Πώς θα είναι ο βιομηχανικός χάρτης της χώρας το 2040

Νέους κανόνες για το πού και με ποιους όρους θα αναπτύσσονται οι βιομηχανικές μονάδες και οι εγκαταστάσεις εφοδιαστικής αλυσίδας θέτει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο, το οποίο εγκρίθηκε με Κοινή Υπουργική Απόφαση των υπουργείων Περιβάλλοντος και Ενέργειας και Ανάπτυξης και δημοσιεύθηκε χθες στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.

Η μεγάλη αλλαγή έγκειται στη σαφή μετατόπιση από τη διάσπαρτη, εκτός σχεδίου εγκατάσταση προς τους οργανωμένους υποδοχείς, τα Επιχειρηματικά Πάρκα και τις θεσμοθετημένες ζώνες παραγωγικών δραστηριοτήτων. Την ίδια στιγμή, η εφοδιαστική αλυσίδα ενσωματώνεται για πρώτη φορά οργανικά στον χωροταξικό σχεδιασμό της βιομηχανίας, με συγκεκριμένες κατευθύνσεις για το Θριάσιο, τη Φυλή, το στρατόπεδο Γκόνου, τα λιμάνια και τις σιδηροδρομικές συνδέσεις, αλλά και για την ανάπτυξη μικρότερων κέντρων τροφοδοσίας που θα εξυπηρετούν αστικές, αγροτικές και νησιωτικές περιοχές.

Ιδιαίτερη έμφαση στη βιομηχανία και τη μεταποίηση έδωσε και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης κατά τη χθεσινή περιοδεία του στη Δυτική Μακεδονία, παρουσιάζοντας τις παραγωγικές επενδύσεις ως βασικό πυλώνα για το νέο αναπτυξιακό μοντέλο της περιοχής. Όπως υπογράμμισε, κυβερνητική προτεραιότητα αποτελεί η στήριξη της μεταποίησης και της βιομηχανικής δραστηριότητας, ιδίως εκείνης που συνδυάζει καινοτομία, εξωστρέφεια και δυνατότητα διείσδυσης στις διεθνείς αγορές. Έθεσε, παράλληλα, ως κεντρικό ζητούμενο τη δημιουργία καλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας μέσα από νέες παραγωγικές επενδύσεις, επισημαίνοντας ότι η Πολιτεία θα συνεχίσει να τις στηρίζει μέσω του αναπτυξιακού νόμου, των πόρων της Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης και ειδικών καθεστώτων ενίσχυσης για παραμεθόριες περιοχές. Στη λογική αυτή, η ενίσχυση της παραγωγικής βάσης δεν συνδέεται μόνο με την αύξηση των επενδύσεων και των εξαγωγών, αλλά και με τη διατήρηση θέσεων εργασίας και πληθυσμού στην περιφέρεια, ώστε η μετάβαση από το παλαιό παραγωγικό πρότυπο να συνοδευτεί από τη δημιουργία ενός πιο ανταγωνιστικού και εξωστρεφούς βιομηχανικού ιστού.

Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τη Βιομηχανία βρίσκεται πλέον στην πρώτη του αναθεώρηση από το 2009, όταν και θεσπίστηκε με το ΑΑΠ 151. Δεκαεπτά χρόνια μετά, το νέο πλαίσιο θέτει ως μακροπρόθεσμο χρονικό ορίζοντα το 2040 και ως βραχυπρόθεσμο το 2030, ενώ η διάρκεια ισχύος των περιβαλλοντικών όρων και περιορισμών ορίζεται σε δεκαπέντε έτη.

Η σημερινή κατάσταση

Το σκεπτικό της απόφασης παραθέτει τα μεγέθη πάνω στα οποία χτίζεται ο νέος σχεδιασμός. Την περίοδο 2000-2018 το προϊόν της ελληνικής οικονομίας αυξήθηκε με μέσο ετήσιο ρυθμό 1,2%, ενώ το προϊόν της μεταποίησης με 0,3%. Ο μέσος ετήσιος ρυθμός μεταβολής της συνολικής απασχόλησης ήταν αρνητικός κατά 0,4%, στη μεταποίηση όμως η πτώση έφτασε το 2,6% ετησίως. Η βιομηχανία χαρακτηρίζεται ως ο ασθμαίνων τομέας της οικονομίας στην περίοδο 2001-2009, με σημεία μεγαλύτερης αντοχής στα χρόνια της κρίσης.

Ο κλάδος τροφίμων αναδεικνύεται κυρίαρχος, αντιπροσωπεύοντας το 34,7% της μεταποιητικής απασχόλησης το 2018. Μαζί με τα ποτά κάλυπτε 20,7% το 2003, 25,1% το 2010 και 34,7% το 2018. Η παραγωγή χημικών ουσιών και βασικών φαρμακευτικών προϊόντων ανέβασε το μερίδιό της από 4,2% το 2003 σε 5,2% το 2010 και 6,1% το 2018. Αντίθετα, οι τρεις κλάδοι που συνδέονται με την κατασκευαστική δραστηριότητα, δηλαδή η παραγωγή άλλων μη μεταλλικών ορυκτών προϊόντων, η παραγωγή βασικών μετάλλων και η κατασκευή μεταλλικών προϊόντων, συρρικνώθηκαν από 22,5% το 2010 σε 16,2% το 2018.

Η γεωγραφική συγκέντρωση παραμένει έντονη. Τέσσερις Περιφέρειες συγκεντρώνουν το 76,1% της συνολικής μεταποιητικής απασχόλησης, με την Αττική στο 39,4%, την Κεντρική Μακεδονία στο 21,6%, τη Στερεά Ελλάδα στο 9,0% και τη Θεσσαλία στο 6,1%. Οι Περιφερειακές Ενότητες με υψηλή ειδίκευση στη μεταποίηση αποτελούν, κατά το κείμενο, τον κορμό του άξονα «S», Πάτρα-Αθήνα-Θεσσαλονίκη-Καβάλα.

Η εφοδιαστική, που δεν ήταν αντικείμενο ειδικής ρύθμισης στο πλαίσιο του 2009, αντιπροσώπευε το 2019 περισσότερο από 7% της προστιθέμενης αξίας και 5% της απασχόλησης. Αναμένεται διπλασιασμός έως το 2032 στη διακίνηση διεθνών φορτίων σε εμπορευματοκιβώτια από και προς τρίτες χώρες, ενώ η εσωτερική διακίνηση προβλέπεται να εξελίσσεται κοντά στο 2% κατά μέσο ετήσιο όρο την περίοδο 2022-2032.

Ο στόχος του ενός τρίτου

Ο κεντρικός ποσοτικός στόχος του πλαισίου βρίσκεται στο άρθρο 10. Για την κάλυψη των αναγκών επέκτασης της μεταποιητικής δραστηριότητας έως το 2032, η συνολική έκταση νέων και υφιστάμενων Οργανωμένων Υποδοχέων Μεταποιητικών και Επιχειρηματικών Δραστηριοτήτων εκτιμάται σε 57 χιλιάδες στρέμματα σε όλη τη χώρα. Το 2032 η Ακαθάριστη Προστιθέμενη Αξία της μεταποίησης προβλέπεται αυξημένη κατά 11,1 δισ. ευρώ έναντι του 2022.

Ως στόχος τίθεται να εγκατασταθεί εκτός οργανωμένων υποδοχέων και εκτός οργανωμένων μορφών ανάπτυξης μόνο το ένα τρίτο των νέων μονάδων, έναντι του 80% που έχει παρατηρηθεί κατά μέσο όρο στο παρελθόν.

Για την εφοδιαστική, το άρθρο 5 εκτιμά ότι για τον όγκο φορτίων που θα προκύψει έως το 2032 θα χρειαστούν επιπλέον περίπου 29 χιλιάδες στρέμματα. Από αυτά, για περίπου 24 χιλιάδες στρέμματα, ποσοστό 83%, θα υπάρξει ζήτηση εντός νέων Επιχειρηματικών Πάρκων, ενώ για τα υπόλοιπα 5 χιλιάδες στρέμματα η ζήτηση θεωρείται πιθανό ότι θα προσανατολιστεί εκτός αυτών. Άλλα 5 χιλιάδες στρέμματα εκτιμώνται αναγκαία για ειδικούς οργανωμένους χώρους αποθήκευσης και διαχείρισης υγρών φορτίων, κυρίως καυσίμων.

Το σκεπτικό της απόφασης αναφέρει επίσης ότι πόροι ύψους 5,5 δισ. ευρώ θα είναι διαθέσιμοι στα Υπουργεία Περιβάλλοντος, Ανάπτυξης και Μεταφορών και Υποδομών για επενδύσεις.

Τι αλλάζει στην εκτός σχεδίου δόμηση

Οι πλέον άμεσες ρυθμίσεις αφορούν τους όρους δόμησης σε γήπεδα εκτός σχεδίου, για τις οποίες η απόφαση προβλέπει ότι θα αναληφθεί σχετική νομοθετική πρωτοβουλία.

Πίνακας 1. Οι νέοι όροι δόμησης εκτός σχεδίου

Τα ισχύοντα σήμερα πολεοδομικά μεγέθη αρτιότητας μπορούν να διατηρηθούν ως έχουν στον ορεινό χώρο, δηλαδή σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 600 μέτρων, καθώς και στις ομάδες των μεγάλων νησιών και των λοιπών κατοικημένων νησιών, με εξαίρεση τις διατάξεις που αφορούν παρεκκλίσεις ως προς το ποσοστό κάλυψης. Οι αυξημένες αποστάσεις από τους οδικούς άξονες δεν εφαρμόζονται σε ιδιοκτησίες για τις οποίες έχει ήδη εκδοθεί προέγκριση οικοδομικής άδειας ή έχει υποβληθεί αίτημα για βεβαίωση όρων δόμησης.

Τέσσερις ομάδες για τη βιομηχανία, πέντε για την εφοδιαστική

Το άρθρο 4 κατατάσσει τις Περιφερειακές Ενότητες σε τέσσερις ομάδες. Στην Ομάδα Α εντάσσονται οι Μητροπολιτικές Περιοχές Αθήνας, στα διοικητικά όρια της Περιφέρειας Αττικής, και Θεσσαλονίκης, στα όρια της οικείας Περιφερειακής Ενότητας, οι οποίες συγκεντρώνουν σχεδόν το 60% του πληθυσμού της χώρας. Στην Ομάδα Β, των ανεπτυγμένων και αναπτυσσόμενων περιοχών, εντάσσονται δεκαπέντε Περιφερειακές Ενότητες, ήτοι Βοιωτίας, Εύβοιας, Μαγνησίας, Λάρισας, Αχαΐας, Ηρακλείου, Ιωαννίνων, Φθιώτιδας, Ροδόπης, Μεσσηνίας, Έβρου, Αρκαδίας, Κιλκίς, Ημαθίας και Καβάλας. Στην Ομάδα Γ, των Περιοχών Ενίσχυσης, εντάσσονται άλλες δεκαπέντε, ήτοι Χανίων, Κοζάνης, Δράμας, Πιερίας, Κορινθίας, Ρεθύμνου, Σερρών, Πρέβεζας, Αιτωλοακαρνανίας, Άρτας, Τρικάλων, Καρδίτσας, Αργολίδας, Θεσπρωτίας και Ξάνθης. Στην Ομάδα Δ, των Περιοχών Ειδικής Ενίσχυσης, εντάσσονται όλες οι νησιωτικές Περιφερειακές Ενότητες πλην Ηρακλείου, Χανίων και Ρεθύμνου, καθώς και εννέα ηπειρωτικές, ήτοι Γρεβενών, Πέλλας, Φλώρινας, Ηλείας, Χαλκιδικής, Καστοριάς, Λακωνίας, Ευρυτανίας και Φωκίδας.

Η προτεραιότητα εξυγίανσης των Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων κλιμακώνεται ως πολύ ισχυρή για την Ομάδα Α, ισχυρή για τη Β, μέση για τη Γ και χαμηλή για τη Δ. Οι επιχορηγήσεις και τα φορολογικά κίνητρα επενδύσεων προβλέπονται για τις Ομάδες Β, Γ και Δ. Η χωροθέτηση νέων μονάδων Seveso στην Ομάδα Α επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, για τις διαδικασίες μετασχηματισμού των νομίμως υφιστάμενων.

Για την εφοδιαστική, το άρθρο 5 δημιουργεί πέντε ομάδες. Η Ομάδα Α περιλαμβάνει Αττική και Θεσσαλονίκη, η Β τις Περιφερειακές Ενότητες Ηρακλείου, Θεσπρωτίας, Ιωαννίνων, Αχαΐας, Βοιωτίας, Εύβοιας και Μαγνησίας, η Γ δεκαεννέα Περιφερειακές Ενότητες, η Δ δέκα και η Ε είκοσι δύο. Τα κέντρα εθνικής εφοδιαστικής σε Αττική και Θεσσαλονίκη μπορούν να ξεπερνούν τα 300 στρέμματα το καθένα, ενώ στο προγραμματιζόμενο κέντρο στη Φυλή καλύπτεται μέρος όχι μεγαλύτερο του ενός τρίτου των συνολικών αναγκών. Στις υπόλοιπες ηπειρωτικές Περιφερειακές Ενότητες τα κέντρα είναι κατά κανόνα μικρότερα των 50 στρεμμάτων. Αναγνωρίζεται η δυνατότητα δημιουργίας κέντρων μικρότερων των 10 στρεμμάτων στην περιφέρεια των μητροπολιτικών περιοχών, στις περιοχές παραγωγής νωπών γεωργικών προϊόντων και στις νησιωτικές Περιφερειακές Ενότητες.

Ως κέντρα διεθνούς εφοδιαστικής ορίζονται τα «Θριάσιο Ι», «Θριάσιο ΙΙ» και «Στρατόπεδο Γκόνου».

Η εικόνα ανά Περιφέρεια

Το Παράρτημα Ι καταγράφει την υφιστάμενη οργανωμένη χωροθέτηση και τις προβλεπόμενες ανάγκες έως το 2032.

Πίνακας 2. Οργανωμένη χωροθέτηση και ανάγκες γης ανά Περιφέρεια

Στην Κεντρική Μακεδονία τίθεται στόχος εξυγίανσης 12.000 στρεμμάτων Άτυπων Βιομηχανικών Συγκεντρώσεων έως το 2032, στη Στερεά Ελλάδα 1.900 στρεμμάτων, στη Θεσσαλία 1.600, στην Κρήτη 900 και στην Πελοπόννησο περίπου 850. Στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης καταγράφονται 16 ζώνες με 26,7 χιλιάδες στρέμματα χρήσης χονδρεμπορίου, στις οποίες μπορεί να αναζητηθεί μέρος της ζήτησης για εφοδιαστική.

Στρατηγικές επενδύσεις και κρίσιμες πρώτες ύλες

Το άρθρο 7 κατατάσσει σε πέντε κατηγορίες τις δραστηριότητες που χρήζουν ειδικότερης αντιμετώπισης. Στις επενδύσεις κρίσιμης ή στρατηγικής σημασίας για την αυτονομία και την πράσινη μετάβαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης εντάσσονται η μεταποίηση κρίσιμων πρώτων υλών βάσει του Κανονισμού 2024/1252, η παραγωγή τεχνολογιών μηδενικών καθαρών εκπομπών βάσει του Κανονισμού 2024/1735, η παραγωγή φαρμάκων κρίσιμης σημασίας, η παραγωγή αμυντικών συστημάτων και η παραγωγή ημιαγωγών βάσει του Κανονισμού 2023/1781. Οι επενδύσεις αυτές, όταν χαρακτηρίζονται στρατηγικά έργα, αποτελούν έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος και αξιολογούνται ως τέτοια στις διαδικασίες αδειοδότησης.

Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr