Στη Γερμανία, το ακροδεξιό AfD για πρώτη φορά παίρνει καθαρό προβάδισμα από τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση (CDU) του καγκελάριου Μερτς. Την ίδια ώρα ο βασικός κυβερνητικός σύμμαχος, το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD) εξακολουθεί να φυλλορροεί. Οι διαφωνίες και διχογνωμίες των κυβερνητικών εταίρων σε κεφαλαιώδη ζητήματα οικονομίας, ενέργειας, υγείας ωθούν τον έναν στους δύο Γερμανούς να εκτιμούν ότι ο κυβερνητικός συνασπισμός θα πέσει πριν από την ώρα του.
Σε ένα… παράλληλο σύμπαν, οι συζητήσεις στις Βρυξέλλες για μια αναγέννηση του ευρωπαϊκού οράματος, για μια επανεκκίνηση στην οικονομία, την ενέργεια, την άμβλυνση των ανισοτήτων, τη διεύρυνση καρκινοβατούν. Γιατί καλά τα ωραία λόγια, οι βαρύγδουπες εξαγγελίες, οι συμφωνίες για κοινή άμυνα, αλλά η πικρή αλήθεια είναι πως η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν βρίσκεται σε φάση αναγέννησης -πολύ θα το θέλαμε όλοι- αλλά σε φάση μεταβατικής αστάθειας. Τρεις παράγοντες είναι που την τροφοδοτούν: η πόλωση των κοινωνιών, οι αδύναμες κυβερνήσεις και η ενίσχυση των αντισυστημικών δυνάμεων.
Με άλλα λόγια, η ευρωπαϊκή ανασυγκρότηση εξαρτάται πλέον περισσότερο από την εσωτερική σταθερότητα των κρατών-μελών, παρά από τα ίδια -έτσι κι αλλιώς αποδυναμωμένα- ευρωπαϊκά όργανα.
Ας δούμε όμως την εικόνα που επικρατεί στις μεγαλύτερες δυνάμεις της ΕΕ -αλλά και στη Μ. Βρετανία που φιλοδοξεί να παίξει ενεργό ρόλο στο ευρωπαϊκό rebranding.
Στη Γερμανία, ο καγκελάριος Μερτς βρίσκεται στο ναδίρ της δημοτικότητάς του -μόλις το 15% εκφέρει θετική γνώμη-, με την οικονομία να είναι στάσιμη και την κόντρα με τον πρόεδρο Τραμπ να φέρνει και εσωτερικούς κλυδωνισμούς. Την ίδια ώρα, συμφωνίες όπως το RearmEU, είναι «ορφανές» από έμψυχο δυναμικό στις Ένοπλες Δυνάμεις. Όσο για το συσχετισμό δυνάμεων, μπατάρει προς το AfD που εκφράζει μεγάλες διαφωνίες για την ευρωπαϊκή ανάταση.
Στη Γαλλία, ο πρόεδρος Μακρόν κινείται πλέον με ημερομηνία λήξης, καθώς οι προεδρικές εκλογές θα γίνουν τον Απρίλιο του 2027. Όμως η πολιτική αστάθεια και ακυβερνησία τον συνοδεύουν εδώ και καιρό -και θα τον συνοδεύουν μέχρι την κάλπη, αποδυναμώνοντάς τον από την όποια συμβολή του στο restart της ΕΕ. Με τη δημοτικότητά του στο ναδίρ (75% αρνητικές γνώμες), με μεγάλη κοινωνική ένταση, με ελλείμματα πάνω από τα ευρωπαϊκά όρια, με τα πολιτικά άκρα, έντονα επικριτικά για την ΕΕ να ενισχύονται -όλα αυτά μεταφέρουν την εσωτερική παράλυση και στο κοινοτικό πλαίσιο.
Στην Ισπανία, ο Πέδρο Σάντσεθ δεν περνάει καλύτερες μέρες. Ήδη στην περίοδο της κρίσης στη Μέση Ανατολή έχει σαφή και ανοιχτή διαφοροποίηση από τις επιλογές άλλων ισχυρών εταίρων στην ΕΕ. Παράλληλα, το κυβερνών Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE) φθείρεται καθημερινά από σοβαρά σκάνδαλα διαφθοράς σε επίπεδο κορυφής, ενώ η πολιτική αστάθεια επιτείνεται από το σαθρό κυβερνητικό συνασπισμό με την Αριστερά και τα αυτονομιστικά κόμματα Βάσκων και Καταλανών. Η πιθανότητα πρόωρων εκλογών αυξάνεται. Πολλοί στην Ισπανία, αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μάλιστα απέδωσαν την πρόσφατη πρωτοβουλία συνάντησης ηγετών και κεντροαριστερών κομμάτων στη Βαρκελώνη ως αντιπερισπασμό στην εσωτερική αστάθεια.
Την πρωθυπουργό της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι είναι δύσκολο να την «ψυχογραφήσουν» οι άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες για το πού το πάει. Ο Economist έγραφε πρόσφατα για το πώς μια μεγάλη χώρα συμπεριφέρεται σαν μικρή, επικαλούμενη την αμφιταλάντευσή της ανάμεσα στην Ευρώπη και τον πρόεδρο Τραμπ. Σε δημοψήφισμα του Μαρτίου, η πλειοψηφία των Ιταλών ψηφοφόρων απέρριψε τις μεταρρυθμίσεις που πρότεινε για το δικαστικό σύστημα. Είναι αδύνατο να γνωρίζουμε τι έκρινε την ισορροπία, αλλά η μεταρρύθμιση μετατράπηκε σε δοκιμασία για τη δημοτικότητά της. Παρά τη σχετική υπεροχή της κυβέρνησής της, κανείς δεν πιστεύει ότι η κ. Μελόνι θα σπεύσει από τις πρώτες για να τραβήξει το κάρο της ΕΕ που είναι βαλτωμένο στη στασιμότητα.
Την ίδια ώρα, στη Μ. Βρετανία, που ήρθε κοντά στην ΕΕ μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, «βλέπει» την πλάτη του Φάραντζ στις δημοσκοπήσεις, με το Εργατικό Κόμμα να καταρρέει δημοσκοπικά, την οικονομία να παραπαίει και το μεταναστευτικό να δυναμιτίζει τις πολιτικές του «κεντρώου προγράμματος σταθερότητας». Στο μεταξύ κραδασμοί καταγράφονται και σε μικρότερα κράτη-μέλη, όχι σε ενθαρρυντική κατεύθυνση. Στη Βουλγαρία, νέος πρωθυπουργός είναι ο Ρούμεν Ράντεφ, φιλορωσικών προτιμήσεων. Στη Ρουμανία, κατέρρευσε ο φιλοευρωπαϊκός κυβερνητικός συνασπισμός του Ίλιε Μπολοζάν, με αντίκτυπο στις σχέσεις της χώρας με την ΕΕ.
Ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν να μην βραχυκυκλώσουν οι μεταρρυθμιστικές απόπειρες για την ανάταση της ΕΕ στην άμυνα, στη δημοσιονομική ένωση και τη εμβάθυνση της ολοκλήρωσης με ηγέτες που δεν διαθέτουν πολιτικό κεφάλαιο στο εσωτερικό των χωρών τους -και μάλιστα σε αυτές που θεωρούνται η «ατμομηχανή του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι»; Ειδικότερα, πώς θα λειτουργήσει ο γαλλογερμανικός άξονας όταν η Γαλλία παραλύει από τη θεσμική κρίση και η Γερμανία διαθέτει μια ηγεσία που φθείρεται; Πώς θα υπερισχύσει το ευρωπαϊκό πνεύμα όταν στα κράτη-μέλη κυριαρχεί η αστάθεια και η εσωστρέφεια; Πώς θα ανακοπεί το ρεύμα του ευρωσκεπτικισμού με τις ακροδεξιές δυνάμεις να ενισχύονται; Ιδού οι απορίες…
