Στην τελική ευθεία μπαίνει, έπειτα από πολυετή καθυστέρηση, η δημιουργία οργανωμένου συστήματος ανακύκλωσης στρωμάτων στην Ελλάδα, καθώς μέσα στις επόμενες δύο εβδομάδες αναμένεται να περάσει από το Διοικητικό Συμβούλιο του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ) η εισήγηση που θα καθορίζει τους όρους και τις προϋποθέσεις λειτουργίας του νέου πλαισίου. Εφόσον εγκριθεί, η εισήγηση θα πάρει τον δρόμο προς το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, το οποίο θα έχει τον τελευταίο λόγο για το θεσμικό πλαίσιο, ανοίγοντας στη συνέχεια τον δρόμο για το πλέον κρίσιμο βήμα: τη σύσταση του Συστήματος Εναλλακτικής Διαχείρισης που θα αναλάβει να οργανώσει στην πράξη τη συλλογή, τη μεταφορά και την επεξεργασία των παλαιών στρωμάτων.
Η εξέλιξη επιχειρεί να κλείσει μια εκκρεμότητα ετών για μια αγορά η οποία έχει ήδη προετοιμαστεί για το νέο καθεστώς, αλλά μέχρι σήμερα δεν διαθέτει τον φορέα που θα το κάνει πράξη. Επτά από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου, οι Media Strom, Elite Strom, Candia Strom, House Market/IKEA, Jysk, GrecoStrom και Istikbal-Όμιλος Πορτοκαλίδη, οι οποίες αντιπροσωπεύουν περίπου το 70% των πωλήσεων στρωμάτων στη χώρα, είχαν χρηματοδοτήσει από κοινού ήδη από το 2023 την εκπόνηση επιχειρησιακού σχεδίου για τη δημιουργία συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης. Με τεχνικό σύμβουλο τη Redeplan, η πρόταση είχε κατατεθεί στον ΕΟΑΝ από τα τέλη του ίδιου έτους, όμως ακολούθησε ένας μακρύς κύκλος συζητήσεων, διορθώσεων και διαπραγματεύσεων πριν η διαδικασία φτάσει στο σημερινό στάδιο.
Η αγορά είχε μάλιστα βγει δημόσια στις αρχές του έτους ζητώντας να επιταχυνθούν οι διαδικασίες, απορρίπτοντας τις αιτιάσεις ότι ο κλάδος ευθύνεται για την εικόνα των εγκαταλελειμμένων στρωμάτων στους δρόμους. Το βασικό σημείο τριβής ήταν εξαρχής ο τρόπος με τον οποίο θα γίνεται η συλλογή των παλαιών στρωμάτων, ζήτημα που παραμένει ένα από τα δυσκολότερα κομμάτια της εξίσωσης.
Μετά τη δημόσια διαβούλευση του σχεδίου ΚΥΑ τον Ιούνιο, ο ΕΟΑΝ συνέχισε τις επαφές τόσο με τις επιχειρήσεις που παράγουν και εμπορεύονται στρώματα όσο και με τους ανακυκλωτές που θα κληθούν να διαχειριστούν τις ποσότητες. Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, στόχος είναι το νέο πλαίσιο να μη δημιουργήσει ένα σύστημα το οποίο θα είναι λειτουργικό μόνο στα χαρτιά, αλλά να στηριχθεί σε λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στην πραγματική αγορά και να είναι οικονομικά βιώσιμες για όλους τους κρίκους της αλυσίδας.
Αυτό ακριβώς εξηγεί και τον χρόνο που απαιτήθηκε μέχρι να διαμορφωθεί η εισήγηση. Οι συζητήσεις δεν αφορούσαν μόνο τη συμμόρφωση με τις απαιτήσεις της Διευρυμένης Ευθύνης Παραγωγού, αλλά πρακτικά ζητήματα όπως το ποιος θα παραλαμβάνει το παλιό στρώμα, πώς θα γίνεται η μεταφορά του, ποιος θα επιβαρύνεται με το κόστος, ποια δίκτυα συλλογής υπάρχουν σήμερα και κατά πόσο οι διαθέσιμες εγκαταστάσεις μπορούν να υποδεχθούν τις ποσότητες που θα συγκεντρώνονται.
Το δύσκολο κομμάτι της συλλογής
Η συλλογή παραμένει ίσως το μεγαλύτερο «αγκάθι» του νέου συστήματος. Σήμερα τα παλιά στρώματα αντιμετωπίζονται κατά κανόνα από τους δήμους ως ογκώδη απόβλητα, χωρίς όμως να υπάρχει ενιαίο μοντέλο σε όλη τη χώρα. Σε αρκετούς δήμους ο πολίτης πρέπει να επικοινωνήσει με την υπηρεσία καθαριότητας και να προγραμματίσει συγκεκριμένη ημέρα αποκομιδής, ενώ αλλού οι διαθέσιμες υπηρεσίες είναι περιορισμένες ή η διαδικασία δεν είναι εύκολα προσβάσιμη. Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο δύσκολη εκτός των μεγάλων αστικών κέντρων και σε τουριστικές περιοχές, όπου οι αυξημένες εποχικές ανάγκες δημιουργούν επιπλέον όγκους.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η οργανωμένη διαδρομή ενός παλιού στρώματος εξαρτάται σήμερα σε μεγάλο βαθμό από τις δυνατότητες του κάθε δήμου. Και όταν αυτή η διαδρομή δεν υπάρχει ή είναι δύσκολη για τον πολίτη, το στρώμα συχνά καταλήγει δίπλα σε έναν κάδο και στη συνέχεια μαζί με τα υπόλοιπα ογκώδη απόβλητα προς ταφή.
Η αγορά, από την πλευρά της, έχει εκφράσει σοβαρές επιφυλάξεις για τη λύση της υποχρεωτικής παραλαβής του παλαιού στρώματος από το ίδιο συνεργείο που παραδίδει το καινούργιο. Το επιχείρημα είναι ότι αρκετά μεταχειρισμένα στρώματα βρίσκονται σε ιδιαίτερα κακή υγειονομική κατάσταση, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα τόσο για το προσωπικό όσο και για την ταυτόχρονη μεταφορά χρησιμοποιημένων και καινούργιων προϊόντων στα ίδια οχήματα.
Για τον λόγο αυτό, μια από τις προτάσεις που έχει τεθεί στο τραπέζι είναι να αξιοποιηθεί το υφιστάμενο δίκτυο συλλογής των δήμων, με το νέο σύστημα να χρηματοδοτεί ή να υποστηρίζει την αποκομιδή και στη συνέχεια να αναλαμβάνει τα συγκεντρωμένα στρώματα για την περαιτέρω επεξεργασία τους. Η τελική αρχιτεκτονική της συλλογής είναι κρίσιμη, καθώς από αυτήν θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό και η οικονομική βιωσιμότητα ολόκληρου του συστήματος.
450.000 στρώματα τον χρόνο, αλλά χωρίς πλήρη εικόνα
Το μέγεθος του προβλήματος εξηγεί και την πίεση να περάσει πλέον το πλαίσιο στην εφαρμογή. Σύμφωνα με τις μέχρι σήμερα εκτιμήσεις, περισσότερα από 450.000 μεταχειρισμένα στρώματα, συνολικού βάρους περίπου 7.000 τόνων, αποσύρονται κάθε χρόνο στην Ελλάδα, χωρίς να υπάρχει σήμερα οργανωμένο Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης που να καταγράφει τις ποσότητες και να τις κατευθύνει συστηματικά προς ανακύκλωση ή άλλη μορφή αξιοποίησης.
Ακόμη και αυτός ο αριθμός, ωστόσο, είναι μια πρώτη προσέγγιση. Η πραγματική διάσταση της αγοράς θα γίνει γνωστή όταν τεθεί σε λειτουργία το νέο σύστημα και δημιουργηθεί για πρώτη φορά μια οργανωμένη ροή δεδομένων για τα στρώματα που διατίθενται στην ελληνική αγορά και για όσα αποσύρονται στο τέλος της ζωής τους.
Η εγγραφή των παραγωγών και εισαγωγέων στο νέο σύστημα και η οικονομική εισφορά που θα συνδέεται με κάθε στρώμα αναμένεται να δώσουν πολύ καθαρότερη εικόνα για έναν όγκο αποβλήτων που σήμερα σε σημαντικό βαθμό «χάνεται» μέσα στις γενικές ροές των ογκωδών.
Η ποσοτικοποίηση του προβλήματος αποτελεί και για το ΥΠΕΝ ένα από τα βασικά στοιχήματα του νέου πλαισίου. Χωρίς αξιόπιστα δεδομένα για το πόσα στρώματα πωλούνται, πόσα αποσύρονται και πόσα τελικά ανακτώνται, είναι δύσκολο να καθοριστούν ρεαλιστικοί στόχοι συλλογής και ανακύκλωσης αλλά και να υπολογιστεί το πραγματικό κόστος του συστήματος.
Η τιμή θα έρθει μετά τον φορέα
Για τον ίδιο λόγο δεν έχει ακόμη «κλειδώσει» η οικονομική εισφορά που θα συνοδεύει κάθε στρώμα. Σύμφωνα με πληροφορίες, το ύψος του τέλους ή της εισφοράς ανακύκλωσης θα μπορεί να προσδιοριστεί ουσιαστικά μόνο αφού συσταθεί ο φορέας διαχείρισης και γίνει σαφές πώς ακριβώς θα λειτουργεί το σύστημα.
Μόνο τότε θα μπορεί να υπολογιστεί το πραγματικό κόστος της αλυσίδας: από τη συλλογή και τη μεταφορά μέχρι την προσωρινή αποθήκευση, την αποσυναρμολόγηση, τον διαχωρισμό των υλικών και την τελική αξιοποίησή τους. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους για τους οποίους ο ΕΟΑΝ έχει επιδιώξει το τελευταίο διάστημα να φέρει στο ίδιο τραπέζι τόσο την αγορά όσο και τους ανακυκλωτές, ώστε οι παραδοχές πάνω στις οποίες θα στηθεί το μοντέλο να ανταποκρίνονται στις πραγματικές δυνατότητες και στο πραγματικό κόστος της ελληνικής αγοράς.
Αμέσως μετά την έγκριση από το ΔΣ του ΕΟΑΝ, η εισήγηση αναμένεται να διαβιβαστεί στο ΥΠΕΝ. Εκεί θα ληφθούν οι τελικές θεσμικές αποφάσεις για το πλαίσιο και, εφόσον ολοκληρωθεί η διαδικασία, θα μπορεί να προχωρήσει η συγκρότηση του συστήματος από τους υπόχρεους της αγοράς. Με άλλα λόγια, η απόφαση του ΕΟΑΝ δεν αποτελεί το τέλος της διαδρομής, αλλά το τελευταίο μεγάλο βήμα πριν η «σκυτάλη» περάσει στο υπουργείο και στη συνέχεια στις ίδιες τις επιχειρήσεις που θα πρέπει να στήσουν τον φορέα.
Διαβάστε περισσότερα στο energygame.gr
