Σε ένα νέο πλήγμα για την Κάγια Κάλας εξελίχθηκε η απόπειρά της να δημιουργήσει μια υψηλού επιπέδου ομάδα ειδικών για το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας, καθώς η πρωτοβουλία κατέρρευσε λίγο πριν από την επίσημη έναρξή της, ύστερα από έντονες αντιδράσεις ευρωπαϊκών πρωτευουσών.
Η ομάδα, η οποία θα συγκέντρωνε πρώην πολιτικούς και στρατιωτικούς αξιωματούχους με στόχο την κατάθεση προτάσεων για την ταχύτερη παραγωγή και προμήθεια οπλικών συστημάτων στην Ευρώπη, επρόκειτο να κάνει πρεμιέρα στις Βρυξέλλες τη Δευτέρα. Ωστόσο, η εκδήλωση ακυρώθηκε λιγότερο από 48 ώρες νωρίτερα, έπειτα από ένα Σαββατοκύριακο έντονων διαβουλεύσεων μεταξύ των κρατών-μελών.
Σύμφωνα με το POLITICO, η αντίδραση πυροδοτήθηκε κυρίως από την Ιταλία αλλά και από άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, οι οποίες κατηγόρησαν το επιτελείο της ύπατης εκπροσώπου της ΕΕ για ανεπαρκή διαβούλευση με τις εθνικές κυβερνήσεις. Παράλληλα, εξέφρασαν ανησυχίες ότι η νέα ομάδα θα μπορούσε να επικαλύψει υφιστάμενες δομές και διαδικασίες, ακόμη και το έργο του ΝΑΤΟ. Το Euractiv είχε αναφέρει από την πλευρά του ότι Γαλλία, Ιταλία και Γερμανία θεωρείται πως βρίσκονταν πίσω από την πίεση που οδήγησε στην ακύρωση της τελευταίας στιγμής.
Η Ιταλία «σήκωσε τη σημαία» της αντίδρασης
Κεντρικό ρόλο στις αντιδράσεις φαίνεται ότι διαδραμάτισε ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο. Σύμφωνα με Ευρωπαίο διπλωμάτη που μίλησε στο POLITICO, ο Κροσέτο «ηγήθηκε» της αντίδρασης και ήταν ιδιαίτερα ενοχλημένος όταν πληροφορήθηκε ότι στην ομάδα είχε επιλεγεί η πρώην υπουργός Άμυνας της Ιταλίας Ρομπέρτα Πινότι, χωρίς ο ίδιος να έχει προηγουμένως ενημερωθεί. Ιταλός αξιωματούχος ανέφερε ότι αρκετοί υπουργοί εξέφρασαν απευθείας στην Κάλας «έντονες ανησυχίες» για την πρωτοβουλία, τόσο ως προς τη διαδικασία που ακολουθήθηκε όσο και ως προς την ουσία της.
Οι προσκλήσεις για την επίσημη παρουσίαση της ομάδας είχαν αποσταλεί εβδομάδες νωρίτερα, ωστόσο αρκετές χώρες υποστήριξαν ότι δεν είχαν ενημερωθεί επαρκώς ούτε για τη σύνθεση ούτε για την ακριβή εντολή του νέου οργάνου. Η Κάλας είχε αναφερθεί στο σχέδιο κατά την εναρκτήρια τοποθέτησή της στη συνάντηση των υπουργών Άμυνας της ΕΕ στην Ιρλανδία την προηγούμενη εβδομάδα. Για αρκετές κυβερνήσεις, όμως, αυτό δεν θεωρήθηκε επαρκής διαβούλευση, μεταξύ άλλων επειδή ορισμένα κράτη είχαν εκπροσωπηθεί στη συγκεκριμένη συνάντηση από χαμηλότερου επιπέδου αξιωματούχους. «Δεν έγινε κανονική συζήτηση γι’ αυτό ούτε στη συνάντηση των υπουργών Άμυνας ούτε σε εκείνη των υπουργών Εξωτερικών», ανέφερε ένας διπλωμάτης στο POLITICO, κάνοντας λόγο για «έκπληξη και κάποια ενόχληση» στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το πρόβλημα με το ΝΑΤΟ και την Κομισιόν
Οι ενστάσεις, πάντως, δεν περιορίζονταν στον τρόπο με τον οποίο προωθήθηκε η πρωτοβουλία. Σύμφωνα με τους Ευρωπαίους διπλωμάτες, προβληματισμός υπήρχε και για το γεγονός ότι αρκετά κράτη-μέλη δεν θα εκπροσωπούνταν στην ομάδα, όπως και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Παράλληλα, ορισμένοι αξιωματούχοι φοβούνταν ότι το νέο σχήμα θα δημιουργούσε επικαλύψεις με ήδη υπάρχουσες εργασίες για την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια. Μεταξύ αυτών ήταν οι σχετικές διαδικασίες στο ΝΑΤΟ, αλλά και η νέα στρατηγική ασφάλειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία καταρτίζεται από κοινού από την Κομισιόν και την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης, την EEAS, της οποίας ηγείται η Κάλας.
Οι αντιδράσεις έφτασαν στο σημείο ώστε αρκετές χώρες να ετοιμάζουν μέσα στο Σαββατοκύριακο επιστολή προς την ύπατη εκπρόσωπο, με την οποία θα ζητούσαν την ακύρωση της έναρξης της ομάδας και την παραπομπή της πρωτοβουλίας προς συζήτηση σε προσεχή συνάντηση των κρατών-μελών.
Η επιστολή τελικά δεν στάλθηκε, καθώς στο μεταξύ η ίδια η εκδήλωση ακυρώθηκε.
Ένας διπλωμάτης περιέγραψε στο POLITICO τις συνεχείς επαφές μεταξύ των εθνικών αντιπροσωπειών το Σαββατοκύριακο ως διαδικασία που οδήγησε στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρχε πλέον κάποιος τρόπος να προχωρήσει ομαλά η πρωτοβουλία.
Καμία πιθανότητα επαναφοράς της ομάδας
Η ακύρωση δεν φαίνεται να αποτελεί απλώς προσωρινή αναβολή. Ανώτερος αξιωματούχος της ΕΕ δήλωσε στο POLITICO ότι η ομάδα δεν πρόκειται να επανέλθει, τουλάχιστον με αυτή μορφή. Μαζί της μπαίνει στο συρτάρι και η έκθεση για το μέλλον της ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής που επρόκειτο να εκπονήσει ο πρώην γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, ο οποίος είχε επιλεγεί για να ηγηθεί του νέου σχήματος.
Η Κάλας δεν είχε ανακοινώσει επισήμως τα ονόματα των οκτώ προσώπων που θα συμμετείχαν. Η σύνθεση θα περιλάμβανε πρώην πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες, οι οποίοι θα καλούνταν να καταθέσουν μη δεσμευτικές προτάσεις για βραχυπρόθεσμες λύσεις στις αμυντικές ανάγκες της Ευρώπης.
Σύμφωνα με όσα είχαν γίνει γνωστά, η πρωτοβουλία επιχειρούσε να απαντήσει στην ανάγκη για ταχύτερη ενίσχυση της ευρωπαϊκής αμυντικής ικανότητας. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις είχαν συμφωνήσει το 2025 να αντιμετωπίσουν έως το 2030 εννέα σημαντικά αμυντικά κενά, από την αεράμυνα και τα πυρομαχικά έως τη στρατιωτική κινητικότητα, ενώ τον Ιούλιο παρουσιάστηκε σειρά κοινών αμυντικών έργων μεγάλης κλίμακας.
Πρόκειται, ωστόσο, για προγράμματα που χρειάζονται χρόνια για να υλοποιηθούν, μεταξύ των οποίων σχέδια που αφορούν drones και ολοκληρωμένα συστήματα αεροπορικής και πυραυλικής άμυνας. Η ομάδα της Κάλας φιλοδοξούσε να προσφέρει περισσότερο άμεσες, έστω μη δεσμευτικές, προτάσεις.
Η απόφαση προκάλεσε απογοήτευση και στην Ουκρανία. Ανώτερος Ουκρανός κυβερνητικός αξιωματούχος δήλωσε στο POLITICO ότι η κυβέρνηση του Κιέβου είχε υποδεχθεί με ενθουσιασμό τη δημιουργία της ομάδας. Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με την αυξημένη ρωσική απειλή και την παράλληλη υποχώρηση της αμερικανικής εμπλοκής, γεγονός που εντείνει τη συζήτηση για το πόσο γρήγορα μπορεί η Ευρώπη να ενισχύσει τις δικές της αμυντικές δυνατότητες.
Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και Κάγια Κάλας © EPA/OLIVIER HOSLET / POOL
Νέο πλήγμα για την Κάλας
Η αποτυχία της πρωτοβουλίας έρχεται σε μια δύσκολη συγκυρία για την Κάλας, η οποία βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με μια ευρύτερη μάχη επιρροής στο εσωτερικό της ΕΕ -και πιο συγκεκριμένα με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν- για το ποιος θα έχει τον πρώτο λόγο στην ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική, καθώς η Ένωση αντιμετωπίζει μια αυξανόμενη ρωσική απειλή και μια αμερικανική οπισθοδρόμηση.
Η ακύρωση φέρνει όμως την ύπατη εκπρόσωπο σε δύσκολη θέση και απέναντι στις ίδιες τις εθνικές κυβερνήσεις, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα της πολιτικής της νομιμοποίησης στις Βρυξέλλες. Ταυτόχρονα, αποτελεί ένα δύσκολο ξεκίνημα για τη νέα γενική γραμματέα της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, Κάισα Όλονγκρεν, η οποία ανέλαβε καθήκοντα μόλις την προηγούμενη εβδομάδα.
«Ορισμένα κράτη-μέλη θεώρησαν ότι αυτή δεν ήταν η σωστή πορεία αυτή τη στιγμή», είχε αναφέρει Ευρωπαίος αξιωματούχος στο Euractiv μετά την ακύρωση. «Μετά από ορισμένες συζητήσεις με τους υπουργούς, αποφασίσαμε να μην προχωρήσουμε με την πρωτοβουλία. Εξετάζουμε νέους τρόπους συνεργασίας με τα κράτη-μέλη». Το επεισόδιο, πέρα από την τύχη μιας οκταμελούς ομάδας ειδικών, αποκαλύπτει έτσι μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση στις Βρυξέλλες: ποιος σχεδιάζει την ευρωπαϊκή άμυνα, ποιος έχει τον τελευταίο λόγο στην εξωτερική πολιτική της Ένωσης και πόσο χώρο είναι διατεθειμένες να παραχωρήσουν οι εθνικές πρωτεύουσες στους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
