Πόσο καλά γνωρίζουμε την Κρήτη; Η απάντηση αυτήν τη φορά ανιχνεύτηκε με έναν πρωτότυπο τρόπο: μια ημερίδα με θέμα «Επενδύοντας στην αλλαγή: η Κρήτη σε μετάβαση», που έγινε στα Χανιά στις 29 Μαΐου, με συνδιοργανωτές τον Economist και το powergame.gr έδωσε μια πιο σύνθετη εικόνα για τη δυναμική του νησιού, από αυτήν που εισπράττουμε συνήθως. Πήραν τον λόγο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός, υπουργοί, εκπρόσωποι μεγάλων και μικρότερων εταιρειών που εμπλέκονται σε κρίσιμα έργα, του τουρισμού. Κοινή αποδοχή: Η Κρήτη αναπτύσσεται δυναμικά. Ο μέσος ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές την περίοδο 2022-2024 στην Περιφέρεια της Κρήτης ανήλθε σε 5,6% έναντι 3,2% στο σύνολο της χώρας. Επενδύσεις που σηματοδοτούν τον μετασχηματισμό της οικονομίας της Κρήτης είναι ο Βόρειος Οδικός Άξονας (ΒΟΑΚ) το Διεθνές Αεροδρόμιο στο Καστέλι, η ηλεκτρική διασύνδεση με την ηπειρωτική χώρα, τα σχέδια για έρευνα και εκμετάλλευση υδρογονανθράκων και οι επενδύσεις στην καινοτομία.
Όλα καλά λοιπόν; Ποιο τίμημα έχει αυτή η αναπτυξιακή έκρηξη για το περιβάλλον, τους φυσικούς πόρους, τον πολιτισμό; Υπήρξαν αντιδράσεις ακόμα και για την κεντρική ιδέα της ημερίδας. Το «όχι σε όλα» λειτούργησε ως αντίβαρο στην παρουσίαση της επενδυτικής μετάβασης στο νησί. Κάποια στιγμή πάντως, τον λόγο στην ημερίδα πήραν οι «καθ’ ύλην αρμόδιοι» για τα καλά και τα στραβά, οι δήμαρχοι των τριών μεγάλων πόλεων του νησιού. Είναι αυτοί που έθεσαν το πρόβλημα στην πραγματική του βάση. Είμαστε σε καλό δρόμο με τα μεγάλα έργα, έχουμε όμως ανοιχτά θέματα για το πώς αυτά τα υποδέχονται οι Κρητικοί.
Ο δήμαρχος Ηρακλείου, Αλέξης Καλοκαιρινός, σημείωσε πως πράγματι γίνονται –και πρόκειται να γίνουν– μεγάλα δημόσια έργα στην Κρήτη, πρέπει όμως να επισημανθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτών ήταν οφειλόμενα από καιρό και μη πραγματοποιούμενα. Έθιξε ένα θέμα που φρενάρει την εκτέλεση μεγάλων έργων ακόμα και από το ξεκίνημά τους: καθυστερήσεις, συχνά ελλιπείς ή αποσπασματικοί σχεδιασμοί. Οι επενδύσεις που θα έπρεπε να γίνουν στον δημόσιο τομέα για να καλυφθούν βασικά ζητήματα είναι πολλαπλάσιες από τις σήμερα διαθέσιμες, σημείωσε ο κ. Καλοκαιρινός. Εκτός από το μείζον θέμα της ενέργειας, επισήμανε δύο ακόμα μεγάλα προβλήματα που ταλανίζουν το νησί: την ορθή χρήση των υδατικών πόρων και τη διαχείριση των απορριμμάτων.
Ο δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημανδηράκης, αναγνώρισε πως αν κάποιος δει τα βασικά μεγέθη της Κρήτης, θα συμφωνήσει ότι βρισκόμαστε σε μια καλή πορεία. Ωστόσο, υπογράμμισε τα τρία σημεία που θέτουν ένα πολύ σημαντικό πλαίσιο για τον τρόπο που πρέπει από κοινού να γίνουν οι σχεδιασμοί. Αυτά αφορούν τη σταθερότητα και τη βιωσιμότητα, το άμεσο οικονομικό όφελος για ευρύτερα κοινωνικά στρώματα από τη μεγάλη τουριστική δραστηριότητα και τη διασύνδεσή της με άλλους κλάδους της οικονομίας. Κοινός παρονομαστής και οφειλόμενη επιδίωξη, η άμβλυνση των κοινωνικών ανισοτήτων.
«Μας ενδιαφέρει η μεταμόρφωση, δεν μας ενδιαφέρει να κακοποιηθεί το νησί», υπογράμμισε ο δήμαρχος Ρεθύμνου Γιώργης Μαρινάκης, ο οποίος τόνισε ότι η Κρήτη διαθέτει έναν τεράστιο πολιτιστικό και περιβαλλοντικό πλούτο που απαιτεί σεβασμό στη διαχείρισή του και δεν πρέπει να θυσιαστεί στον βωμό της υπερανάπτυξης. Περαιτέρω, ανέδειξε τη δυνατότητα της Κρήτης να υποδεχτεί και να συνυπάρξει με πολλούς επισκέπτες μιλώντας πλέον για βιώσιμη φιλοξενία, ενώ αναφέρθηκε και αυτός σε σημαντικά ζητήματα του νησιού, όπως η άναρχη δόμηση και η λειψυδρία, που απαιτούν «γενναίες αποφάσεις».
Γίνονται μεγάλα έργα ερήμην των Κρητικών; αναρωτήθηκε ο γενικός διευθυντής της MRB Δημήτρης Μαύρος, που παρουσίασε μια πρωτότυπη έρευνα για τα βασικά γνωρίσματα στο προφίλ του σύγχρονου Κρητικού: Ο Κρητικός θέλει να δει τη δική του ταυτότητα στο τιμόνι των επενδύσεων, θα κρίνει αυστηρά τις επενδύσεις ενώ η αξία της επένδυσης θα πρέπει να μείνει στην Κρήτη. Ξεχώρισε επίσης όχι μόνο την οικονομική αλλά και πολιτισμική του ιδιαίτερη ταυτότητα, τονίζοντας ο Κρητικός είναι πιο τολμηρός και δεκτικός από τον μέσο Έλληνα, οικονομικά πιο σταθερός, έχει υψηλό πήχη προσδοκιών, αλλά είναι και πιο παραδοσιακός πολιτισμικά, οπότε θέλει η επένδυση να σέβεται τις αξίες του.
Η τελευταία επισήμανση αποτελεί και έντονο πεδίο κριτικής από όλους όσοι θεωρούν ότι τα μεγάλα έργα, οι ΑΠΕ, οι μελλοντικές γεωτρήσεις, οι νέες σύγχρονες, μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες γίνονται σε βάρος της φυσικής ομορφιάς και καταστρέφουν την πολιτιστική ταυτότητα της Κρήτης.
Είναι ακριβώς το θέμα που έθιξε στην παρέμβασή της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη. Αναφέρθηκε στην έντονη παρουσία μνημειακού αποθέματος στην Κρήτη, στους αρχαιολογικούς της χώρους αλλά και στη δύναμη των παραδόσεών της, τη γλώσσα, τους χορούς, τα τραγούδια και τη γαστρονομία της. «Η Κρήτη τα συγκεντρώνει όλα», σημείωσε, προσθέτοντας πως σε μια στιγμή πολύ μεγάλων επενδύσεων και δημιουργίας σημαντικών υποδομών στο νησί, είναι αναγκαίο ένα συνεκτικό στοιχείο όλων αυτών – και δεν είναι άλλον από τον πολιτισμό. Ο πολιτισμός είναι καθοριστικός για τη βιώσιμη ανάπτυξη, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για ποιοτικό και όχι ποσοτικό τουρισμό.
