Σε μια νέα φάση επαναπροσέγγισης περνούν οι σχέσεις της Βρετανίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την επίτευξη συμφωνίας για μια σειρά από ζητήματα που παρέμεναν ανοιχτά μετά το Brexit. Έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε κοινή δήλωση 12 σελίδων, η οποία περιγράφει τα επόμενα βήματα της συνεργασίας τους, με αιχμή τρεις συμφωνίες για το εμπόριο τροφίμων και ποτών, την αγορά δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων και την κινητικότητα των νέων.
Η συμφωνία για τα τρόφιμα και τα αγροτικά προϊόντα προβλέπει την άρση σημαντικού μέρους των ελέγχων που επιβλήθηκαν μετά την αποχώρηση της Βρετανίας από την ενιαία αγορά. Η εξέλιξη αναμένεται να διευκολύνει τις συναλλαγές σε προϊόντα ζωικής και φυτικής προέλευσης, όπως το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα άνθη, μειώνοντας τη γραφειοκρατία και τα εμπόδια για τους παραγωγούς και στις δύο πλευρές της Μάγχης. Εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες διαδικασίες, η συμφωνία αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή την 1η Μαρτίου 2028.
Το δεύτερο deal αφορά την επανασύνδεση των βρετανικών και ευρωπαϊκών συστημάτων εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ρύπων. Στόχος είναι να περιοριστεί η επιβάρυνση των βιομηχανικών παραγωγών από τις χρεώσεις για τη ρύπανση, μεταξύ άλλων στους κλάδους του χάλυβα και των λιπασμάτων, αλλά και στην ηλεκτρική ενέργεια. Η εφαρμογή του συγκεκριμένου πλαισίου τοποθετείται επίσης εντός του 2028.
Η τρίτη συμφωνία αφορά τη δημιουργία προγράμματος ανταλλαγής και κινητικότητας νέων. Με βάση το σχέδιο, έως και 100.000 Βρετανοί κάθε χρόνο θα μπορούν να ζουν, να εργάζονται, να ταξιδεύουν και να σπουδάζουν στην ΕΕ για διάστημα έως τριών ετών. Αντίστοιχα, ο ίδιος αριθμός νέων Ευρωπαίων θα μπορεί να μεταβαίνει στη Βρετανία. Το πρόγραμμα αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το αργότερο έως το 2030.
Σε εκκρεμότητα τα δίδακτρα στα πανεπιστήμια για Έλληνες και Ευρωπαίους φοιτητές
Παρά τη συμφωνία στα τρία βασικά πεδία, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των διδάκτρων για τους Ευρωπαίους (μεταξύ αυτών και τους Έλληνες) φοιτητές στα βρετανικά πανεπιστήμια. Η ΕΕ επιδιώκει οι νέοι Ευρωπαίοι να καταβάλλουν τα ίδια δίδακτρα με τους Βρετανούς φοιτητές, αντί να υπάγονται στην κατηγορία των διεθνών φοιτητών, όπου το κόστος μπορεί να είναι τέσσερις ή και πέντε φορές υψηλότερο. Για το τρέχον ακαδημαϊκό έτος, τα εγχώρια δίδακτρα φτάνουν τις 9.790 λίρες.
Η βρετανική κυβέρνηση, υπό την πίεση των πανεπιστημίων που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, έχει αντισταθεί στο συγκεκριμένο αίτημα. Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνεχίσουν τις συζητήσεις για έξι μήνες. Ωστόσο, η ΕΕ ξεκαθάρισε ότι συνδέει την οριστικοποίηση των τριών συμφωνιών με την επίλυση του ζητήματος της ίσης μεταχείρισης στα δίδακτρα, ενώ η βρετανική πλευρά απορρίπτει αυτή τη σύνδεση.
Ευθυγράμμιση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες
Αντάλλαγμα για τις συμφωνίες στους τομείς των τροφίμων και των εκπομπών ρύπων αποτελεί η υποχρέωση της Βρετανίας να ευθυγραμμίζεται με την ευρωπαϊκή νομοθεσία στους συγκεκριμένους τομείς, ακόμη και όταν πρόκειται για νέους κανόνες στη διαμόρφωση των οποίων δεν θα έχει συμμετάσχει.
Το Λονδίνο θα μπορεί να συμμετέχει ως παρατηρητής σε σχετικές ευρωπαϊκές συναντήσεις, χωρίς δικαίωμα ψήφου. Προβλέπεται, ωστόσο, η δυνατότητα παρουσίας του σε συζητήσεις για μελλοντικές νομοθετικές ρυθμίσεις όταν προκύπτουν έκτακτες καταστάσεις που αφορούν άμεσα τη Βρετανία, όπως οι ζωονόσοι.
Ενέργεια, μεταναστευτικό και ψηφιακή συνεργασία
Επόμενος μεγάλος στόχος είναι η επιστροφή της Βρετανίας στην εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της ΕΕ, με τις δύο πλευρές να επιδιώκουν συμφωνία μέσα στο 2027. Για την πρόσβαση στην αγορά, το Λονδίνο θα πρέπει να συνεισφέρει στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για την ανάπτυξη των λιγότερο εύπορων περιφερειών της Ένωσης, χωρίς να έχει ακόμη προσδιοριστεί το ύψος της εισφοράς.
Στο μεταναστευτικό, προβλέπεται στενότερη συνεργασία για την αντιμετώπιση των δικτύων διακίνησης ανθρώπων και των παράνομων διελεύσεων στη Μάγχη. Η συμφωνία περιλαμβάνει ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρχών, ενίσχυση της συνεργασίας με οργανισμούς όπως η Europol και η Frontex, καθώς και ενισχυμένη επιτήρηση από τις γαλλικές αρχές. Παράλληλα, προβλέπονται κοινές χρηματοδοτικές δεσμεύσεις για την αντιμετώπιση του προβλήματος.
Σημαντική θέση στη νέα σχέση αποκτά και η τεχνολογία. Στις αρχές του 2027 αναμένεται να ξεκινήσει η νέα ψηφιακή εταιρική σχέση ΕΕ – Βρετανίας, με αντικείμενο την τεχνητή νοημοσύνη, τις ψηφιακές υποδομές, τα ψηφιακά πορτοφόλια και την ασφάλεια στο διαδίκτυο.
Τέλος, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να εξετάσουν πρόσθετες δυνατότητες αμοιβαίας αναγνώρισης επαγγελματικών προσόντων, πέρα από τους αρχιτέκτονες για τους οποίους έχουν ήδη σημειωθεί σημαντικές πρόοδοι.
Στο ίδιο πλαίσιο, η ΕΕ εμφανίστηκε διατεθειμένη να συζητήσει λύσεις για τη διευκόλυνση των περιοδειών Βρετανών μουσικών και καλλιτεχνών στην Ευρώπη, ένα ζήτημα που εξακολουθεί να προκαλεί αντιδράσεις στον κλάδο λόγω των γραφειοκρατικών εμποδίων μετά το Brexit.
