Εάν είστε διευθύνων σύμβουλος τράπεζας και βρίσκεστε στα πρωτοσέλιδα, τότε ή είστε ο Jamie Dimon ή έχετε κάνει κάποιο σοβαρό λάθος. Ο Bill Winters, διευθύνων σύμβουλος της Standard Chartered — τράπεζας με έδρα τη Βρετανία που δραστηριοποιείται στις αναδυόμενες αγορές — βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο όταν μίλησε για σχεδιαζόμενη μείωση 15% στις θέσεις εργασίας του λογιστηρίου και της διοικητικής υποστήριξης κατά τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Πιο συγκεκριμένα, υπήρξαν μόλις τέσσερις λέξεις στην αποστροφή του λόγου του που του δημιούργησαν το πρόβλημα: η αναφορά του στην αντικατάσταση «ανθρώπινου κεφαλαίου χαμηλής αξίας» από χρηματοοικονομικό κεφάλαιο που θα επενδυθεί στην αυτοματοποίηση. Η αναταραχή που ακολούθησε αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα ενός προβλήματος με το οποίο έρχεται αντιμέτωπος σχεδόν κάθε διευθυντής σήμερα: πώς να μιλάει για τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στις θέσεις εργασίας.
Οι επικεφαλής επιχειρήσεων θέλουν οι εργαζόμενοί τους να χρησιμοποιούν την ΤΝ προκειμένου να βελτιώσουν την παραγωγικότητα, να ανταγωνιστούν αποτελεσματικά ανταγωνιστές που ήδη την αξιοποιούν, και πολλά ακόμα. Ωστόσο, οι εργαζόμενοι, στην πλειονότητά τους, δεν τρέφουν και τόσο μεγάλο ενθουσιασμό. Αναγνωρίζουν ορισμένα οφέλη της τεχνολογίας, βλέπουν όμως και τους κινδύνους που αυτή εγκυμονεί για τις θέσεις εργασίας. Ακόμα κι αν τα στοιχεία δεν δείχνουν ακόμα μαζικές απολύσεις, η αντίδραση στην ΤΝ βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. Έχει γεννήσει το αρκτικόλεξο «FOBO», από το αγγλικό «fear of becoming obsolete» («φόβος του να καταστείς άχρηστος»). Εκδηλώνεται με βίντεο που γίνονται viral — αποφοίτους αμερικανικών πανεπιστημίων να αποδοκιμάζουν ομιλητές αποφοιτήσεων που αναφέρονται στην τεχνολογία, αλλά και έναν αποχωρούντα υπάλληλο της Meta να τραγουδά για τη στρατηγική ΤΝ του τεχνολογικού κολοσσού στον ρυθμό του «American Pie» («Και τώρα αποχαιρετώ τραγουδώντας την επαγγελματική μου αξιοπρέπεια»).
Η ανασφάλεια για τη διατήρηση των θέσεων εργασίας δεν είναι καλή για κανέναν, με τους εργαζόμενους να βιώνουν τις πιο δυσάρεστες επιπτώσεις. Βιβλιογραφική επισκόπηση του Magnus Sverke, του Πανεπιστημίου της Στοκχόλμης, και των συνεργατών του — η οποία δημοσιεύτηκε το 2019, πριν από την εμφάνιση της παραγωγικής ΤΝ — κατέδειξε ότι, σε επίπεδο εργαζομένων, συνδέεται γενικά με χειρότερα αποτελέσματα υγείας και μειωμένη επαγγελματική ικανοποίηση. Πλήττει όμως και τις ίδιες οι επιχειρήσεις. Θεωρητικά, η εργασιακή ανασφάλεια θα μπορούσε να ωφελήσει τους οργανισμούς εάν παρακινούσε τους εργαζομένους σε μεγαλύτερη προσπάθεια. Στην πράξη, φαίνεται να οδηγεί σε μειωμένη απόδοση.
Ο βαθμός εμπιστοσύνης που τρέφουν οι εργαζόμενοι στη διοίκηση της επιχείρησής τους μπορεί, ωστόσο, να μετριάσει τις επιπτώσεις της εργασιακής ανασφάλειας. Έρευνα της Wen Wang, του Πανεπιστημίου του Λέστερ, και των συνεργατών της ανέλυσε δεδομένα από εθνική έρευνα που αφορούσε Βρετανούς εργαζομένους και εργοδότες, καλύπτοντας άνω των 16.000 ερωτηθέντων σε 1.100 οργανισμούς. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αντικειμενικές ενδείξεις εργασιακής ανασφάλειας, όπως οι περικοπές στις ώρες εργασίας, σχετίζονταν γενικά με χαμηλότερα επίπεδα δέσμευσης των εργαζομένων, ωστόσο το αποτέλεσμα αυτό φάνηκε να εξασθενεί όταν οι εργαζόμενοι θεωρούσαν τους προϊσταμένους τους ειλικρινείς, αξιόπιστους και δίκαιους.
Ως προς αυτό, ο κ. Winters έκανε ένα σοβαρό λάθος, αλλά σε πολλά άλλα σημεία είχε δίκιο. Το μεγάλο του σφάλμα ήταν η επιλογή των λέξεων που χρησιμοποίησε. Το να αποκαλεί κανείς τους ανθρώπους «ανθρώπινο κεφάλαιο» είναι όντως κάπως παράξενο. Κανείς δεν κάνει αποχαιρετιστήρια ομιλία λέγοντας «αυτό που πραγματικά θα μου λείψει είναι το ανθρώπινο κεφάλαιο». Το να φαίνεσαι ότι κατατάσσεις τους ανθρώπους σε κατηγορίες χαμηλότερης και υψηλότερης αξίας δεν επρόκειτο να αποβεί ποτέ καλό, ανεξαρτήτως των προθέσεων του κ. Winters.
Η αδέξια διατύπωση παρέλειψε επίσης μια σημαντική αλήθεια. Ορισμένες θέσεις εργασίας είναι πιο ευάλωτες από άλλες στην ΤΝ: για παράδειγμα, ρόλοι που περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενα και εύκολα επαληθεύσιμα καθήκοντα ή που δεν απαιτούν διαπροσωπικές δεξιότητες. Ωστόσο, οι εκτεθειμένες θέσεις εργασίας δεν μπορούν να χαρακτηριστούν αδιακρίτως ως χαμηλής αξίας, όπως δείχνει η περίπτωση των μηχανικών λογισμικού. Οι προγραμματιστές βρίσκονται στο στόχαστρο διότι η ΤΝ τα καταφέρνει καλά στον προγραμματισμό και διότι η επένδυση κεφαλαίου στην τεχνολογία πρέπει με κάποιον τρόπο να αποσβεστεί — η Meta συνέδεσε τις πρόσφατες απολύσεις της με την ανάγκη αντιστάθμισης άλλων δαπανών.
Αν εξετάσει κανείς την πλήρη εκδοχή των δηλώσεων του κ. Winters, σε άλλες πτυχές αξίζει να τον επαινέσουμε. Ειδικότερα, μίλησε για τις προληπτικές ενέργειες που ανέλαβε η τράπεζα ώστε να εξασφαλίσει νέες θέσεις εργασίας για εργαζομένους που επρόκειτο να επηρεαστούν από ένα πρόγραμμα αυτοματοποίησης του back office, αλλά επιθυμούσαν να παραμείνουν στη Standard Chartered. Η προετοιμασία των εργαζομένων για τις αλλαγές στην αγορά εργασίας αποτελεί τον καλύτερο τρόπο διατήρησης της εμπιστοσύνης και της τεχνογνωσίας του υπάρχοντος προσωπικού. Αυτό μπορεί να σημαίνει την παροχή δεξιοτήτων για την ανάληψη λιγότερο αυτοματοποιήσιμων θέσεων. Η τράπεζα DBS, με έδρα τη Σιγκαπούρη, έχει δώσει τη δυνατότητα σε εργαζομένους να μεταβούν, για παράδειγμα, από τον ρόλο του εκπροσώπου εξυπηρέτησης πελατών στον ρόλο του πωλητή, το οποίο σημαίνει, αναπόφευκτα, εκτεταμένη κατάρτιση στη χρήση εργαλείων ΤΝ.
Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της ΤΝ στις θέσεις εργασίας παραμένουν αβέβαιες. Επιχειρήσεις και εργαζόμενοι έχουν διαφορετικά κίνητρα — δεν βρίσκονται όλοι στο ίδιο πλοίο. Το βάρος της διαχείρισης μιας ευρείας αναταραχής θα πέσει κατά κύριο λόγο στις κυβερνήσεις. Ωστόσο, οι επικεφαλής επιχειρήσεων μπορούν να περιορίσουν την εργασιακή ανασφάλεια εντοπίζοντας τις δεξιότητες που θα εξακολουθήσουν να αναζητούν από τους εργαζομένους, και βοηθώντας τους στη συνέχεια να τις αποκτήσουν. Για να αγκαλιάσουμε την ΤΝ, πρέπει πρώτα να είμαστε προετοιμασμένοι γι’ αυτήν.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
