Περιστατικά σαν κι αυτά πληθαίνουν και αποτελούν πρόκληση για το ΝΑΤΟ, σημειώνει ο Κριστόφ Σίλτζ στη γερμανική εφημερίδα Welt και εξηγεί: Την περασμένη Πέμπτη, ένα μαχητικό F-16 της ρουμανικής πολεμικής αεροπορίας κατάφερε τελευταία στιγμή να καταστρέψει ένα θαλάσσιο drone γεμάτο εκρηκτικά μόλις λίγες εκατοντάδες μέτρα από την πλατφόρμα εξόρυξης φυσικού αερίου Neptun Alpha. Λίγες ημέρες νωρίτερα, ένα ισπανικό μαχητικό F-18 είχε καταρρίψει ένα drone πάνω από την ξηρά στη νοτιοανατολική πτέρυγα της αμυντικής συμμαχίας.
Σχεδόν κάθε εβδομάδα σημειώνονται παρόμοια περιστατικά, σε διάφορα μέρη της Ευρώπης. Πρόκειται για επιθέσεις που έρχονται από το πουθενά. Είναι συγκεκαλυμμένες, οι δράστες τους είναι δύσκολο να ταυτοποιηθούν και μπορούν να προκαλέσουν τεράστιες ζημιές. Είναι μια μορφή πολέμου την οποία η Ρωσία τελειοποιεί ολοένα και περισσότερο εδώ και μήνες μέσω δολιοφθορών, κυβερνοεπιθέσεων και παραπληροφόρησης, προκειμένου να προκαλέσει όσο το δυνατόν μεγαλύτερες ζημιές στις δυτικές κοινωνίες.
Ο υβριδικός πόλεμος της Ρωσίας
Οι ειδικοί μιλούν από χρόνια για υβριδικό πόλεμο, ένα μείγμα στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων για την διεξαγωγή διαφόρων τύπων επιθέσεων ενάντια στην Ευρώπη. «Αυτή η εκστρατεία, που διεξάγεται από τις ρωσικές ειδικές υπηρεσίες, επιδιώκει να προκαλέσει φόβο και σύγχυση στις δυτικές κοινωνίες ώστε να πάψουν να στηρίζουν την Ουκρανία», αναφέρει σε έγγραφό της η υπηρεσία εξωτερικών πληροφοριών της Εσθονίας.
Το έγγραφο προσθέτει ακόμη: «Ζητούμενο είναι η ανάπτυξη αποτελεσματικών αντιμέτρων από τις δυτικές κοινωνίες, ώστε η Ρωσία να σταματήσει αυτές τις μυστικές επιχειρήσεις και να αποτραπεί η περαιτέρω κλιμάκωση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη πιο επικίνδυνες συμπεριφορές».
Το ΝΑΤΟ διεξάγει έναν άνισο πόλεμο εξαιτίας αυτής της τακτικής της Ρωσίας. Εντός της βορειοατλαντικής συμμαχίας, διάφορα όργανα ασχολούνται εντατικά με το πώς θα πρέπει να απαντήσει η συμμαχία σε αυτές τις επιθέσεις που, ανάλογα με τον τύπο τους, κινούνται σε μια γκρίζα ζώνη μεταξύ μη στρατιωτικών και στρατιωτικών μέσων.
«Οι Σύμμαχοι θα απαντήσουν σε αυτές τις απειλές με μια σειρά μέτρων, μεταξύ των οποίων η ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών μεταξύ των μυστικών υπηρεσιών, ο πολλαπλασιασμός των στρατιωτικών ασκήσεων, η βελτίωση της κυβερνοάμυνας και η βελτίωση της προστασίας των κρίσιμων υποδομών», είχε υποσχεθεί ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε πριν δύο χρόνια.
Έκτοτε υπήρξαν σίγουρα αρκετές επιτυχίες: Τον Ιανουάριο του 2025 η Συμμαχία ξεκίνησε την αποστολή επιτήρησης και ασφάλειας Baltic Sentry στη Βαλτική: έκτοτε σχεδόν καμία υποθαλάσσια υποδομή όπως καλώδια δεδομένων, γραμμές ηλεκτρικού ρεύματος και αγωγοί δεν έχει καταστραφεί.
Την περασμένη εβδομάδα το ΝΑΤΟ πραγματοποίησε ασκήσεις αποτροπής με μαχητικά και αναγνωριστικά αεροσκάφη καθώς και με τη συμμετοχή χερσαίων στρατευμάτων κοντά στον ρωσικό θύλακα του Καλίνινγκραντ. Ήταν μια επίδειξη ισχύος που ήθελε να δηλώσει την αποφασιστικότητα της βορειατλαντικής συμμαχίας απέναντι στη Ρωσία.
Πλήρης προστασία από τις υβριδικές επιθέσεις δεν υπάρχει
Όμως όλοι στην έδρα του ΝΑΤΟ στις Βρυξέλλες το γνωρίζουν καλά: Πλήρης προστασία από τις υβριδικές επιθέσεις δεν υπάρχει. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Μόλις τον Απρίλιο ένας πυλώνας υψηλής τάσης στην Ιταλία, ο οποίος διασφαλίζει την παροχή ρεύματος για τον αγωγό Transalpine Ölpipeline στη σύνορα μεταξύ Ιταλίας και Αυστρίας, κόπηκε με οξυγονοκόλληση. Οι δράστες είχαν εύκολο έργο: Μπόρεσαν με ελάχιστο κόπο και χαμηλό κίνδυνο να προκαλέσουν μεγάλη οικονομική ζημιά.
Άλλο παράδειγμα: Τον περασμένο Σεπτέμβριο άγνωστοι τοποθέτησαν γουρουνοκεφαλές με την επιγραφή «Macron» μπροστά σε διάφορα τζαμιά στην ευρύτερη περιοχή του Παρισιού. Ο στόχος τους ήταν προφανώς να ξεσηκώσουν τους μουσουλμάνους εναντίον της γαλλικής κοινωνίας και να προκαλέσουν αναταραχή. Μετά την πράξη αυτή συνελήφθησαν αρκετοί εγκληματίες προερχόμενοι από τη Σερβία. Εργάζονταν σύμφωνα με στοιχεία των αρχών στο Βελιγράδι «κατ’ εντολή ξένης μυστικής υπηρεσίας».
«Ο πόλεμος οξύνεται τώρα και επεκτείνεται πέρα από την Ουκρανία», δήλωσε ο στρατιωτικός εμπειρογνώμονας συνταγματάρχης Μάρκους Ράισνερ από το Υπουργείο Άμυνας στη Βιέννη στη Welt. Παράλληλα, η Γερμανία ως σημαντικός υποστηρικτής της Ουκρανίας στην Ευρώπη μπαίνει ολοένα και περισσότερο στο στόχαστρο. Ο Ράισνερ τονίζει: «Για το Κρεμλίνο, η Γερμανία είναι εμπόλεμο μέρος».
Ως πού μπορεί να φτάσει η κλιμάκωση
Ως πού μπορεί να φτάσει η κλιμάκωση φάνηκε από το περιστατικό που σημειώθηκε το περασμένο Σαββατοκύριακο στη Ρουμανία. Τα συντρίμμια του drone έπεσαν σε μη κατοικημένη περιοχή. Τι θα είχε συμβεί όμως εάν από τα συντρίμμια τραυματίζονταν ή σκοτώνονταν κάποιοι; Η Ρουμανία, ως κράτος μέλος του ΝΑΤΟ, θα είχε πιθανότατα ζητήσει μια έκτακτη συνεδρίαση του οργανισμού, επικαλούμενη το Άρθρο 4 της Συνθήκης του ΝΑΤΟ, λένε ειδικοί σε θέματα ασφάλειας στις Βρυξέλλες. Πιθανότατα το ΝΑΤΟ θα διχάζονταν ως προς το πώς θα έπρεπε να αντιδράσει – και αυτό είναι προς το συμφέρον της Ρωσίας. Σε κάθε περίπτωση το ΝΑΤΟ θα καταδίκαζε αυστηρά το περιστατικό, εκδίδοντας νέες προειδοποιήσεις προς τη Μόσχα. Αλλά αυτό θα ήταν όλο.
Και στην περίπτωση του drone που καταρρίφθηκε την περασμένη Πέμπτη, ο κίνδυνος ήταν υψηλός. Η συγκεκριμένη πλατφόρμα είναι κανονικά μη επανδρωμένη, μερικές φορές όμως βρίσκονται άνθρωποι εκεί. Τι θα είχε συμβεί εάν στη χειρότερη περίπτωση είχαν σκοτωθεί σε μια έκρηξη; Και εδώ το ΝΑΤΟ πιθανότατα δεν θα είχε προχωρήσει σε άμεσα στρατιωτικά αντίμετρα, επειδή αυτό θα ήταν δυσανάλογο. Ταυτόχρονα, η Συμμαχία ως αμυντικός συνασπισμός δεν διαθέτει, σύμφωνα με τους δικούς της κανόνες, εργαλεία για να απαντήσει στη Ρωσία διεξάγοντας τον δικό της υβριδικό πόλεμο με συγκαλυμμένες επιθέσεις drones, επιχειρήσεις παραπληροφόρησης ή και δολιοφθοράς. Και σε αυτό ακριβώς έγκειται η δολιότητα του υβριδικού πολέμου που διεξάγει η Ρωσία καθώς καταλήγει να εμφανίζει μέχρι στιγμής το ΝΑΤΟ σε μεγάλο βαθμό ως ανίσχυρο. Πρόκειται για έναν άνισο αγώνα. Αυτό το γνωρίζει η Μόσχα.
Για πόσο καιρό όμως θα συνεχίσει αυτό, εάν οι υβριδικές επιθέσεις πληθαίνουν και γίνονται ολοένα και πιο επικίνδυνες; «Η ταχύτητα, η έκταση και η ένταση των υβριδικών απειλών έχουν αυξηθεί τα τελευταία χρόνια», διαπίστωσε το ΝΑΤΟ σε παλαιότερο έγγραφό του που επικαιροποιήθηκε πρόσφατα. Η γραφειοκρατία του ΝΑΤΟ έχει καθορίσει σαφείς κανόνες και διαδικασίες σε περίπτωση υβριδικών επιθέσεων: Αρχικά, κάθε ενδιαφερόμενο κράτος-μέλος είναι το ίδιο υπεύθυνο για την ταυτοποίηση του δράστη, την αξιολόγηση της απειλής και ενδεχομένως τη λήψη αντιμέτρων. Κατόπιν αιτήματος του ενδιαφερόμενου κράτους, μπορεί στη συνέχεια να παρέμβει η Συμμαχία.
Τι μπορεί να κάνει και τι όχι το ΝΑΤΟ
Μπορεί, για παράδειγμα, να διαθέσει τις λεγόμενες ομάδες υποστήριξης που βοηθούν στην αντιμετώπιση ζημιών – αυτό ισχύει κυρίως για τις κυβερνοεπιθέσεις. Ή μπορεί το ΝΑΤΟ να στείλει, κατόπιν αιτήματος της ενδιαφερόμενης χώρας, μαχητικά αεροσκάφη για να καταρρίψουν εχθρικά drones. Υπάρχει ένας ειδικός συντονιστής για τις υβριδικές απειλές, ο οποίος διευθύνει κάθε χρόνο ένα Nato Hybrid Symposium. Το τελευταίο τέτοιο συνέδριο έγινε τον περασμένο Νοέμβριο στο Όσλο. Επιπλέον, η αμυντική συμμαχία συνεργάζεται με ιδιωτικές εταιρείες ή ερευνητικά ιδρύματα προκειμένου να προστατεύσει καλύτερα στο μέλλον τις κρίσιμες υποδομές των κρατών μελών της. Το ΝΑΤΟ ανταλλάσσει επίσης πληροφορίες με κράτη του Ινδο-Ειρηνικού και ενημερώνεται για τις εμπειρίες τους από τον υβριδικό πόλεμο της Κίνας.
Όμως το κρίσιμο ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Τι συμβαίνει σε περίπτωση που μια υβριδική επίθεση, η οποία ίσως δεν θα μπορεί καν να αποδοθεί καθαρά στη Ρωσία, προκαλέσει μεγάλο αριθμό θυμάτων σε μια ευρωπαϊκή χώρα; Ας φανταστούμε τα σενάρια. Τι θα γίνει αν για παράδειγμα, ένα drone άγνωστης προέλευσης συντριβεί σκόπιμα ή κατά λάθος πάνω από ένα αεροδρόμιο. Ή αν ένα ρωσικό αεροπλάνο, που διέρχεται σκόπιμα μέσα από τον εναέριο χώρο μιας χώρας μέλους του ΝΑΤΟ με σκοπό την πρόκληση, συγκρουστεί με ένα δυτικό αεροπλάνο και υπάρξουν πολλά θύματα; Από το 2016 το ΝΑΤΟ είχε ορίσει ότι οι υβριδικές επιθέσεις μπορούν επίσης να ενεργοποιήσουν τη ρήτρα συλλογικής άμυνας σύμφωνα με το Άρθρο 5.
Τα σενάρια αυτά αποτελούν μια μέγιστη απειλή, αλλά η Συμμαχία δεν μπορεί να κάνει περισσότερα για να αντιμετωπίσει τον υβριδικό πόλεμο – πέρα από το να συνεχίσει να βελτιώνει τα μέτρα προστασίας. Η αναφορά του ΝΑΤΟ στο Άρθρο 5 έχει πρωτίστως έναν στόχο: να αποτρέψει τη Ρωσία από τη διεξαγωγή σοβαρών υβριδικών επιθέσεων υψηλού ρίσκου. Αυτός ο υπολογισμός έχει αποδώσει μέχρι σήμερα μόνο εν μέρει. Ενδεχομένως οι υβριδικές επιθέσεις χωρίς αυτή την απειλή να ήταν ακόμη πιο έντονες και επικίνδυνες. Στους κόλπους του ΝΑΤΟ οι πιθανότητες μια υβριδική επίθεση να προκαλέσει στρατιωτικό ανταποδοτικό πλήγμα της Δύσης θεωρούνται πάντως «μικρές».
Αρκετοί διπλωμάτες του ΝΑΤΟ τονίζουν ότι θα μπορούσε να αποτελέσει «πρόκληση» η ταυτοποίηση του δράστη μιας σοβαρής υβριδικής επίθεσης και η απόδειξη της ενοχής του. Επιπλέον, όπως αναφέρεται, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι όλα τα κράτη του ΝΑΤΟ θα συναινούσαν στην ενεργοποίηση του Άρθρου 5, καθώς ο κίνδυνος ενός στρατιωτικού ανταποδοτικού πλήγματος για την ασφάλεια της δικής τους χώρας θα τους φαινόταν πολύ υψηλός.
