Οι ουκρανικές πόλεις επιστρέφουν στα καταφύγια και στους υπόγειους σταθμούς του μετρό, καθώς η Ρωσία εντείνει τις επιθέσεις με βαλλιστικούς και υπερηχητικούς πυραύλους.
Αυτή τη φορά, όμως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ένταση των ρωσικών επιθέσεων. Είναι ότι η Ουκρανία αρχίζει να ξεμένει από τους πυραύλους που χρειάζεται για να τις αναχαιτίσει, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Economist.
Η κρίση των αναχαιτιστικών πυραύλων, με τους Patriot στο επίκεντρο, αποκαλύπτει ένα πολύ ευρύτερο πρόβλημα για τη δυτική αεράμυνα.
Τα αποθέματα των ΗΠΑ έχουν μειωθεί σημαντικά, οι ευρωπαϊκές χώρες δυσκολεύονται να προμηθευτούν νέα συστήματα και η παραγωγή σε ΗΠΑ και Ευρώπη παραμένει πολύ χαμηλότερη από τις ανάγκες ενός πολέμου μεγάλης διάρκειας.
Σε δύσκολη θέση η Ουκρανία
Η Ουκρανία βρίσκεται στην πιο δύσκολη θέση. Μέχρι πρόσφατα κατάφερνε να αναχαιτίζει μεγάλο μέρος των ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων χάρη στις συστοιχίες Patriot. Όμως η αποτελεσματικότητα της άμυνας έχει μειωθεί δραματικά.
Τον Μάρτιο η Ουκρανία ανέφερε ότι αναχαίτιζε περίπου το 70% των βαλλιστικών πυραύλων. Τον Ιούλιο το ποσοστό είχε υποχωρήσει στο 20%, ενώ τον Αύγουστο η κατάσταση έγινε ακόμη χειρότερη. Σε μία νύχτα, στις 5 Αυγούστου, δεν αναχαιτίστηκε κανένας βαλλιστικός πύραυλος.
Η ουκρανική Πολεμική Αεροπορία έχει πλέον σταματήσει να δημοσιεύει τακτικά στοιχεία για τις αναχαιτίσεις, ενώ η Ρωσία, αντιλαμβανόμενη την αδυναμία της ουκρανικής άμυνας, αυξάνει την παραγωγή πυραύλων.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ουκρανία. Οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους έχουν καταναλώσει τεράστιες ποσότητες αναχαιτιστικών κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Σύμφωνα με εκτίμηση του Center for Strategic and International Studies, το αμερικανικό Πεντάγωνο έχει χρησιμοποιήσει σχεδόν τα δύο τρίτα των προπολεμικών αποθεμάτων Patriot.
Σημαντικές καθυστερήσεις παραλαβών
Οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές. Η Ελβετία αναμένει καθυστερήσεις έως και επτά χρόνια για τις παραγγελίες Patriot, ενώ η Ταϊβάν ανησυχεί ότι οι 102 αναχαιτιστικοί πύραυλοι που έχει παραγγείλει εδώ και χρόνια ενδέχεται να μην παραδοθούν φέτος όπως είχε προγραμματιστεί.
Αγορές πυραύλων Patriot στην βασική έκδοση PAC-3 από διάφορες χώρες τα τελευταία 22 χρόνια © Global Sec.
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι η Lockheed Martin, η οποία κατασκευάζει την πιο προηγμένη έκδοση PAC-3 MSE, δεν μπορεί να εγγυηθεί χρόνους παράδοσης σε ξένους πελάτες, καθώς το αμερικανικό Πεντάγωνο έχει τη δυνατότητα να ανακατευθύνει τις παραδόσεις προς τις ανάγκες των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Η αντίφαση είναι εντυπωσιακή. Οι πύραυλοι που πρέπει να αναχαιτιστούν συχνά κοστίζουν λιγότερο από τους πυραύλους που χρησιμοποιούνται για την καταστροφή τους.
Ένας αναχαιτιστικός Patriot στην βελτιωμένη έκδοση PAC-3 MSE κοστίζει περίπου 4 έως 5 εκατ. δολάρια. Ένα φθηνό drone-καμικάζι μπορεί να κοστίζει ένα κλάσμα αυτού του ποσού.
Και επειδή οι αμυνόμενοι συχνά εκτοξεύουν δύο αναχαιτιστικούς πυραύλους εναντίον ενός εισερχόμενου στόχου για να αυξήσουν την πιθανότητα επιτυχίας, η οικονομική σχέση γίνεται ακόμη πιο δυσμενής.
Τακτικές νίκες και στρατηγικές ήττες
Αυτό δημιουργεί ένα νέο πρόβλημα στον σύγχρονο πόλεμο: μια χώρα μπορεί να κερδίζει σχεδόν κάθε επιμέρους εμπλοκή και παρ’ όλα αυτά να χάνει στρατηγικά, εάν ο αντίπαλος μπορεί να παράγει επιθετικά όπλα πολύ φθηνότερα από το κόστος της άμυνας εναντίον τους.
Η Ουκρανία έχει δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας. Διαθέτει ένα ιδιαίτερα αποτελεσματικό δίκτυο για την αντιμετώπιση μαζικών επιθέσεων με drones και ευρωπαϊκά συστήματα που μπορούν να καταρρίψουν μεγάλο μέρος των πυραύλων κρουζ. Όμως για τους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους Iskander-M και Kinzhal οι δυνατότητες είναι πολύ πιο περιορισμένες και οι Patriot παραμένουν κρίσιμοι.
Το Κίεβο έχει ζητήσει τουλάχιστον 300 αναχαιτιστικούς Patriot ενόψει του χειμώνα. Ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Ελλάδα, η Πολωνία και η Ισπανία, διαθέτουν ακόμη σημαντικά αποθέματα. Όμως όσο οι ίδιες αισθάνονται πιο ευάλωτες, τόσο μειώνεται η διάθεσή τους να τα παραχωρήσουν στην Ουκρανία.
Η λύση θα ήταν προφανώς η αύξηση της παραγωγής. Οι κατασκευαστές έχουν συμφωνήσει να αυξήσουν την παραγωγή PAC-3 από περίπου 600 πυραύλους τον χρόνο σε περίπου 2.000 στις αρχές της δεκαετίας του 2030. Ωστόσο, ακόμη και αυτός ο στόχος απέχει πολύ από το να καλύψει τις πιθανές ανάγκες μιας μεγάλης πολεμικής σύγκρουσης.
Τα αποθέματα θα αποκατασταθούν το 2029
Και το βασικό ερώτημα είναι ο χρόνος. Η CSIS εκτιμά ότι θα χρειαστεί έως το 2029 για να αποκατασταθούν τα αμερικανικά αποθέματα Patriot στα προπολεμικά επίπεδα, υπό την προϋπόθεση ότι θα εγκριθούν οι απαιτούμενες αυξήσεις στις αμυντικές δαπάνες.
Παράλληλα, Ευρώπη και Ασία προσπαθούν να δημιουργήσουν εναλλακτικές. Η Ιαπωνία κατασκευάζει περίπου 30 PAC-3 τον χρόνο με άδεια, κυρίως για τις δικές της ανάγκες. Η ευρωπαϊκή MBDA ετοιμάζεται να αρχίσει παραγωγή παλαιότερων PAC-2 στη Γερμανία, ενώ η Γαλλία και η Ιταλία αναπτύσσουν το SAMP/T.
Η Ουκρανία επιχειρεί να ακολουθήσει έναν διαφορετικό δρόμο. Η εταιρεία Fire Point, μαζί με ευρωπαϊκές αμυντικές επιχειρήσεις, συμμετέχει στο πρόγραμμα Freyja, με στόχο έναν αναχαιτιστικό πύραυλο που θα κοστίζει περίπου το ένα τέταρτο ενός PAC-3 και δεν θα βασίζεται σε αμερικανική τεχνολογία. Οι δοκιμές αναμένεται να ξεκινήσουν την επόμενη χρονιά, αν και αρκετοί ειδικοί θεωρούν το εγχείρημα εξαιρετικά φιλόδοξο.
Η Ταϊβάν από την πλευρά της επενδύει στην οικογένεια πυραύλων Sky Bow. Το Sky Bow III θεωρείται αντίστοιχο με παλαιότερες εκδόσεις του Patriot, ενώ η Ταϊβάν αναμένεται να αρχίσει μαζική παραγωγή του Sky Bow IV, το οποίο η ίδια χαρακτηρίζει ισχυρότερο από τον PAC-3.
Αναζητούνται φθηνότερες λύσεις
Οι ΗΠΑ αναζητούν επίσης φθηνότερες λύσεις. Η Lockheed Martin αναπτύσσει τον PAC-3 ACE, γνωστό και ως «Baby Patriot», έναν μικρότερο και λιγότερο ικανό πύραυλο από τον PAC-3 MSE, αλλά με κόστος περίπου στο μισό. Η παραγωγή του θα μπορούσε να αρχίσει το 2028.
Μακροπρόθεσμα, μέρος της λύσης μπορεί να έρθει από τα λέιζερ. Τα όπλα κατευθυνόμενης ενέργειας υπόσχονται πολύ χαμηλότερο κόστος ανά εμπλοκή, όμως τα αμερικανικά και ισραηλινά συστήματα που έχουν δοκιμαστεί μέχρι σήμερα έχουν παρουσιάσει επιτυχίες κυρίως εναντίον drones και όχι εναντίον βαλλιστικών πυραύλων.
Υπάρχει όμως και μια διαφορετική στρατηγική: αντί να καταρρίπτεται κάθε πύραυλος, να καταστρέφεται ο μηχανισμός που τον εκτοξεύει.
Επιθέσεις στα εργοστάσια παραγωγής πυραύλων
Η λογική είναι απλή. Αν καταστραφούν τα εργοστάσια παραγωγής, οι αποθήκες, τα κέντρα διοίκησης και οι εκτοξευτές του αντιπάλου, μειώνεται ο αριθμός των πυραύλων που φτάνουν στο σημείο όπου χρειάζεται να αναχαιτιστούν.
Η πρακτική εφαρμογή είναι πολύ δυσκολότερη. Η καταστροφή κινητών εκτοξευτών είναι ιδιαίτερα δύσκολη και η επίθεση στις υποδομές πυραύλων μιας μεγάλης δύναμης μπορεί να προκαλέσει επικίνδυνη κλιμάκωση.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο στην περίπτωση μιας πιθανής σύγκρουσης ΗΠΑ και Κίνας για την Ταϊβάν. Κινεζικοί πύραυλοι μπορούν να απειλήσουν αμερικανικές βάσεις πολύ μακριά από την περιοχή, ακόμη και στην Αλάσκα και τη Χαβάη, καθώς και πολεμικά πλοία στον Ειρηνικό.
Με βάση πρόσφατη μελέτη του Heritage Foundation, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρειαστούν περισσότερους από 19.000 Patriot για την άμυνα απέναντι στον κινεζικό Λαϊκό Απελευθερωτικό Στρατό. Ο αριθμός αυτός είναι πάνω από 20 φορές μεγαλύτερος από την εκτίμηση της CSIS για τα σημερινά αμερικανικά αποθέματα.
Το πρόβλημα με την Κίνα
Η καταστροφή των κινεζικών εκτοξευτών θα ήταν μια προφανής εναλλακτική, αλλά θα δημιουργούσε έναν πολύ σοβαρό κίνδυνο. Η πυραυλική δύναμη της Κίνας δεν διαθέτει μόνο συμβατικά όπλα αλλά και πυρηνικά. Μια αμερικανική επίθεση στις δυνάμεις αυτές θα μπορούσε να εκληφθεί ως προσπάθεια εξουδετέρωσης της κινεζικής πυρηνικής αποτροπής και να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Έτσι, η δυτική στρατηγική στρέφεται όλο και περισσότερο στην επιβίωση μέσα σε ένα περιβάλλον κορεσμένο από φθηνά drones και πυραύλους: διασπορά στρατιωτικών εγκαταστάσεων, ενίσχυση και σκλήρυνση υποδομών, απόκρυψη στόχων και δυνατότητα ταχείας αποκατάστασης όσων καταστρέφονται.
Η κρίση των αναχαιτιστικών αποκαλύπτει τελικά κάτι βαθύτερο από μια προσωρινή έλλειψη πυρομαχικών. Οι δυτικές ένοπλες δυνάμεις σχεδιάστηκαν επί δεκαετίες με τη λογική ενός πολέμου υψηλής τεχνολογίας αλλά περιορισμένης διάρκειας. Η Ουκρανία δείχνει τι συμβαίνει όταν ένας πόλεμος μεγάλης φθοράς καταναλώνει πυραύλους με ρυθμούς που η βιομηχανία ειρήνης αδυνατεί να αναπληρώσει.
Και όσο οι επιτιθέμενοι μπορούν να παράγουν φθηνά drones και πυραύλους πολύ ταχύτερα από όσο οι αμυνόμενοι μπορούν να παράγουν αναχαιτιστικά, η αεράμυνα θα παραμένει ένας αγώνας όπου ακόμη και η τεχνολογική υπεροχή μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής.
