Τον κίνδυνο ενίσχυσης των μεταναστευτικών πιέσεων στη Μεσόγειο εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής, της λειψυδρίας, της επισιτιστικής ανασφάλειας και της υποβάθμισης των φυσικών πόρων αναδεικνύει νέα επιστημονική έκθεση του Δικτύου Εμπειρογνωμόνων της Μεσογείου για την Κλιματική και Περιβαλλοντική Αλλαγή (MedECC), η οποία παρουσιάστηκε στο πλαίσιο της 31ης Διάσκεψης των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (COP31), στην Αττάλεια της Τουρκίας.
Σύμφωνα με την έκθεση, οι περιβαλλοντικές πιέσεις αναμένεται να επηρεάσουν ολοένα περισσότερο τις μεταναστευτικές τάσεις στην ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου τα επόμενα χρόνια, ιδιαίτερα εάν δεν εφαρμοστούν αποτελεσματικές πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και περιορισμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Η Μεσόγειος αποτελεί ήδη μία από τις πλέον επιβαρυμένες μεταναστευτικές διαδρομές παγκοσμίως. Κατά τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες, περισσότεροι από 2,5 εκατομμύρια άνθρωποι διέσχισαν τη θάλασσα με προορισμό την Ευρώπη, ενώ μεταξύ 2014 και 2024 καταγράφηκαν περισσότεροι από 30.000 νεκροί ή αγνοούμενοι.
Η νέα επιστημονική αξιολόγηση, που παρουσιάστηκε από τον κλιματολόγο του Πανεπιστημίου του Σαλέντο, Πιέρο Λιονέλο, και τον αναπληρωτή γενικό γραμματέα της Ένωσης για τη Μεσόγειο (UfM), αρμόδιο για τη Σταθερότητα και την Ανθεκτικότητα, Ζοάν Μπορέλ, επισημαίνει ότι η σχέση μεταξύ περιβαλλοντικών μεταβολών και μετανάστευσης είναι σύνθετη και επηρεάζεται καθοριστικά από τις κοινωνικοοικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες.
Όπως τονίζεται, οι μετακινήσεις πληθυσμών που συνδέονται σήμερα με περιβαλλοντικούς παράγοντες πραγματοποιούνται κυρίως σε μικρότερες αποστάσεις, ενώ οι διασυνοριακές μεταναστευτικές ροές καθορίζονται περισσότερο από οικονομικούς, κοινωνικούς και πολιτικούς παράγοντες.
Ωστόσο, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, η ερημοποίηση και η αυξανόμενη έλλειψη φυσικών πόρων ενδέχεται να αποκτήσουν μεγαλύτερη βαρύτητα ως παράγοντες μετακίνησης πληθυσμών τις επόμενες δεκαετίες.
Κίνδυνος αύξησης της θερμοκρασίας έως και 6°C
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι προβλέψεις για την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής στη Μεσόγειο, η οποία συγκαταλέγεται στις περιοχές του πλανήτη που πλήττονται εντονότερα από την υπερθέρμανση.
Σύμφωνα με την έκθεση, έως το 2100 η μέση θερμοκρασία στην περιοχή θα μπορούσε, υπό δυσμενή σενάρια, να αυξηθεί έως και κατά 6 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο, με σοβαρές συνέπειες για τις συνθήκες διαβίωσης.
Παράλληλα, έως το 2050, περισσότερο από το 20% των θαλάσσιων ειδών που αποτελούν αντικείμενο αλιευτικής εκμετάλλευσης στη Μεσόγειο ενδέχεται να εξαφανιστεί, ενώ οι αποδόσεις των γεωργικών καλλιεργειών θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 17%.
Οι εξελίξεις αυτές απειλούν κρίσιμους παραγωγικούς τομείς, όπως η γεωργία, ο τουρισμός, η αλιεία και η ενέργεια, επηρεάζοντας την οικονομική ανάπτυξη και ενισχύοντας τις υφιστάμενες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες.
Μεγαλύτερη ευαλωτότητα εμφανίζουν οι χώρες της νότιας και ανατολικής Μεσογείου, όπου η περιορισμένη διαθεσιμότητα υδάτινων πόρων, η υψηλή εξάρτηση από τη γεωργία και οι πιέσεις από την άνοδο της στάθμης της θάλασσας και την ερημοποίηση δημιουργούν πρόσθετους κινδύνους για τις τοπικές κοινωνίες.
Η περιφερειακή συνεργασία στο επίκεντρο
“Η Μεσόγειος αντιμετωπίζει ταυτόχρονα τις πιέσεις της κλιματικής αλλαγής, της γεωπολιτικής αστάθειας και της μετανάστευσης, και ό,τι επηρεάζει τη μία ακτή της, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, επηρεάζει και τις υπόλοιπες”, υπογράμμισε ο αναπληρωτής γενικός γραμματέας της Ένωσης για τη Μεσόγειο, Ζοάν Μπορέλ.
Όπως επισήμανε, η περιοχή δεν είναι καταδικασμένη να χαρακτηρίζεται από διαδοχικές κρίσεις, καθώς η ενίσχυση της συνεργασίας για την κλιματική δράση και τη βιώσιμη ανάπτυξη μπορεί να μετατρέψει τις κοινές ευαλωτότητες σε κοινές λύσεις.
Από την πλευρά του, ο Πιέρο Λιονέλο τόνισε ότι η περιβαλλοντική αλλαγή, οι συγκρούσεις και οι κοινωνικοοικονομικές συνθήκες αλληλεπιδρούν με διαφορετικό τρόπο στις επιμέρους περιοχές της Μεσογείου, επηρεάζοντας τόσο την απόφαση των ανθρώπων να μετακινηθούν όσο και τη δυνατότητά τους να παραμείνουν στον τόπο τους.
Υπογράμμισε, παράλληλα, την ανάγκη αποφυγής απλουστευτικών προσεγγίσεων, επισημαίνοντας ότι η βαθύτερη κατανόηση αυτών των διαδικασιών είναι απαραίτητη για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών που θα περιορίζουν τον ανθρώπινο πόνο.
Επενδύσεις σε ανθεκτικές υποδομές και βιώσιμη διαχείριση νερού
Η έκθεση αναδεικνύει την ανάγκη υιοθέτησης πολιτικών που θα ενισχύουν την περιφερειακή ανάπτυξη και συνεργασία, με ιδιαίτερη έμφαση στις επενδύσεις σε πράσινες υποδομές, στην ανθεκτική γεωργία και στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτινων πόρων.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να συμβάλουν στον περιορισμό των αναγκαστικών μετακινήσεων πληθυσμών, ενισχύοντας την ικανότητα των τοπικών κοινωνιών να προσαρμόζονται στις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες.
Παράλληλα, επισημαίνεται η ανάγκη ενίσχυσης της διεπιστημονικής έρευνας και βελτίωσης των διαθέσιμων βάσεων δεδομένων, ώστε να καταστεί δυνατή η ακριβέστερη αποτύπωση και πρόβλεψη των μεταναστευτικών τάσεων που συνδέονται με την περιβαλλοντική υποβάθμιση.
Το MedECC επεξεργάζεται ήδη τη δεύτερη ολοκληρωμένη έκθεση αξιολόγησης για τη Μεσόγειο (MAR2), η οποία θα εξετάσει περαιτέρω τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και τη διασύνδεσή τους με τις κοινωνικές και οικονομικές εξελίξεις.
