Η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα εξελίσσεται σε πεδίο έντονων διαπραγματεύσεων, με τον Ντόναλντ Τραμπ να πιέζει τους συμμάχους για μεγαλύτερη συμμετοχή στην άμυνα και την Τουρκία να διεκδικεί αναβαθμισμένο ρόλο μέσω της επιστροφής στο πρόγραμμα των F-35.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έφτασε στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα εμφανώς δυσαρεστημένος από τη στάση αρκετών συμμάχων, οι οποίοι αρνήθηκαν να στηρίξουν τις αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν. Ο Αμερικανός πρόεδρος θέλησε να καταστήσει σαφές ότι θεωρεί ανεπαρκή τη συμμετοχή πολλών χωρών στη συλλογική άμυνα της Συμμαχίας.
Πέντε χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ αναμένεται να επιτύχουν ήδη από φέτος τον στόχο αύξησης των αμυντικών δαπανών τους στο 3,5% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία της Συμμαχίας.
Στην κορυφή βρίσκεται η Λιθουανία, με τις δαπάνες για βασικές αμυντικές δυνατότητες να εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στο 5,33% του ΑΕΠ. Ακολουθούν η Εσθονία με 5,1%, η Λετονία με 4,92%, η Πολωνία με 4,68% και η Ελλάδα με 3,65%.
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς προβλέπεται να αυξήσουν τις στρατιωτικές τους δαπάνες το 2026 κατά 11%, φτάνοντας τα 634 δισ. δολάρια, έναντι 571 δισ. δολαρίων το 2025. Η αύξηση είναι μικρότερη από εκείνη του 2025, όταν οι αμυντικές δαπάνες είχαν ενισχυθεί σχεδόν κατά 20%, αλλά επιβεβαιώνει τη νέα προτεραιότητα που δίνουν οι χώρες του ΝΑΤΟ στην ενίσχυση των στρατιωτικών τους δυνατοτήτων.
Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, συμμετείχε στο επίσημο δείπνο που παρέθεσαν ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, και η σύζυγός του προς τιμήν των ηγετών των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, εν όψει της Συνόδου Κορυφής της Συμμαχίας.
Ο Τούρκος πρόεδρος υποδέχθηκε τον Έλληνα πρωθυπουργό στο Προεδρικό Μέγαρο, όπου οι δύο ηγέτες αντάλλαξαν χειραψία και σύντομη συνομιλία πριν από την καθιερωμένη φωτογράφηση με τους υπόλοιπους προσκεκλημένους.
Τον Κυριάκο Μητσοτάκη συνοδεύουν η σύζυγός του, Μαρέβα Γκραμπόφσκι-Μητσοτάκη, καθώς και στενοί συνεργάτες του από το διπλωματικό και επικοινωνιακό επιτελείο. Στην τουρκική πρωτεύουσα βρίσκεται επίσης ο πρέσβης της Ελλάδας στο Παρίσι, Μίλτων Νικολαΐδης, ο οποίος εκτελεί χρέη μεταφραστή του πρωθυπουργού.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ, με την Αθήνα να επιδιώκει να αναδείξει τον ρόλο της ως αξιόπιστου και συνεπούς συμμάχου. Κυβερνητικές πηγές τονίζουν ότι η Ελλάδα προσέρχεται στις εργασίες της Συνόδου με ισχυρή διαπραγματευτική θέση, επισημαίνοντας ότι συγκαταλέγεται στις χώρες που υλοποιούν ήδη τις δεσμεύσεις και τους στόχους που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της Συμμαχίας.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τόνισε ότι «μια ισχυρή Ευρώπη είναι ένα ισχυρό ΝΑΤΟ», υπογραμμίζοντας την ανάγκη κάλυψης των ελλείψεων στις αμυντικές ικανότητες.
Για τον σκοπό αυτόν, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει κινητοποιήσει πόρους ύψους 800 δισ. ευρώ έως το 2030, με στόχο τη δημιουργία μιας ισχυρής βιομηχανικής βάσης στον τομέα της άμυνας.
Η Φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε επίσης τη σημασία της στενότερης συνεργασίας με την Ουκρανία, λόγω της εμπειρίας που έχει αποκτήσει στο πεδίο των επιχειρήσεων και των δυνατοτήτων καινοτομίας της, ενώ τάχθηκε υπέρ περισσότερων κοινών ευρωπαϊκών προμηθειών, ώστε να ενισχυθεί η διαλειτουργικότητα των ενόπλων δυνάμεων.
Δισεκατομμύρια σε ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες και νέα στρατηγική αυτονομίας
Με επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε νέα οπλικά συστήματα, αεροσκάφη, drones και τεχνολογίες αεράμυνας, η Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα σηματοδοτεί μια νέα φάση για τη Συμμαχία και την ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε ένα εκτεταμένο πρόγραμμα εξοπλισμών, επιδιώκοντας να καταδείξει ότι οι ευρωπαϊκές χώρες αναλαμβάνουν πλέον μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη συλλογική τους άμυνα.
Στο επίκεντρο των ανακοινώσεων βρίσκεται η πρόθεση του ΝΑΤΟ να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με τη σουηδική Saab για την προμήθεια έως δέκα αεροσκαφών έγκαιρης προειδοποίησης GlobalEye, τα οποία προορίζονται να αντικαταστήσουν τα γερασμένα AWACS της Boeing. Πρόκειται για μια εξέλιξη με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς για πρώτη φορά ένα ευρωπαϊκό σύστημα διεκδικεί να αναλάβει έναν από τους πλέον κρίσιμους επιχειρησιακούς ρόλους της Συμμαχίας. Η αξία του προγράμματος εκτιμάται ότι μπορεί να προσεγγίσει τα 5 δισ. δολάρια.
Παράλληλα, επτά χώρες -μεταξύ αυτών η Γαλλία, η Πολωνία, η Ισπανία, η Τουρκία και το Ηνωμένο Βασίλειο- συμφώνησαν να δημιουργήσουν κοινό στόλο μεταγωγικών αεροσκαφών Airbus A400M, ακολουθώντας το μοντέλο κοινής χρήσης που εφαρμόζεται ήδη στα αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού MRTT. Η πρωτοβουλία εκτιμάται ότι μπορεί να κινητοποιήσει επενδύσεις ύψους περίπου 4 δισ. δολαρίων, προσφέροντας παράλληλα σημαντική ώθηση στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα της Airbus.
Σημαντικές επενδύσεις ανακοινώθηκαν και στον τομέα των μη επανδρωμένων συστημάτων. Δανία, Φινλανδία, Γερμανία και Νορβηγία θα αποκτήσουν πέντε drones μακράς εμβέλειας MQ-4C Triton της αμερικανικής Northrop Grumman, ενώ η Συμμαχία σχεδιάζει να διαθέσει περισσότερα από 40 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη πενταετία για τεχνολογίες αντιμετώπισης drones, εκπαίδευση χειριστών και ανάπτυξη κοινής αγοράς πιστοποιημένων συστημάτων.
Σύμφωνα με τον Μαρκ Ρούτε, οι συνολικές επενδύσεις που ανακοινώθηκαν, συμπεριλαμβανομένων νέων προγραμμάτων για διαστημικές δυνατότητες και όπλα μεγάλου βεληνεκούς, ενδέχεται να προσεγγίσουν τα 50 δισ. δολάρια. Παράλληλα, υποστήριξε ότι οι αμυντικές δαπάνες των ευρωπαϊκών κρατών και του Καναδά ανήλθαν στο 2,31% του ΑΕΠ το 2025 και αναμένεται να αυξηθούν στο 2,53% το 2026.
Στο Φόρουμ Αμυντικών Βιομηχανιών του ΝΑΤΟ, ο πρόεδρος της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, απηύθυνε νέα έκκληση για την επιτάχυνση της ανάπτυξης αντιβαλλιστικών συστημάτων στην Ευρώπη. Όπως υπογράμμισε, η Ουκρανία έχει ενισχύσει σημαντικά την ικανότητά της να αναχαιτίζει ρωσικά drones και πυραύλους cruise, εξακολουθεί όμως να αντιμετωπίζει σοβαρό κενό απέναντι στους βαλλιστικούς πυραύλους. Ζήτησε, μάλιστα, την παραγωγή πυραύλων Patriot με αμερικανική άδεια στην Ευρώπη και την ταχύτερη ανάπτυξη ευρωπαϊκών λύσεων αντιβαλλιστικής άμυνας.
Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε ότι επιθυμεί να συζητήσει με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τόσο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και το ενδεχόμενο επανεκκίνησης της αμυντικής συνεργασίας Ουάσιγκτον-Άγκυρας, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μελλοντικής πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, χωρίς πάντως να αναλάβει συγκεκριμένες δεσμεύσεις.
F-35 και S-400: Η δύσκολη επιστροφή της Τουρκίας στο αμερικανικό πρόγραμμα
Παράλληλα, η επίσκεψη Τραμπ στην τουρκική πρωτεύουσα αποτέλεσε ευκαιρία για μια προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των αμερικανοτουρκικών σχέσεων. Ο Τραμπ συναντήθηκε με τον πρόεδρο της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έναν από τους λίγους ηγέτες του ΝΑΤΟ που διατηρούν στενή πολιτική σχέση μαζί του. Το θερμό καλωσόρισμα του Τούρκου προέδρου, στην πρώτη επίσκεψη Αμερικανού προέδρου στην Τουρκία έπειτα από 17 χρόνια, αποτέλεσε κεντρικό θέμα στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκε το ενδεχόμενο επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, από το οποίο αποκλείστηκε μετά την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400.
Η Ουάσιγκτον είχε επιβάλει το 2020 κυρώσεις CAATSA στην Άγκυρα, υποστηρίζοντας ότι η χρήση των S-400 θα μπορούσε να επιτρέψει στη Ρωσία να αποκτήσει κρίσιμες πληροφορίες για τις δυνατότητες stealth των F-35 και τα συστήματα αποφυγής πυραύλων. Παράλληλα, το αμερικανικό Κογκρέσο είχε θεσπίσει περιορισμούς που εμποδίζουν την πώληση των μαχητικών, εκτός εάν επιβεβαιωθεί ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα.
Ήδη 18 μέλη του Κογκρέσου από την ηγεσία της Βουλής των Αντιπροσώπων ζητούν να αποτραπεί οποιαδήποτε προσπάθεια επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, καθώς επικαλούνται τους περιορισμούς που εξακολουθούν να ισχύουν μετά την αγορά του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400 από την Άγκυρα.
Με επιστολή προς τον επικεφαλής της ρεπουμπλικανικής πλειοψηφίας, Στιβ Σκαλίζ, και τον επικεφαλής των Δημοκρατικών, Χακίμ Τζέφρις, οι βουλευτές καλούν τη Βουλή να αξιοποιήσει τις αρμοδιότητές της εάν η κυβέρνηση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, επιχειρήσει να εγκρίνει την πώληση ή μεταβίβαση των αμερικανικών μαχητικών στην Τουρκία. Η πρωτοβουλία της Δημοκρατικής βουλευτού Ντίνα Τάιτους έρχεται εν όψει της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ και μετά τις πληροφορίες ότι η Ουάσιγκτον εξετάζει την επανένταξη της Άγκυρας στο πρόγραμμα.
Ο Τραμπ αναζητεί λύση. Σύμφωνα με πληροφορίες, μια πιθανή λύση θα μπορούσε να είναι η μεταφορά των τουρκικών S-400 σε τρίτη χώρα. Ο Τραμπ εμφανίστηκε θετικός στο ενδεχόμενο επιστροφής της Άγκυρας στο πρόγραμμα, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «πολύτιμο εταίρο» και υποστηρίζοντας ότι έχει επιδείξει μεγαλύτερη συνέπεια απέναντι στις ΗΠΑ από άλλους συμμάχους.
Ο Ερντογάν από τη μεριά του δήλωσε ότι θεωρεί πως βρίσκεται κοντά μια συμφωνία για την αγορά αμερικανικών F-35 και κινητήρων για το νέο τουρκικό μαχητικό KAAN, υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα έχει λάβει διαβεβαιώσεις για την απόκτηση πέντε αεροσκαφών.
ΝΑΤΟ: Η αμερικανική πίεση για περισσότερες δαπάνες και η ανησυχία στην Ευρώπη
Ο Τραμπ, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στις σχέσεις με την Τουρκία. Επανέλαβε την κριτική του προς τους Ευρωπαίους συμμάχους, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν προσφέρει διαχρονικά προστασία χωρίς να λαμβάνουν αντίστοιχη στήριξη.
Η άρνηση ορισμένων ευρωπαϊκών χωρών να επιτρέψουν τη χρήση στρατιωτικών βάσεων για αμερικανικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν ενίσχυσε τη δυσαρέσκειά του. «Δεν μας φέρθηκαν καλά επειδή κάναμε κάτι στο Ιράν», δήλωσε, διερωτώμενος γιατί οι ΗΠΑ δαπανούν τεράστια ποσά όταν οι σύμμαχοι δεν ανταποκρίνονται σε κρίσιμες στιγμές.
Στην Ευρώπη αυξάνονται οι ανησυχίες ότι η στάση αυτή μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας. Το Πεντάγωνο έχει ήδη μειώσει τον αριθμό αμερικανικών ταξιαρχιών στην Ευρώπη, ενώ εξετάζει ευρύτερη αναθεώρηση της ανάπτυξης δυνάμεων στην περιοχή.
Παράλληλα, ο Τραμπ πιέζει τους συμμάχους να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες στο 5% του ΑΕΠ, ζητώντας από την Ευρώπη και τον Καναδά να αναλάβουν μεγαλύτερο βάρος για τη συμβατική άμυνα.
Εξοπλιστική κούρσα και Ουκρανία στο επίκεντρο της Συνόδου
Η Σύνοδος του ΝΑΤΟ πραγματοποιείται σε μια περίοδο αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων, με τον πόλεμο στην Ουκρανία και την κρίση στη Μέση Ανατολή να κυριαρχούν στην ατζέντα. Ο Τραμπ αναμένεται να συζητήσει σήμερα με τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, την παροχή νέων συστημάτων αεράμυνας Patriot και τις προοπτικές τερματισμού του πολέμου.
Παράλληλα, οι σύμμαχοι προχωρούν σε νέα εξοπλιστικά προγράμματα δεκάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, με έμφαση στα drones, την αντιαεροπορική άμυνα και τα προηγμένα συστήματα επιτήρησης.
Η Σύνοδος σηματοδοτεί έτσι μια κρίσιμη καμπή για το ΝΑΤΟ, καθώς η Συμμαχία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην αμερικανική πίεση για μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεισφορά, στις νέες στρατιωτικές τεχνολογίες και στις μεταβαλλόμενες γεωπολιτικές ισορροπίες.
ΝΑΤΟ: Οι περιορισμοί της ευρωπαϊκής άμυνας σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο
Οι ΗΠΑ, η Κίνα και η Ρωσία είναι σήμερα οι μόνες χώρες που μπορούν να αναπτύξουν μεγάλες στρατιωτικές δυνάμεις σε ολόκληρο το φάσμα των επιχειρήσεων. Όλες οι υπόλοιπες χώρες είναι υποχρεωμένες να κάνουν δύσκολες επιλογές σχετικά με το πού θα κατευθύνουν τους περιορισμένους πόρους τους.
Η Βρετανία παρουσίασε πρόσφατα ένα απογοητευτικό «Σχέδιο Επενδύσεων στην Άμυνα», το οποίο προβλέπει σημαντική ενίσχυση των drones, αλλά με κόστος τη μείωση του αριθμού των πολεμικών πλοίων. Η κυβέρνηση των Εργατικών οραματίζεται μελλοντικές ναυτικές δυνάμεις βασισμένες σε μη επανδρωμένα σκάφη. Η τεχνολογία αυτή ενδέχεται πράγματι να αποτελέσει το μέλλον, ωστόσο παραμένει σε μεγάλο βαθμό μη δοκιμασμένη, ανεπαρκώς ανεπτυγμένη και χωρίς επαρκή χρηματοδότηση.
Η Βρετανία και το αδιέξοδο των ακριβών στρατιωτικών συμβόλων
Την ίδια στιγμή, το Βασιλικό Ναυτικό συνεχίζει να διατηρεί δύο τεράστια αεροπλανοφόρα, τα οποία έχουν αποτελέσει αντικείμενο κριτικής εδώ και δεκαετίες. Η χώρα δεν μπορεί να διαθέσει μια αξιόπιστη αεροπορική δύναμη για την πλήρη αξιοποίησή τους, ενώ τα πλοία αντιμετωπίζουν συχνές και ιδιαίτερα προβληματικές βλάβες.
Ωστόσο, η συμβολική τους αξία είναι τόσο μεγάλη, ώστε καμία βρετανική κυβέρνηση δεν έχει το πολιτικό θάρρος να λάβει μια ορθολογική απόφαση και να τα πουλήσει ή να τα αποσύρει. Παρόμοια προβλήματα αντιμετωπίζουν και άλλες μεσαίες χώρες, οι οποίες καλούνται να λάβουν δύσκολες αποφάσεις σε μια περίοδο ριζικών γεωπολιτικών αλλαγών.
ΝΑΤΟ και νέες απειλές: Η κρίσιμη σημασία των υποθαλάσσιων υποδομών
Ειδικοί του χώρου λένε στο Bloomberg πως εάν λάμβαναν αποφάσεις για τις αμυντικές προμήθειες μιας ευρωπαϊκής κυβέρνησης, θα έδιναν προτεραιότητα στις τεχνολογίες εντοπισμού και αντιμετώπισης υποθαλάσσιων απειλών κατά αγωγών και δικτύων επικοινωνιών. Τα ρωσικά υποβρύχια ήδη πραγματοποιούν συνεχείς διερευνητικές κινήσεις.
Η καταστροφή του αγωγού Nord Stream το 2022, αξίας περίπου 20 δισ. δολαρίων, που μετέφερε ρωσικό φυσικό αέριο μέσω της Βαλτικής και αποδόθηκε ευρέως σε ουκρανική επιχείρηση με σχετικά χαμηλού κόστους τεχνολογία, αποκάλυψε την ευπάθεια των κρίσιμων υποδομών. Σε μια περίοδο όπου η Ρωσία και η Κίνα πραγματοποιούν κυβερνοεπιθέσεις, ενώ η πρώτη υποστηρίζει και τρομοκρατικές ενέργειες, η Δύση πρέπει να προετοιμαστεί για παρατεταμένες συγκρούσεις χαμηλής έντασης.
Η μοναδική βεβαιότητα, όπως δείχνει η ανθρώπινη ιστορία, είναι ότι θα αντιμετωπίσουμε απειλές που δεν μπορούμε σήμερα να προβλέψουμε, καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται συνεχώς.
Η παρηγοριά μας είναι ότι, παρά τις δυσοίωνες προβλέψεις, η ανθρωπότητα έχει επιβιώσει 81 χρόνια πυρηνικής εποχής, λένε οι ίδιοι αναλυτές στο Bloomberg. Εάν καταφέρουμε να αποτρέψουμε τη σύνδεση των πυρηνικών όπλων με την Τεχνητή Νοημοσύνη, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να ξεπεράσουμε και τις επόμενες δεκαετίες. Αν όμως αποτύχουμε, οι πιθανότητες επιβίωσης του δυτικού πολιτισμού θα περιοριστούν δραματικά.
Η αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την Ευρώπη, η κούρσα εξοπλισμών των συμμάχων και η προσπάθεια της Τουρκίας να ενισχύσει τον ρόλο της στη Συμμαχία δίνουν το στίγμα στη δεύτυερη μέρα της συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
