Στο μικροσκόπιο της έρευνας για τις συνθήκες θανάτου του Γιώργου Μαζωνάκη έχει μπει η πλασμαφαίρεση, μια εξειδικευμένη ιατρική διαδικασία κατά την οποία το πλάσμα διαχωρίζεται από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος. Σύμφωνα με τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο 54χρονος τραγουδιστής φέρεται να είχε προγραμματίσει να υποβληθεί στη συγκεκριμένη διαδικασία σε ιδιωτικό ιατρείο. Παραμένει, ωστόσο, αδιευκρίνιστο εάν τελικά πραγματοποιήθηκε και, κυρίως, εάν μπορεί να σχετίζεται με την καρδιακή ανακοπή που υπέστη.
Τι ακριβώς είναι η πλασμαφαίρεση, σε ποιες περιπτώσεις εφαρμόζεται και ποιοι είναι οι πιθανοί κίνδυνοι εξηγούν οι ιατροί της Θεραπευτικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Αλεξάνδρα» της Ιατρικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Γιάννακας, Αιματολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, Καθηγητής Θεραπευτικής–Ογκολογίας–Αιματολογίας και η Ματίνα Παγώνη, πρόεδρος της ΕΙΝΑΠ (Ένωση Ιατρών Νοσοκομείων Αθηνών – Πειραιώς) και προσωρινή πρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου.
Τι είναι η θεραπευτική πλασμαφαίρεση;
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση (therapeutic plasma exchange – TPE) είναι μια διαδικασία αφαίρεσης – δηλαδή τεχνική κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά μέσα από ειδική συσκευή που διαχωρίζει και αφαιρεί το πλάσμα, ενώ τα κυτταρικά στοιχεία (ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια) επιστρέφουν στον οργανισμό. Το αφαιρούμενο πλάσμα αντικαθίσταται με υγρό αντικατάστασης – συνήθως αλβουμίνη 5% ή/και φυσιολογικό ορό, και σε ειδικές περιπτώσεις φρέσκο κατεψυγμένο πλάσμα.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες ο στόχος είναι διττός: από τη μια η αφαίρεση παθογόνων παραγόντων που κυκλοφορούν στο πλάσμα (πχ αυτοαντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα, κρυοσφαιρίνες, παθολογικές πρωτεΐνες, τοξίνες και λιπίδια) και από την άλλη, σε ορισμένες νόσους, αναπλήρωση παραγόντων μέσω του υγρού αντικατάστασης.
Διαδικασία πλασμαφαίρεσης
- Αγγειακή πρόσβαση : μέσω δύο περιφερικών φλεβικών καθετήρων (ένας αφαίρεσης, ένας επαναχορήγησης) ή σε ασθενείς με δύσκολα φλεβικά δίκτυα ή ανάγκη πολλαπλών συνεδριών, μέσω κεντρικού φλεβικού καθετήρα διπλού αυλού.
- Διαχωρισμός του αίματος : το αίμα οδηγείται στη συσκευή, όπου γίνεται ο διαχωρισμός με φυγοκέντρηση ή μεμβρανική διήθηση. Αντιπηκτική αγωγή με κιτρικά άλατα αποτρέπει την πήξη στο κύκλωμα.
- Όγκος ανταλλαγής: τυπικά ανταλλάσσεται 1 – 1,5 όγκος πλάσματος ανά συνεδρία (περίπου 3-4 λίτρα σε ενήλικα), με διάρκεια συνήθως 1,5 έως 3 ώρες.
- Αριθμός συνεδριών: εξαρτάται από την ένδειξη – συνήθως 5-7 συνεδρίες, καθημερινά ή ανά δεύτερη ημέρα. Κατά τη διάρκεια, ο ασθενής παρακολουθείται συνεχώς ως προς τα ζωτικά σημεία, την ισορροπία υγρών και τα πρώιμα σημεία ανεπιθύμητων ενεργειών.
Ενδείξεις πλασμαφαίρεσης
Οι ενδείξεις κατηγοριοποιούνται διεθνώς και στις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες (2023) καταγράφονται 166 ενδείξεις, ταξινομημένες σε τέσσερις κατηγορίες: Κατηγορία I (θεραπεία πρώτης γραμμής), II (δεύτερης γραμμής/υποστηρικτική), III (βέλτιστος ρόλος μη καθορισμένος, απόφαση εξατομικευμένη) και IV (αντενδείκνυται ή αναποτελεσματική).
Στις Κατηγορίες I-II περιλαμβάνονται ενδεικτικά:
- Αιματολογικά νοσήματα: θρομβωτική θρομβοκυτταραιμική πορφύρα (TTP) – θεραπεία πρώτης γραμμής, όπου η ανταλλαγή αφαιρεί τα αυτοαντισώματα κατά της ADAMTS13 και αναπληρώνει το ελλιπές ένζυμο καθώς και σύνδρομο υπεργλοιότητας (π.χ. σε μακροσφαιριναιμία Waldenström, μυέλωμα) · σύνδρομο Goodpasture · δρεπανοκυτταρική νόσος (οξέα σύνδρομα).
- Νευρολογικά νοσήματα: μυασθένεια gravis (κρίση και προεγχειρητική προετοιμασία), σύνδρομο Guillain-Barré – μία από τις δύο αποδεδειγμένα αποτελεσματικές θεραπείες μαζί με την IVIG, χρόνια φλεγμονώδης απομυελινωτική πολυνευροπάθεια (CIDP), οξείες υποτροπές σκλήρυνσης κατά πλάκας άνευ ανταπόκρισης σε κορτικοστεροειδή.
- Νεφρολογικά / αγγειιτιδικά: ταχέως προϊούσα σπειραματονεφρίτιδα με αντισώματα ANCA, άτυπο αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο (επιλεγμένα).
- Μεταμοσχεύσεις: απώθηση με αντίσωμα (AMR) και απευαισθητοποίηση πριν από μεταμόσχευση με ασυμβατότητα ABO ή υψηλά αντισώματα HLA.
- Λοιπά: οξεία ηπατική ανεπάρκεια (ως γέφυρα προς μεταμόσχευση), οικογενής υπερχοληστερολαιμία, υπερτριγλυκεριδαιμική παγκρεατίτιδα.
Υπό ποιες συνθήκες ασφαλείας πρέπει να γίνεται;
Η πλασμαφαίρεση θεωρείται γενικά ασφαλής διαδικασία, αλλά απαιτεί αυστηρές προϋποθέσεις:
- Οργανωμένη μονάδα αφαίρεσης ή αιμοδοσίας με εξειδικευμένο προσωπικό, κατάλληλο εξοπλισμό και πρωτόκολλα αντιμετώπισης επιπλοκών.
- Προεγχειρητικός έλεγχος: πλήρης αιματολογικός και βιοχημικός έλεγχος (αιματοκρίτης, αιμοπετάλια, ηλεκτρολύτες — ιδίως ασβέστιο, λόγω κιτρικών), πηκτικοί έλεγχοι, αξιολόγηση αγγειακής πρόσβασης και καρδιοαναπνευστικής κατάστασης.
- Συνεχής παρακολούθηση κατά τη συνεδρία: αρτηριακή πίεση, καρδιακός ρυθμός, οξυγόνο, ισοζύγιο υγρών.
- Στείρα τεχνική και ορθή διαχείριση του κεντρικού καθετήρα για αποφυγή λοιμώξεων και θρομβώσεων.
- Ενήμερη συγκατάθεση του ασθενούς.
Οι συχνότερες ανεπιθύμητες ενέργειες είναι
- Παροδικές: αντίδραση στα κιτρικά (μυρμηγκιάσματα, μυϊκές κράμπες, υποασβεστιαιμία), πτώση αρτηριακής πίεσης, κόπωση μετά τη συνεδρία, αιμάτωμα στο σημείο παρακέντησης.
- Σπανιότερες αλλά σοβαρότερες: αλλεργικές/αναφυλακτικές αντιδράσεις (ιδίως με χρήση πλάσματος), λοίμωξη καθετήρα, αιμορραγία, αρρυθμίες.
Σημειώνεται ότι μετά από κάθε συνεδρία αφαιρούνται και παράγοντες πήξης και ανοσοσφαιρίνες, γεγονός που επιβάλλει προσοχή σε αιμορραγικό κίνδυνο και κίνδυνο λοιμώξεων.
Γιατί παραμένει αναντικατάστατη;
Παρά την έκρηξη των στοχευμένων βιολογικών θεραπειών, η πλασμαφαίρεση διατηρεί μοναδικό ρόλο: δρα άμεσα, αφαιρώντας παθογόνες ουσίες από την κυκλοφορία μέσα σε ώρες – κάτι καθοριστικό σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης όπως η TTP, η μυασθενική κρίση και το σύνδρομο υπεργλοιότητας. Η συστηματική ενσωμάτωσή της στις διεθνείς οδηγίες και η συνεχής ενημέρωση των ενδείξεών της την καθιστούν θεμέλιο της σύγχρονης μεταγγισιοθεραπείας και της κλινικής ανοσολογίας.
Παγώνη: Η πλασμαφαίρεση γίνεται υπό προϋποθέσεις, πότε απαγορεύεται
Μιλώντας στο Mega η Ματίνα Παγώνη εξήγησε τις συνθήκες και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες γίνεται πλασμαφαίρεση.
Όπως τόνισε η Ματίνα Παγώνη, η πλασμαφαίρεση είναι μια εξαιρετικά εξειδικευμένη εξωσωματική μέθοδος αφαίρεσης τοξινών, η οποία επιτρέπεται να διενεργείται αποκλειστικά σε συγκεκριμένα δημόσια νοσοκομεία ή μεγάλα ιδιωτικά κέντρα που διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό και υποστήριξη ΜΕΘ.
«Το συγκεκριμένο ιατρείο, το ξεκαθαρίζουμε, είναι απλό παθολογικό ιατρείο, τίποτα παραπάνω. Επομένως, το απλό παθολογικό ιατρείο είχε συγκεκριμένες πράξεις που μπορεί να κάνει. Η τελευταία φορά που πήγε επιτροπή για τον έλεγχο του ιατρείου ήταν το 2025».
«Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη εξωσωματική θεραπευτική μέθοδος που απομακρύνουμε τις ουσίες από το πλάσμα του αίματος. Το πλάσμα είναι το υγρό στοιχείο του αίματος, άρα βγάζεις τις τοξίνες. Πού κάνουμε πλασμαφαίρεση; Για τον Γιώργο Μαζωνάκη δεν ξέρουμε ούτε ποια ήταν η αιτία, ούτε γιατί έκανε πλασμαφαίρεση, ούτε αν είχε κάποιες νόσους που έπρεπε να κάνει την πλασμαφαίρεση».
Σημειώνεται πως η πλασμαφαίρεση επιτρέπεται να διενεργείται αποκλειστικά σε συγκεκριμένα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία, όπως το Γεννηματάς, το Λαϊκό Νοσοκομείο, το Αττικόν, το ΑΧΕΠΑ Θεσσαλονίκης, το Ιπποκράτειο Θεσσαλονίκης και το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Πάτρας.
«Επομένως λοιπόν, αν κάποιος θέλει να πάει στο δημόσιο νοσοκομείο, εκεί θα υπάρχει team. Πρέπει ο ασθενής που θα κάνει την πλασμαφαίρεση πρέπει να έχει κάνει πλήρη έλεγχο εργαστηριακό, να έχει δώσει πλήρες ιστορικό. Διότι όταν κάνουμε την πλασμαφαίρεση μπορεί να έχουμε και υποτροπές ή μπορεί να έχουμε κάποιες ασθένειες που δεν πρέπει να μπούμε να κάνουμε πλασμαφαίρεση».
«Κάνουμε πλασμαφαίρεση σε νοσήματα βαριά αιματολογικά, σε νεφρολογικά και σε αυτοάνοσα νοσήματα. Πρέπει να υπάρχουν νοσηλευτές, οι οποίοι ξέρουν να χειρίζονται το μηχάνημα. Δεν μπορεί οποιοσδήποτε να χειριστεί ένα μηχάνημα. Δεύτερον, υπάρχει ένα team γιατρών, βασικά ο αιματολόγος, αλλά θα πρέπει να υπάρχει και μια μονάδα που αν συμβεί κάτι αμέσως να διασωληνωθεί ο άρρωστος και να πάει στη μονάδα. Θα πρέπει να υπάρχει καρδιολόγος, θα πρέπει να έρθει ένας παθολόγος. Δηλαδή με τις επιπλοκές που μπορεί να σου κάνει, όπως είναι η υπόταση, αλλεργική αντίδραση, να σου κάνει διαταραχές πήξης. Όλα αυτά λοιπόν θα τα αντιμετωπίσει μια ομάδα γιατρών. Γι’ αυτό λέμε ότι γίνεται σε μεγάλα νοσοκομεία, μεγάλες κλινικές».
Στην κατάθεσή της η γιατρός που επέβλεπε την διαδικασία στην οποία υποβλήθηκε ο Γιώργος Μαζωνάκης ανέφερε ότι ο τραγουδιστής βρισκόταν σε κατάσταση υπερδιέγερσης και αδιαθεσίας, γεγονός που, σύμφωνα με την Ματίνα Παγώνη, καθιστούσε απαγορευτική την έναρξη της διαδικασίας.
«Όταν έχεις έναν άρρωστο, δεν έχει σημασία εάν λέγεται Μαζωνάκης, οποιονδήποτε ασθενή ο οποίος φτάνει να σου κάνει ανακοπή και τον διαχειρίζεσαι, είναι ο άρρωστός σου, σηκώνεσαι μαζί με το ασθενοφόρο, πας στους γιατρούς του νοσοκομείου που τον μεταφέρεις, δίνεις τις πρώτες πληροφορίες, γιατί εσύ τον αντιμετώπισες, εσύ είδες πως εξελίχθηκε η κατάσταση και μαζί με τους γιατρούς του εκεί νοσοκομείου προσπαθείς να κάνεις αυτό που πρέπει να πετύχεις», σχολίασε η κα Παγώνη.
