Η κυκλοφορία του ChatGPT το 2022 πυροδότησε την έκρηξη της Τεχνητής Νοημοσύνης — και ταυτόχρονα προκάλεσε καταιγισμό προειδοποιήσεων από ηγετικά στελέχη του κλάδου για μια επερχόμενη «αποκάλυψη» στην αγορά εργασίας. Ανεξάρτητα από το ότι έχουν κάθε λόγο να υπερτονίζουν τον ανατρεπτικό χαρακτήρα των προϊόντων τους, ή το ότι η απασχόληση στις ανεπτυγμένες οικονομίες βρίσκεται κοντά σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, το δυσοίωνο μήνυμα έχει περάσει στην κοινή γνώμη. Επτά στους δέκα Αμερικανούς πιστεύουν ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη θα δυσκολέψει την εύρεση εργασίας, ενώ σχεδόν ένας στους τρεις φοβάται ακόμα και για τη δική του θέση. Η έλλειψη διαθέσιμων θέσεων για αποφοίτους πανεπιστημίων — ιδίως για προγραμματιστές υπολογιστών — εντείνει ακόμα περισσότερο αυτή την ανησυχία.
Το παρελθόν προσφέρει κάποια παρηγοριά για όσους ανησυχούν. Οι αγορές εργασίας αλλάζουν συνεχώς. Ένας εργαζόμενος, 50 χρόνια πριν, δεν θα αναγνώριζε τίποτα από τα σημερινά γραφεία. Ποτέ στη σύγχρονη ιστορία η τεχνολογική πρόοδος δεν έβλαψε τη συνολική ζήτηση για ανθρώπινο εργατικό δυναμικό. Οι ιστορικοί της οικονομίας υποβαθμίζουν πλέον τη σημασία της «παύσης του Ένγκελς», της περιόδου μεταξύ 1790 και 1840 στη Μεγάλη Βρετανία, κατά την οποία η βιομηχανική παραγωγή και το ΑΕΠ αυξήθηκαν κατακόρυφα, αλλά οι μισθοί και το βιοτικό επίπεδο των εργατών παρέμειναν στάσιμα.
Ωστόσο, όπως έδειξε η ίδια η Βιομηχανική Επανάσταση, η ιστορία δεν αποτελεί πάντα καλό οδηγό για το μέλλον. Τα κορυφαία μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης είναι εκπληκτικά. Μπορούν να αντιμετωπίσουν πολύ πιο σύνθετες εργασίες κωδικοποίησης από ό,τι προέβλεπαν οι άνθρωποι ένα χρόνο πριν. Ο αριθμός των πρακτόρων τεχνητής νοημοσύνης έχει εκτοξευθεί. Οι δαπάνες των επιχειρήσεων για την τεχνητή νοημοσύνη έχουν αυξηθεί δραματικά. Mέχρι τα τέλη Ιουνίου, τα ετήσια επαναλαμβανόμενα έσοδα της Anthropic αναμένεται να φτάσουν τα 50 δισ. δολάρια. Δεν υπάρχουν ακόμη στοιχεία στα δεδομένα της αγοράς εργασίας που να δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη καταστρέφει πολλές θέσεις εργασίας. Ωστόσο, δεδομένου του ρυθμού με τον οποίο βελτιώνεται, θα ήταν απερίσκεπτο να απορρίψουμε τους φόβους ότι θα το κάνει. Η κοινωνία ενδέχεται να βρίσκεται στο χείλος μιας βαθιάς ανακατανομής των πόρων, αλλά και πολιτικών αναταραχών.
Η πρόβλεψη των οικονομολόγων ότι η εργασία θα παραμείνει σε αφθονία είναι λιγότερο καθησυχαστική από ό,τι φαίνεται, ειδικά σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Αν και η αγορά θα βρει χρήσεις για την ανθρώπινη εργασία ακόμη και τη στιγμή που τα μοντέλα και τα ρομπότ γίνονται πιο ικανά, η ποιότητα αυτών των θέσεων και οι μισθοί που πληρώνουν δεν είναι εγγυημένοι. Η Goldman Sachs προβλέπει ότι στις ΗΠΑ, το 2027, τα κέντρα δεδομένων θα αντιπροσωπεύουν το 8,5% της μέγιστης ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, από 4,1% το 2025. Καθώς οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης ανεβάζουν τις τιμές της γης και της ενέργειας, τα δολάρια που κερδίζουν οι εργαζόμενοι θα έχουν μικρότερη αγοραστική δύναμη. Τελικά, οι άνθρωποι θα μπορούσαν, όπως τα άλογα στην εποχή του αυτοκινήτου, να καταστούν αντιοικονομικοί. Το εισόδημα μπορεί να πηγαίνει κυρίως ή εξ ολοκλήρου στους ιδιοκτήτες κεφαλαίου, οι οποίοι στη συνέχεια θα το ξοδεύουν σε πράγματα που κατασκευάζονται από τεχνητή νοημοσύνη και ρομπότ χρησιμοποιώντας τους φυσικούς πόρους που οι ίδιοι μονοπωλούν.
Αυτή η δυστοπική πιθανότητα κρύβεται πίσω από τις προειδοποιήσεις της Silicon Valley ότι η κρατική παρέμβαση θα είναι απαραίτητη, όπως και, ίσως, ένα καθολικό βασικό εισόδημα. Αυτό, αν ποτέ συμβεί, παραμένει ακόμη πολύ μακρινό. Όμως, οι κυβερνήσεις ίσως χρειαστεί να δράσουν νωρίτερα γιατί, για να πυροδοτηθεί η λαϊκή οργή, δεν χρειάζεται απαραίτητα μια καταστροφή. Μεταξύ 1999 και 2011, ίσως 2 εκατομμύρια Αμερικανοί έχασαν τις δουλειές τους λόγω της εισόδου της Κίνας στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, εξέλιξη που δεν είναι χειρότερη από τις τυπικές απολύσεις ενός μήνα στην ταραχώδη αγορά εργασίας της Αμερικής. Ωστόσο, το «σοκ της Κίνας» συνέβαλε στην ανάδειξη του Donald Trump στην προεδρία και οδήγησε στους υψηλότερους δασμούς από τη δεκαετία του 1930.
Οι υπάλληλοι γραφείου που απειλούνται από την τεχνητή νοημοσύνη έχουν μεγαλύτερη πολιτική και κοινωνική επιρροή από τους εργάτες των εργοστασίων που πλήττονται από τον κινεζικό ανταγωνισμό. Ακόμη και ένας μικρός αριθμός απολύσεων θα μπορούσε να προκαλέσει αντίδραση κατά της τεχνολογίας. Η έντονη αντίθεση στα νέα κέντρα δεδομένων αποτελεί ένδειξη του τι μπορεί να έρθει. Η σοβαρή διαταραχή της ασφάλειας και του κοινωνικού καθεστώτος πολλών ανθρώπων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εκτεταμένες αναταραχές, ακόμη και σε επανάσταση.
Τι πρέπει να κάνουν οι κυβερνήσεις; Κάποιες ιδέες περιλαμβάνουν την επιβράδυνση της αλλαγής. Η Κίνα παροτρύνει τις εταιρείες της να υιοθετήσουν την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά χωρίς να απολύσουν εργαζομένους. Διακεκριμένοι οικονομολόγοι σε όλο τον κόσμο έχουν προτείνει υψηλότερους φόρους στο κεφάλαιο και χαμηλότερους στην εργασία. Ορισμένοι ακτιβιστές επιθυμούν την επιβολή φόρων στα κέντρα δεδομένων. Ωστόσο, η αναστολή της τεχνολογίας δεν αποτελεί, μια σοφή επιλογή. Η ανθρωπότητα είναι πιθανό να αποκομίσει τεράστια οφέλη από την τεχνητή νοημοσύνη: όχι μόνο μεγαλύτερο πλούτο, αλλά και πρόοδο στην καταπολέμηση ασθενειών και στην επίλυση προβλημάτων όπως η κλιματική αλλαγή και η φτώχεια. Αν οι Λουδίτες1 είχαν σταματήσει την αυτοματοποίηση των κλωστοϋφαντουργείων στην Αγγλία στις αρχές του 19ου αιώνα, ο κόσμος θα βρισκόταν σε πολύ χειρότερη κατάσταση σήμερα.
Μια δεύτερη κατηγορία αντιμέτρων θα ήταν καλύτερη. Εάν η απασχόληση μειωθεί, το εισόδημα που κάποτε πήγαινε στους εργαζομένους είναι πιθανό να εμφανιστεί ως υψηλά κέρδη σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης, κατασκευαστές μικροτσίπ, κέντρα δεδομένων ή αλλού στην εφοδιαστική αλυσίδα. Έξυπνες φορολογικές μεταρρυθμίσεις, όπως η επιβολή φόρων στα εταιρικά κέρδη που υπερβαίνουν την κανονική απόδοση του κεφαλαίου, στη γη και στους φυσικούς πόρους, θα μπορούσαν να αξιοποιήσουν αυτά τα έσοδα. Τα επιχειρήματα υπέρ των φόρων κληρονομιάς για την αποτροπή της εδραίωσης μιας ελίτ κατόχων κεφαλαίου φαίνονται ακόμη ισχυρότερα από πριν.
Ταυτόχρονα, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους εργαζόμενους να προσαρμοστούν. Η δημόσια ασφάλιση μισθών, η οποία εξομαλύνει τις μειώσεις εισοδήματος μετά από απώλειες θέσεων εργασίας, μπορεί να βοηθήσει τους εργαζόμενους να βρουν καλύτερες ευκαιρίες (και έτσι να αποσβέσει τελικά το κόστος της). Οι ενεργητικές πολιτικές της Δανίας για την αγορά εργασίας, στις οποίες το κράτος βοηθά τους εργαζόμενους να βρουν και να εκπαιδευτούν σε νέα επαγγέλματα, έχουν αποδειχθεί ότι μειώνουν τις περιόδους ανεργίας.
Αυτές οι ιδέες θα έκαναν την οικονομία πιο αποδοτική και πιο δίκαιη, ανεξάρτητα από την τεχνητή νοημοσύνη. Θα ικανοποιούσαν όμως τους ψηφοφόρους που βρίσκονται αντιμέτωποι με ανατροπές και αβεβαιότητα; Σε μια εποχή άκρατου λαϊκισμού, οι τεχνοκρατικές μεταρρυθμίσεις είναι δύσκολο να γίνουν αποδεκτές. Προηγούμενες προσπάθειες να βοηθηθούν οι εργαζόμενοι να προσαρμοστούν στην απελευθέρωση του εμπορίου απέτυχαν να σταματήσουν την αντίδραση του «κινεζικού σοκ». Σε ένα εργατικό δυναμικό που θα αποτελείται εξ ολοκλήρου από τεχνητή νοημοσύνη, οι άνθρωποι θα χρειαστούν βοήθεια να επιβιώσουν, όχι να προσαρμοστούν.
Εξ ου και μια τελευταία σειρά ριζοσπαστικών ιδεών, όπως η μερική εθνικοποίηση των εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης. Αυτή την εβδομάδα, ένας σύμβουλος του Προέδρου της Νότιας Κορέας πρότεινε ένα «μέρισμα» για τους πολίτες από τις επιχειρήσεις τεχνητής νοημοσύνης, προκαλώντας πτώση 5% στο τοπικό χρηματιστήριο, πριν υπαναχωρήσει. Στην Αμερική, οι πολιτικοί συζητούν σιωπηλά την παροχή μετοχών εταιρειών τεχνητής νοημοσύνης στους πολίτες μέσω των «Λογαριασμών Τραμπ» (Trump accounts) 2. Από οικονομική άποψη, υπάρχει ελάχιστη διαφορά μεταξύ ενός καλά σχεδιασμένου φορολογικού συστήματος και μιας κυβερνητικής συμμετοχής στον ιδιωτικό τομέα — και οι χώρες χωρίς γίγαντες τεχνητής νοημοσύνης θα πρέπει να βασίζονται στους φόρους αντί να καρπώνονται μετοχές σε ξένες εταιρείες.
Ωστόσο, η Αμερική ενδέχεται να διαπιστώσει ότι κάποια μορφή δημόσιας ιδιοκτησίας είναι ο καλύτερος τρόπος για να καταστεί διαφανές το κοινωνικό όφελος από την τεχνολογία.
Η συγκέντρωση των εισοδημάτων πρέπει να αντιμετωπιστεί έγκαιρα, προτού η δύναμη των εισοδηματιών ξεφύγει. Η «αποκάλυψη» δεν έχει φτάσει ακόμα στην αγορά εργασίας, αλλά αν οι κυβερνήσεις περιμένουν να υπάρξουν αδιάσειστα στοιχεία πριν δημιουργήσουν ένα δίχτυ ασφαλείας, θα είναι πολύ αργά. Καλύτερα να ξεκινήσουν τώρα.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
