Οι φήμες που διαρρέουν αυτές τις ημέρες από τη Ρωσία θυμίζουν σενάριο από ταινία θρίλερ: μια νεαρή ερευνήτρια σε εργαστήριο της Σιβηρίας φέρεται να έσπασε δοκιμαστικό σωλήνα που περιείχε το βακτήριο της Πανώλης, ασθένησε και πέθανε μέσα σε λίγες ημέρες.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει επίσημη επιβεβαίωση ότι επρόκειτο για Πανώλη, ούτε ότι σημειώθηκε διαρροή από το εργαστήριο. Η Ρωσία υποστηρίζει ότι η 28χρονη Ντάρια Σιπίλοβα πέθανε από «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας», σύμφωνα με ρεπορτάζ του Economist.
Η Σιπίλοβα εργαζόταν στο «Ινστιτούτο Ερευνών κατά της Πανώλης» της Σιβηρίας και της Άπω Ανατολής, στην περιοχή του Ιρκούτσκ.
Νοσηλεύτηκε στις 29 Σεπτεμβρίου και πέθανε τα ξημερώματα της 2ας Οκτωβρίου σε νοσοκομείο της πόλης Σελέχοφ.
Περίπου 189 έως 200 άνθρωποι που είχαν έρθει σε επαφή μαζί της τέθηκαν υπό ιατρική παρακολούθηση, ενώ περισσότεροι από 60 εργαζόμενοι του ινστιτούτου παρέμειναν για ημέρες σε απομόνωση.
Περιορισμοί στα νοσοκομεία
Οι ρωσικές αρχές επέβαλαν επίσης περιορισμούς σε αρκετά νοσοκομεία της περιοχής. Οι φήμες για εργαστηριακό ατύχημα βασίζονται σε μη επιβεβαιωμένες πληροφορίες ρωσικών και περιφερειακών μέσων.
Σύμφωνα με μία εκδοχή, στις 25 Σεπτεμβρίου η Σιπίλοβα έσπασε κατά λάθος δοκιμαστικό σωλήνα που περιείχε ζωντανά βακτήρια Yersinia pestis, το παθογόνο που προκαλεί την Πανώλη.
Άλλη εκδοχή αναφέρει ότι μπορεί να μολύνθηκε κατά τη διάρκεια ταξιδιού ή μετακίνησής της σε περιοχή κοντά στα σύνορα με τη Μογγολία.
Υπήρξαν επίσης αναφορές για ταξίδι στην Ταϊλάνδη. Καμία από αυτές τις εκδοχές δεν έχει επιβεβαιωθεί και δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η ασθένεια προήλθε από το εργαστήριο.
Οι Ρώσοι απορρίπτουν την πιθανότητα διαρροής ιού
Οι ρωσικές υγειονομικές αρχές απορρίπτουν την εκδοχή της εργαστηριακής διαρροής. Η Rospotrebnadzor, η ομοσπονδιακή υπηρεσία προστασίας καταναλωτών και δημόσιας υγείας, ανακοίνωσε ότι δεν εντοπίστηκαν μικροοργανισμοί που να συνδέονται με την επαγγελματική δραστηριότητα της Σιπίλοβα και ότι δεν διαπιστώθηκε κανένα ατύχημα με παθογόνους μικροοργανισμούς στο ινστιτούτο.
Παρά τις διαψεύσεις, η έκταση των προληπτικών μέτρων έχει τροφοδοτήσει τα ερωτήματα. Περισσότεροι από 60 εργαζόμενοι του ινστιτούτου απομονώθηκαν στο κτίριο, ενώ σύμφωνα με τοπικές αναφορές κάποιοι κοιμήθηκαν σε καρέκλες ή στο πάτωμα, με τρόφιμα να παραδίδονται μέσω σημείου ελέγχου.
Παράλληλα, νοσοκομεία στο Ιρκούτσκ και στο Σελέχοφ τέθηκαν σε καραντίνα ή περιόρισαν την πρόσβαση, ενώ σε μαιευτήριο εφαρμόστηκαν έλεγχοι σε εγκύους, θερμομετρήσεις, χρήση μάσκας και περιορισμοί στους συνοδούς.
Οι αρχές παρακολουθούν και τους ανθρώπους που είχαν επαφή με τη Σιπίλοβα. Μέχρι στιγμής δεν έχει ανακοινωθεί επιβεβαιωμένο κρούσμα Πανώλης μεταξύ των επαφών της. Ορισμένοι από όσους εξετάστηκαν βρέθηκαν θετικοί σε άλλες λοιμώξεις, όπως COVID-19 ή ρινοϊό, γεγονός που ενισχύει την αβεβαιότητα γύρω από την πραγματική αιτία του θανάτου της.
Τι είναι η Πανώλη ή Πανούκλα
Η Πανώλη προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis και εμφανίζεται κυρίως σε δύο βασικές μορφές. Η βουβωνική Πανώλη είναι η συχνότερη και μεταδίδεται συνήθως στον άνθρωπο μέσω επαφής με μολυσμένα τρωκτικά ή ψύλλους.
Μπορεί να αντιμετωπιστεί με αντιβιοτικά όταν διαγνωστεί εγκαίρως. Εάν όμως η λοίμωξη επεκταθεί στους πνεύμονες, μπορεί να εξελιχθεί σε πνευμονική Πανώλη, μια πολύ σοβαρότερη μορφή που μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω αναπνευστικών σταγονιδίων.
Η πνευμονική μορφή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη επειδή μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα και, χωρίς άμεση θεραπεία, να αποβεί θανατηφόρα.
Η Πανώλη σήμερα δεν είναι όπως στο Μεσαίωνα
Παράλληλα, όμως, η Πανώλη δεν είναι σήμερα η ανεξέλεγκτη ασθένεια του Μεσαίωνα. Υπάρχουν αποτελεσματικά αντιβιοτικά και η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορούν να μειώσουν δραστικά τον κίνδυνο θανάτου.
Το ιδιαίτερο στοιχείο της υπόθεσης είναι ότι η Σιπίλοβα εργαζόταν σε εξειδικευμένο ίδρυμα που μελετά ακριβώς τέτοιου είδους επικίνδυνα παθογόνα. Και το γεγονός αυτό προκαλεί περισσότερα ερωτηματικά.
Η Πανώλη ανήκει στην κατηγορία των μικροοργανισμών υψηλού κινδύνου, μαζί με τον άνθρακα, την ευλογιά και ορισμένους ιούς που προκαλούν αιμορραγικούς πυρετούς.
Η μελέτη τους είναι απολύτως νόμιμη και απαραίτητη για την κατανόηση των ασθενειών, την ανάπτυξη εμβολίων, θεραπειών και διαγνωστικών μεθόδων. Η παρουσία τους, ωστόσο, σε εργαστήρια υψηλής βιοασφάλειας δημιουργεί πάντοτε τον κίνδυνο ατυχήματος.
Σύνδεση με τα βιολογικά όπλα της ΕΣΣΔ
Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη γεωπολιτική διάσταση λόγω του παρελθόντος της Ρωσίας. Η Σοβιετική Ένωση είχε αναπτύξει ένα εκτεταμένο μυστικό πρόγραμμα βιολογικών όπλων, παρά την υπογραφή της Σύμβασης για τα Βιολογικά Όπλα το 1975.
Το 1992 ο τότε πρόεδρος Μπόρις Γέλτσιν αναγνώρισε την ύπαρξη του προγράμματος και δεσμεύτηκε για τη διάλυσή του. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια δυτικές υπηρεσίες και κυβερνήσεις έχουν εκφράσει ανησυχίες για τη δραστηριότητα της Ρωσίας σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις βιολογικής έρευνας.
Αμερικανική έκθεση του 2023 για τη συμμόρφωση με διεθνείς συνθήκες κατέληγε στην εκτίμηση ότι η Ρωσία διατηρεί επιθετικό πρόγραμμα βιολογικών όπλων.
Η ίδια η Πανώλη θεωρείται ιστορικά ένα από τα παθογόνα που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε βιολογικό όπλο.
Το βακτήριο μπορεί να μετατραπεί σε αερόλυμα, διευκολύνοντας την έκθεση ανθρώπων, ενώ η γενετική τροποποίηση θα μπορούσε θεωρητικά να χρησιμοποιηθεί για την αύξηση της αντοχής του σε αντιβιοτικά.
Δεν υπάρχει, ωστόσο, καμία δημόσια απόδειξη ότι το ινστιτούτο του Ιρκούτσκ συνδέεται με πρόγραμμα βιολογικών όπλων.
Η Ουάσιγκτον παρακολουθεί την υπόθεση
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον παρακολουθεί στενά την υπόθεση, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν ζητήσει μεγαλύτερη διαφάνεια από τη Μόσχα.
Το ενδιαφέρον είναι εύλογο, καθώς ένα επιβεβαιωμένο περιστατικό πνευμονικής Πανώλης θα απαιτούσε άμεση διεθνή ενημέρωση και επιδημιολογική διερεύνηση.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, πάντως, δεν θεωρεί μέχρι στιγμής ότι υπάρχει μεγάλη απειλή για τον γενικό πληθυσμό.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, εκτιμά τον κίνδυνο ως μέτριο έως χαμηλό για το Ιρκούτσκ, χαμηλό για τη Ρωσία συνολικά και πολύ χαμηλό για την ευρωπαϊκή περιοχή του ΠΟΥ.
Ο οργανισμός συνεργάζεται με τις ρωσικές αρχές, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει ανακοινώσει ανάπτυξη ειδικού κλιμακίου στη χώρα.
Έλλειψη διαφάνειας
Το βασικό πρόβλημα παραμένει η έλλειψη διαφάνειας. Η Μόσχα επιμένει ότι δεν υπάρχει επιβεβαιωμένο κρούσμα Πανώλης και καλεί τους πολίτες να βασίζονται στις ανακοινώσεις της Rospotrebnadzor.
Η Πανώλη μπορεί πράγματι να μην ξέφυγε ποτέ από το εργαστήριο του Ιρκούτσκ. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κανένα ακλόνητο στοιχείο που να αποδεικνύει κάτι τέτοιο. Ωστόσο, η έλλειψη διαφάνειας δυσκολεύει την αξιολόγηση των ρωσικών διαβεβαιώσεων.
Η Ρωσία είχε υποστηρίξει και στο παρελθόν ότι οι μυστικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις της πραγματοποιούν αποκλειστικά αμυντική έρευνα.
Το 2018, όμως, ο Ρώσος πρώην πράκτορας Σεργκέι Σκριπάλ και η κόρη του Γιούλια δηλητηριάστηκαν στη Βρετανία με Νόβιτσοκ, έναν στρατιωτικού τύπου νευροτοξικό παράγοντα, σε επίθεση που οι βρετανικές αρχές απέδωσαν στη Ρωσία.
Αυτό εξηγεί το γιατί η υπόθεση αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερη προσοχή. Όσο οι ρωσικές αρχές δεν δημοσιοποιούν επαρκή στοιχεία για την αιτία του θανάτου και για τα μέτρα που έχουν λάβει, οι φήμες για πιθανή διαρροή από το εργαστήριο θα συνεχίσουν να κυκλοφορούν.
