Στη μέγγενη μιας ισχυρής ενεργειακής «πολυκρίσης», με ταυτόχρονη πίεση στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και του ηλεκτρισμού που φαίνεται να παγιδεύεται η οικονομία της Ευρώπης, με πολλές κυβερνήσεις να ανοίγουν εκ νέου την ομπρέλα των έκτακτων μέτρων και των επιδοτήσεων για να αντιμετωπίσουν την καταιγίδα.
Η κλιμάκωση του πολέμου στη Μέση Ανατολή και η αναζωπύρωση των επιθέσεων στις βασικές θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας πέρα από τα Στενά του Ορμούζ έχουν οδηγήσει το Brent μια ανάσα από τα 110 δολάρια το βαρέλι. Την ίδια στιγμή, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη επέστρεψαν πάνω από τα 80 ευρώ/MWh (έναντι 32 ευρώ/MWh) δηλαδή σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από τις αρχές του 2023, με άμεση επίπτωση και στις τιμές ηλεκτρισμού, με ολόκληρη τη Γηραιά Ήπειρο -με την εξαίρεση των χωρών της Σκανδιναβίας-να κινείται «στο κόκκινο», σε εύρος τιμών 150-240 ευρώ/Μεγαβατώρα. Από τις αρχές του έτους, η τιμή του Brent έχει αυξηθεί σχεδόν κατά 80%, ενώ η τιμή του φυσικού αερίου στη βάση του δείκτη TTF έχει σχεδόν τριπλασιαστεί, καταγράφοντας άνοδο περίπου 180%.
Το πρόβλημα για την Ευρώπη δεν περιορίζεται πλέον στην άμεση αύξηση του ενεργειακού κόστους. Το νέο ράλι αρχίζει να μεταφέρεται στις τιμές των καυσίμων, στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής, στις μεταφορές και σταδιακά στο σύνολο της οικονομίας, αναζωπυρώνοντας τους φόβους ότι το ενεργειακό σοκ θα εξελιχθεί σε ευρύτερο πληθωριστικό σπιράλ.
Αυτός ήταν άλλωστε ο βασικός λόγος πίσω από τη χθεσινή απόφαση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας να αυξήσει εκ νέου τα επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, οδηγώντας το επιτόκιο καταθέσεων στο 2,5%. Η Φρανκφούρτη μάλιστα προειδοποίησε ευθέως ότι όσο περισσότερο παραμένουν υψηλές οι τιμές της ενέργειας τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος δευτερογενών επιπτώσεων στις τιμές και στους μισθούς. Και παρότι η επίσημη γραμμή στην Ευρώπη είναι ότι δεν υφίσταται κίνδυνος για την ασφάλεια του ενεργειακού εφοδιασμού, εντούτοις η πίεση στις τιμές αρχίζει να γίνεται ασφυκτική προκαλώντας συναγερμό στις κυβερνήσεις.
Το πετρέλαιο πλησιάζει τα 110 δολάρια
Η μεγαλύτερη εστία ανησυχίας βρίσκεται και πάλι στη Μέση Ανατολή. Η τιμή του πετρελαίου μπρεντ βρίσκεται πλέον μια ανάσα από το 110 δολάρια το βαρέλι, μετά το άλμα άνω του 6% της Πέμπτης, οδεύοντας προς εβδομαδιαία κέρδη σχεδόν 13%. Πίσω από την εκτίναξη βρίσκεται ο φόβος ότι η σύγκρουση μετατρέπεται σε μια παρατεταμένη κρίση των βασικών ενεργειακών διαδρόμων της περιοχής. Οι ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ παραμένουν περιορισμένες, ενώ η επαναδραστηριοποίηση των ανταρτών Χούθι δημιουργεί πρόσθετους κινδύνους πρόσθετο κίνδυνο και για τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Την ίδια στιγμή, τα χτυπήματα δεν περιορίζονται πλέον στο «μέτωπο» ΗΠΑ και Ιράν, καθώς οι επιθέσεις έχουν επεκταθεί -δια χειρός Χούθι- σε πλοία και ενεργειακές εγκαταστάσεις της Σαουδικής Αραβίας.
Η αγορά αρχίζει να εγκαταλείπει το σενάριο μιας γρήγορης επιστροφής στην κανονικότητα. Η αμερικανική EIA εκτιμά ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου έχουν μειωθεί κατά περίπου 400 εκατ. βαρέλια μέσα στο 2026 και αναβάθμισε την πρόβλεψη για τη μέση τιμή του Brent φέτος στα 91 δολάρια, εκτιμώντας ότι η πλήρης αποκατάσταση των ροών δεν θα πρέπει να θεωρείται δεδομένη πριν από το δεύτερο τρίμηνο του 2027. Η Goldman Sachs έχει προειδοποιήσει ότι περαιτέρω κλιμάκωση των επιθέσεων στη ναυσιπλοΐα μπορεί να οδηγήσει το πετρέλαιο προς τα 120 δολάρια το βαρέλι, ενώ στο αντίθετο σενάριο, εφόσον οι εξαγωγές της περιοχής ομαλοποιηθούν, βλέπει περιθώριο υποχώρησης προς τα 80 δολάρια, που παραμένει ένα υψηλό επίπεδο.
Το καυτό μέτωπο του φυσικού αερίου στην Ευρώπη και οι σκιές κερδοσκοπίας
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλεί στην Ευρώπη το φυσικό αέριο. Το TTF έκλεισε χθες (Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου) στην περιοχή των 82 ευρώ/MWh, έχοντας ξεπεράσει μέσα στην εβδομάδα το ψυχολογικό φράγμα των 80 ευρώ. Οι τιμές έχουν ενισχυθεί περισσότερο από 40% από τις αρχές Σεπτεμβρίου και βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα εδώ και περίπου τριάμισι χρόνια.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια ήδη δύσκολη συνθήκη, με τις εξαγωγές LNG από τη Μέση Ανατολή να έχουν περιοριστεί δραστικά λόγω της κρίσης στον Περσικό Κόλπο, Παράλληλα, τα ευρωπαϊκά αποθέματα βρίσκονται γύρω στο 66%-67%, στο χαμηλότερο επίπεδο για την εποχή εδώ και περίπου 15 χρόνια. Στη Γερμανία οι αποθήκες βρίσκονται κοντά στο 53%-54% και στην Ολλανδία περίπου στο 48%. “Είναι σαν η αγορά να αποθαρρύνει τις ευρωπαϊκές εταιρείες από το να ξαναγεμίσουν τις αποθήκες – ίσως προκειμένου να δημιουργηθεί έλλειψη”, σημειώνει σε ανάρτησή του στο LinkedIn ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος, αφήνοντας αιχμές και για πρακτικές κερδοσκοπίας, καθώς ο συσχετισμός μεταξύ των spot και των προθεσμιακών τιμών στην παρούσα φάση δεν δίνει κίνητρο στις εταιρείες να αναπληρώσουν τα αποθέματα των αποθηκών ενόψει χειμώνα, αγοράζοντας αέριο φθηνά σε περιόδους χαμηλής ζήτησης. Ακόμα και έτσι όμως, το γεγονός παραμένει ότι αν δεν αλλάξει κάτι, η πληρότητα στις ευρωπαϊκές αποθήκες δεν θα ξεπερνά το 74- 75% στα τέλη Οκτώβρη, όπως εκτιμούν αναλυτές στο Montel, και θα υπολείπονται σημαντικά ου στόχου για 90% την 1η Νοεμβρίου.
Στο ήδη εύθραυστο περιβάλλον προστέθηκε και η ουκρανική επίθεση με drones σε ενεργειακή εγκατάσταση στην περιοχή Νόβι Ουρενγκόι της Ρωσίας, ένα από τα σημαντικότερα κέντρα παραγωγής φυσικού αερίου της χώρας. Η είδηση ήταν αρκετή για να αυξήσει το ασφάλιστρο κινδύνου στην αγορά.
Το πραγματικό τεστ θα έρθει με τον χειμώνα. Εάν οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότερες από το συνηθισμένο, η Ευρώπη θα χρειαστεί να ανταγωνιστεί την Ασία για περισσότερα φορτία LNG σε μια αγορά όπου η προσφορά είναι ήδη περιορισμένη. Και αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με το πετρέλαιο: οι δυνατότητες εναλλακτικών διαδρομών και άμεσης αντικατάστασης των χαμένων ποσοτήτων LNG είναι πολύ μικρότερες.
Πώς η κρίση μεταδίδεται από το αέριο στα τιμολόγια ηλεκτρισμού
Το τρίτο σκέλος της ενεργειακής πολυκρίσης είναι ο ηλεκτρισμός. Οι μονάδες φυσικού αερίου εξακολουθούν να καθορίζουν σε πολλές ώρες την οριακή τιμή στην ευρωπαϊκή αγορά, με αποτέλεσμα η άνοδος του TTF να μεταφέρεται σχεδόν αυτόματα στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής. Για σήμερα Παρασκευή 11 Σεπτεμβρίου, η μέση τιμή στην Αγορά Επόμενης Ημέρας του Χρηματιστηρίου Ενέργειας διαμορφώθηκε στην Ελλάδα κοντά στα 183 ευρώ/MWh (με τις βραδινές αιχμές να ξεπερνούν τα 300 ευρώ) στη Βουλγαρία στα 200 ευρώ/MWh, στη Γερμανία στα 195 ευρώ, στην Ιταλία στα 216 ευρώ/MWh και στην Ιρλανδία στα 236 ευρώ/MWh.
Η εικόνα στην Ελλάδα για τιμές ρεύματος και καυσίμων
Τα κύματα της πολυκρίσης έχουν πλήξει και την την ελληνική αγορά, με τις επιπτώσεις να είναι έντονα ορατές: Η χώρα μας είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στην άνοδο του TTF, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου παραμένουν κρίσιμο στοιχείο του ηλεκτρικού συστήματος. Στο πλαίσιο αυτό, η άνοδος της μέσης χονδρεμπορικής τιμής το πρώτο 11ήμερο του Σεπτεμβρίου κατά 19% σε σχέση με το κλείσιμο του Αυγούστου (που είχε ήδη κλείσει με άνοδο 21% σε σχέση με τον Ιούλιο) εγείρει όπως είναι φυσικό έντονο προβληματισμό και φέρνει πιο κοντά την επαναφορά των επιδοτήσεων στο ρεύμα, εκτός δραματικού απροόπτου, πολλώ δε μάλλον καθώς πλησιάζουμε στο τέλος της θερινής περιόδου κατά την οποία κλιμακώνεται η (θετική) συνεισφορά των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα.
Όσον αφορά στις τιμές των καυσίμων, η μέση πανελλαδική τιμή της απλής αμόλυβδης υπερβαίνει πλέον τα 2,10 ευρώ το λίτρο, από 2,049 ευρώ την 1η Σεπτεμβρίου και 2,033 ευρώ στις 26 Αυγούστου. Μέσα σε περίπου μία εβδομάδα δηλαδή η αύξηση έφθασε δηλαδή περίπου τα πέντε λεπτά ανά λίτρο. Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πίεση στο ντίζελ κίνησης, το οποίο κινείται πλέον κοντά στα 2,06 ευρώ το λίτρο, έναντι περίπου 1,54 ευρώ τον Σεπτέμβριο του 2025. Σε ετήσια βάση η διαφορά είναι εντυπωσιακή, όπως και στην αμόλυβδη, η οποία πριν από έναν χρόνο βρισκόταν περίπου στα 1,75 ευρώ.
Και το μεγαλύτερο μέρος της τελευταίας αύξησης του αργού ενδέχεται να μην έχει περάσει ακόμη στη λιανική, καθώς απαιτούνται αρκετές ημέρες μέχρι οι μεταβολές στις διεθνείς αγορές να μεταφερθούν στις τιμές διυλιστηρίου και από εκεί στις αντλίες.
Ακόμη μεγαλύτερο ερωτηματικό αποτελεί το πετρέλαιο θέρμανσης, η διάθεση του οποίου ξεκινά στις 15 Οκτωβρίου. Στα τέλη Αυγούστου οι εκτιμήσεις της αγοράς τοποθετούσαν την τιμή εκκίνησης στα 1,83-1,84 ευρώ το λίτρο. Με τα σημερινά δεδομένα, παράγοντες του κλάδου δεν αποκλείουν πλέον τιμή πάνω από 1,90 ευρώ το λίτρο, δηλαδή έως και 70% υψηλότερη από την εκκίνηση της περυσινής περιόδου. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική διάσταση, καθώς κυβερνητικά στελέχη έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο παράτασης των μέτρων στήριξης για βενζίνη και ντίζελ και τον Οκτώβριο, αλλά και παρέμβασης στο πετρέλαιο θέρμανσης εφόσον οι διεθνείς τιμές δεν αποκλιμακωθούν.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
