαϊκή Ένωση.Πώς όμως το νησί έφτασε σε αυτή την απόφαση και τι αποτέλεσε το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ένταξη της χώρας στην ΕΕ;
Ειδικότερα, στη νησιωτική χώρα των σχεδόν 400.000 κατοίκων, η συζήτηση επικεντρώθηκε περισσότερο στην αλιευτική βιομηχανία παρά σε ζητήματα γεωπολιτικής ασφάλειας. Με περίπου 270.000 πολίτες να έχουν δικαίωμα ψήφου, η συμμετοχή έφτασε το 82,5%, το υψηλότερο ποσοστό σε οποιαδήποτε εκλογική αναμέτρηση στην Ισλανδία από το 2009.
Η Ισλανδία βεβαίως συμμετέχει ήδη στην ενιαία αγορά της ΕΕ και στη ζώνη Σένγκεν που επιτρέπει τις μετακινήσεις χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα. Πιθανή πλήρης ένταξή της στην Ένωση, θα σήμαινε συμμετοχή στην τελωνειακή ένωση και, μελλοντικά, στην ευρωζώνη.
Η χώρα υπέβαλε αίτηση ένταξης στην ΕΕ το 2009, στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 και της κατάρρευσης του τραπεζικού της συστήματος. Ωστόσο το 2013, και ενώ η ενταξιακή διαδικασία είχε προχωρήσει σημαντικά, στην εξουσία ανήλθε μια ευρωσκεπτικιστική κυβέρνηση, η οποία ανέστειλε τις διαπραγματεύσεις.
Ο πόλεμος του μπακαλιάρου
Η Ισλανδία αγωνίστηκε (επιτυχώς) για να προστατεύσει τα αλιευτικά της πεδία από ξένους αλιείς στους «Πολέμους του Μπακαλιάρου» με το Ηνωμένο Βασίλειο τη δεκαετία του 1970.
Μισό αιώνα αργότερα, η αλιεία και οι βιομηχανίες θαλάσσιων προϊόντων εξακολουθούν να αντιπροσωπεύουν σχεδόν το 40% των εξαγωγών της χώρας.
Και όπως και τότε, έτσι και σήμερα, τα αλιευτικά δικαιώματα αποτέλεσαν το μεγαλύτερο εμπόδιο για την ένταξη της Ισλανδίας.
Πολλοί από όσους ψήφισαν «όχι», φοβούντο ότι η ένταξη στην ΕΕ θα συνεπαγόταν την εκχώρηση μέρους των ιδιαίτερα κερδοφόρων αυτών αλιευτικών πεδίων, στις ευρωπαϊκές πολιτικές που καθορίζουν τις ποσότητες τις οποίες μπορεί να αλιεύει κάθε κράτος-μέλος.
Σημαντικές και γεωγραφικές διαφορές
Η κάλπη ανέδειξε σημαντικές και γεωγραφικές διαφορές: η πρωτεύουσα, Ρέικιαβικ, τάχθηκε υπέρ των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, ενώ οι αγροτικές περιοχές ήταν περισσότερο αντίθετες.
Το ερώτημα στο ψηφοδέλτιο ήταν: «Πρέπει η Ισλανδία να επαναλάβει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση;»
- Μια νίκη του «ναι» δεν θα αποτελούσε οριστική απόφαση για ένταξη στην ΕΕ, αλλά ένα βήμα προς την επίτευξη συμφωνίας προσχώρησης, η οποία θα έπρεπε στη συνέχεια να εγκριθεί με δεύτερο δημοψήφισμα.
- Αντίστοιχα, η επικράτηση του «όχι» δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η Ισλανδία να επαναλάβει τις διαπραγματεύσεις κάποια στιγμή στο μέλλον.
Παρότι τα οικονομικά ζητήματα κυριάρχησαν στις εκστρατείες των δύο πλευρών, στη δημόσια συζήτηση τέθηκαν και θέματα ασφάλειας.
Δεν διαθέτει στρατό
Η Ισλανδία είναι ιδρυτικό μέλος του ΝΑΤΟ, αλλά δεν διαθέτει στρατό και βασίζεται στους συμμάχους της για την άμυνά της. Η ένταξη στην ΕΕ θα της εξασφάλιζε πλήρη πρόσβαση στις κοινές αμυντικές δομές της Ένωσης.
Η χώρα έχει στηρίξει την Ουκρανία στον πόλεμό της απέναντι στη Ρωσία, ενώ αξιωματούχοι έχουν εκφράσει ανησυχία και για τις αυξημένες κινήσεις του ρωσικού ναυτικού κοντά στο νησί.
Πιο πρόσφατα, ωστόσο, ανησυχία έχει προκαλέσει το ενδιαφέρον που έχει εκφράσει ο Τραμπ για την ενσωμάτωση στις ΗΠΑ του άλλου νησιού της Αρκτικής, της Γροιλανδίας.
