Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα την ερχόμενη εβδομάδα (7 και 8 Ιουλίου) αναμένεται να σηματοδοτήσει μία από τις σημαντικότερες αποφάσεις από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία.
Οι 32 σύμμαχοι καλούνται να εγκρίνουν ένα νέο πολυετές πλαίσιο στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο, δεσμεύοντας συνολικά περισσότερα από 140 δισ. ευρώ για τα έτη 2026 και 2027.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη οργανωμένη δέσμευση στρατιωτικής βοήθειας που έχει αναλάβει ποτέ η Συμμαχία, με στόχο να εξασφαλίσει ότι οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις θα συνεχίσουν να διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό, τα πυρομαχικά και την εκπαίδευση, ώστε να αντιμετωπίζουν τη ρωσική στρατιωτική πίεση.
Το σχέδιο της διακήρυξης, το οποίο εγκρίθηκε σε επίπεδο πρεσβευτών στις Βρυξέλλες και αναμένεται να επικυρωθεί από τους ηγέτες στη Σύνοδο της Άγκυρας, προβλέπει στρατιωτική βοήθεια ύψους 70 δισ. ευρώ για το 2026 και δέσμευση για τουλάχιστον αντίστοιχο επίπεδο χρηματοδότησης το 2027.
Εφόσον εγκριθεί χωρίς αλλαγές, η συνολική υποστήριξη θα ξεπεράσει τα 140 δισεκατομμύρια ευρώ μέσα σε μόλις δύο χρόνια, επιβεβαιώνοντας ότι η Δύση εγκαταλείπει τη λογική των αποσπασματικών πακέτων βοήθειας και περνά σε μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Δύο πηγές χρηματοδότησης: EE και μη ευρωπαϊκές χώρες
Στην πραγματικότητα, όμως, το ποσό αυτό χρειάζεται προσεκτική ανάγνωση. Δεν πρόκειται για νέα χρηματοδότηση εξ ολοκλήρου από το ΝΑΤΟ. Από τα 70 δισεκατομμύρια ευρώ κάθε έτους, περίπου 30 δισεκατομμύρια προέρχονται από το ήδη συμφωνημένο πρόγραμμα στρατιωτικής ενίσχυσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την Ουκρανία.
Τα υπόλοιπα περίπου 40 δισεκατομμύρια ευρώ θα καλυφθούν από τις ευρωπαϊκές χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ και τον Καναδά, μέσω διμερών και πολυμερών προγραμμάτων στρατιωτικής βοήθειας. Με άλλα λόγια, το νέο πλαίσιο δεν δημιουργεί έναν νέο κοινό προϋπολογισμό, αλλά ενοποιεί και δεσμεύει τις ήδη προγραμματισμένες συνεισφορές των συμμάχων σε ένα ενιαίο πολυετές σχέδιο.
Αυτό που αλλάζει ουσιαστικά είναι η φιλοσοφία της στήριξης. Τα πρώτα χρόνια του πολέμου η στρατιωτική βοήθεια οργανωνόταν κυρίως μέσα από έκτακτα πακέτα, τα οποία εγκρίνονταν ανάλογα με τις εξελίξεις στο μέτωπο.
Χρηματοδότηση με προγραμματισμό
Κάθε νέα αποστολή όπλων αποτελούσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης μεταξύ των συμμάχων, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι πολιτικές διαφωνίες καθυστερούσαν σημαντικά τις παραδόσεις.
Με τη νέα απόφαση, το ΝΑΤΟ επιδιώκει να εξασφαλίσει προβλεψιμότητα, τόσο για την Ουκρανία όσο και για τις αμυντικές βιομηχανίες της Δύσης, οι οποίες πλέον μπορούν να προγραμματίσουν πολυετείς γραμμές παραγωγής.
Η βοήθεια δεν περιορίζεται στην αποστολή όπλων. Ένα σημαντικό μέρος των κονδυλίων αφορά την εκπαίδευση ουκρανικών πληρωμάτων, τη συντήρηση ήδη παραδοθέντων οπλικών συστημάτων, την προμήθεια ανταλλακτικών, τη μεταφορά στρατιωτικού υλικού, τη διασφάλιση της εφοδιαστικής αλυσίδας, καθώς και την υποστήριξη της ίδιας της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας ώστε να αυξήσει την παραγωγή της.
Έμφαση στην αεράμυνα με Patriot
Ιδιαίτερη βαρύτητα εξακολουθεί να δίνεται στην αεράμυνα. Οι συνεχείς ρωσικές επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise και μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν καταστήσει τα δυτικά αντιαεροπορικά συστήματα απολύτως κρίσιμα για την προστασία των ουκρανικών πόλεων και των στρατηγικών υποδομών.
Τα αντιαεροπορικά-αντιπυραυλικά συστήματα Patriot, αμερικανικής κατασκευής, παραμένουν η βασική ασπίδα απέναντι στους ρωσικούς βαλλιστικούς πυραύλους, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης τα γερμανικά IRIS-T SLM και τα νορβηγο-αμερικανικά NASAMS, τα οποία έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά στην αναχαίτιση πυραύλων και drones.
Παράλληλα, τεράστιοι πόροι συνεχίζουν να κατευθύνονται στην παραγωγή πυρομαχικών πυροβολικού διαμετρήματος 155 χιλιοστών. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε μία σύγκρουση υψηλής έντασης, όπου η κατανάλωση πυρομαχικών είναι πρωτοφανής για τα ευρωπαϊκά δεδομένα.
Σύμφωνα με δυτικές στρατιωτικές εκτιμήσεις, οι ουκρανικές δυνάμεις καταναλώνουν χιλιάδες βλήματα ημερησίως, γεγονός που ανάγκασε τις ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες να αυξήσουν σημαντικά την παραγωγική τους ικανότητα.
Στο νέο πακέτο περιλαμβάνεται επίσης η συνέχιση της προμήθειας μη επανδρωμένων αεροσκαφών, συστημάτων ηλεκτρονικού πολέμου, τεθωρακισμένων οχημάτων μεταφοράς προσωπικού, ανταλλακτικών για άρματα μάχης Leopard 2 και Abrams, καθώς και τεχνική υποστήριξη για τα μαχητικά F-16 που έχουν αρχίσει να εντάσσονται στην ουκρανική Πολεμική Αεροπορία.
Η εκπαίδευση των Ουκρανών χειριστών πραγματοποιείται ήδη σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ενώ σημαντικό μέρος της χρηματοδότησης αφορά τη διατήρηση αυτών των προγραμμάτων για τα επόμενα χρόνια.
Στήριξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας
Ένα ακόμη στοιχείο που αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι η στήριξη της ουκρανικής αμυντικής βιομηχανίας. Αντί οι σύμμαχοι να προμηθεύουν αποκλειστικά έτοιμο στρατιωτικό υλικό από τα δικά τους αποθέματα, ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό των χρημάτων κατευθύνεται στην ανάπτυξη παραγωγικών δυνατοτήτων μέσα στην ίδια την Ουκρανία.
Η στρατηγική αυτή θεωρείται πιο βιώσιμη, καθώς επιτρέπει στο Κίεβο να αποκτήσει σταδιακά μεγαλύτερη αυτάρκεια στην παραγωγή πυρομαχικών, drones και άλλων κρίσιμων συστημάτων.
Η απόφαση έχει όμως και έντονο πολιτικό χαρακτήρα. Για πρώτη φορά οι σύμμαχοι δεσμεύονται ουσιαστικά για διετή χρηματοδότηση ανεξάρτητα από τις εξελίξεις στο πεδίο των επιχειρήσεων. Το μήνυμα προς τη Μόσχα είναι ότι η Δύση δεν αναμένει σύντομο τέλος του πολέμου και προετοιμάζεται για μακροχρόνια υποστήριξη της Ουκρανίας.
Παράλληλα, το Κίεβο αποκτά τη δυνατότητα να σχεδιάσει τις αμυντικές του ανάγκες σε βάθος χρόνου, χωρίς να εξαρτάται κάθε λίγους μήνες από νέες πολιτικές αποφάσεις.
Η απόφαση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της παρουσίας του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στη Σύνοδο. Κατά την προεκλογική αλλά και τη μετέπειτα πολιτική του πορεία, ο Τραμπ είχε επανειλημμένα κατηγορήσει τους Ευρωπαίους συμμάχους ότι δεν αναλαμβάνουν το μερίδιο που τους αναλογεί στη συλλογική άμυνα.
Απάντηση στην κριτική Τραμπ
Η νέα συμφωνία αποτελεί ουσιαστικά και μια απάντηση σε αυτή την κριτική, καθώς το μεγαλύτερο μέρος της πρόσθετης χρηματοδότησης θα προέλθει από ευρωπαϊκές χώρες και τον Καναδά, μειώνοντας την πίεση προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Την ίδια στιγμή, το σχέδιο διακήρυξης επαναβεβαιώνει την «ακλόνητη δέσμευση» όλων των συμμάχων στο Άρθρο 5 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με το οποίο επίθεση εναντίον ενός κράτους-μέλους θεωρείται επίθεση εναντίον όλων.
Η συγκεκριμένη διατύπωση αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς τους προηγούμενους μήνες είχαν εκφραστεί ανησυχίες για το κατά πόσο η νέα αμερικανική ηγεσία θα συνέχιζε να υποστηρίζει με την ίδια ένταση τη συλλογική άμυνα της Συμμαχίας.
Για τη Ρωσία, η απόφαση της Άγκυρας αναμένεται να αποτελέσει ένα ακόμη ισχυρό μήνυμα ότι η δυτική στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία όχι μόνο δεν εξαντλείται, αλλά αποκτά πλέον χαρακτηριστικά μόνιμου στρατηγικού σχεδιασμού.
Αν εγκριθεί οριστικά από τους ηγέτες των 32 κρατών-μελών, η νέα δέσμευση θα αποτελέσει το μεγαλύτερο πολυετές πρόγραμμα στρατιωτικής βοήθειας που έχει υιοθετήσει ποτέ το ΝΑΤΟ, επιβεβαιώνοντας ότι η Συμμαχία προετοιμάζεται για μια μακρά περίοδο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης με τη Μόσχα.
