Οι προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Ένωσης να απεξαρτηθεί πλήρως από το ρωσικό πετρέλαιο και φυσικό αέριο αντιμετωπίζουν δυσκολίες, καθώς οι 27 χώρες της Ένωσης οδεύουν προς τον χειμώνα με ασυνήθιστα χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου και την ενεργειακή ασφάλεια να δέχεται νέες πιέσεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή.
Σε έκθεσή του την Τετάρτη, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο διαπιστώνει ότι η ΕΕ δεν επενδύει επαρκώς για να πετύχει τον στόχο της πλήρους αντικατάστασης της ρωσικής ενέργειας.
Παράλληλα, απαιτούνται επενδύσεις σε διαφοροποιημένες πηγές ορυκτών καυσίμων, στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και στις υποδομές ηλεκτρικών δικτύων, ώστε να αυξηθούν οι δυνατότητες μεταφοράς ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.
Μείωση εισαγωγών ρωσικών καυσίμων
Η ΕΕ άρχισε να περιορίζει σταδιακά τις εισαγωγές ρωσικών καυσίμων μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Οι κυρώσεις στο ρωσικό πετρέλαιο που μεταφέρεται διά θαλάσσης έχουν οδηγήσει σχεδόν στην πλήρη εξάλειψη των εισαγωγών ρωσικού αργού, ενώ το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου της ΕΕ έχει περιοριστεί στο 12%, από 45% πριν από το 2022.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους Ευρωπαίους ελεγκτές, το σχέδιο απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια παρουσιάζει προβλήματα ακριβώς τη στιγμή που η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δέχεται νέες πιέσεις από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατάσταση των αποθεμάτων φυσικού αερίου. Οι εγκαταστάσεις αποθήκευσης στην ΕΕ είναι σήμερα γεμάτες κατά περίπου 67%, αισθητά χαμηλότερα από το 80% που είχαν φτάσει την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Gas Infrastructure Europe.
Ανησυχίες για υψηλές τιμές κατά τους χειμερινούς μήνες
Αναλυτές προειδοποιούν ότι τα χαμηλά αποθέματα θα μπορούσαν να καταστήσουν ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες περισσότερο ευάλωτες σε απότομες αυξήσεις των τιμών, ιδιαίτερα καθώς η ΕΕ έχει προγραμματίσει να απαγορεύσει πλήρως τις εισαγωγές ρωσικού LNG από την 1η Ιανουαρίου 2027.
Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο επισημαίνει επίσης ότι η έως τώρα μείωση της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο δεν οφείλεται αποκλειστικά στις πολιτικές αποφάσεις των Βρυξελλών. Ηπιότερες καιρικές συνθήκες, αλλά και οι υψηλές τιμές ενέργειας που περιόρισαν τη ζήτηση, συνέβαλαν σημαντικά στην αντικατάσταση των ρωσικών προμηθειών.
Οι ελεγκτές κάλεσαν την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να παρέμβει περισσότερο, ώστε τα κράτη-μέλη να παραμείνουν στην πορεία για την πλήρη αποχώρηση από τη ρωσική ενέργεια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υποστηρίζει από την πλευρά της ότι οι ενέργειες και η χρηματοδότηση της ΕΕ έχουν επιταχύνει την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμης ενέργειας και έχουν συμβάλει στη δραστική μείωση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου.
Απαιτούνται 300 δισ. ευρώ νέων επενδύσεων
Το ζήτημα των επενδύσεων αποτελεί, ωστόσο, ένα από τα σημαντικότερα σημεία της έκθεσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε αρχικά υπολογίσει ότι το σχέδιο πλήρους απεξάρτησης από τη ρωσική ενέργεια θα απαιτούσε επενδύσεις ύψους 300 δισ. ευρώ και είχε προβλέψει τη διάθεση των σχετικών πόρων από τον προϋπολογισμό της ΕΕ.
Μέχρι σήμερα, όμως, τα κράτη-μέλη έχουν δεσμεύσει μόλις 54,3 δισ. ευρώ από το συγκεκριμένο ποσό. Για τους ελεγκτές, αυτό αφήνει δύο ενδεχόμενα: είτε οι αρχικές εκτιμήσεις της Επιτροπής για τις απαιτούμενες επενδύσεις ήταν υπερβολικές είτε τα κράτη-μέλη αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην υλοποίηση του σχεδίου.
Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία ενόψει του 2027, όταν η ΕΕ θα πρέπει να προχωρήσει στο επόμενο μεγάλο βήμα για την πλήρη διακοπή των ρωσικών ενεργειακών εισαγωγών. Η περιορισμένη πρόοδος στις επενδύσεις, τα χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου και οι αναταράξεις στη Μέση Ανατολή δημιουργούν ένα πιο δύσκολο περιβάλλον για την ευρωπαϊκή ενεργειακή μετάβαση.
