Την εκκρεμότητα προσαρμογής στα νέα δεδομένα του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ, καθώς το προηγούμενο καθεστώς είχε θεσπιστεί το 2008, κλείνει η χθεσινή «ενεργοποίηση» των νέων κανόνων χωροθέτησης έργων. Ταυτόχρονα, όμως, κρατά ανοικτή τη συζήτηση στην αγορά για το πόσο αυτοί οι νέοι κανόνες μπορούν να υποστηρίξουν τις επόμενες φάσεις της ενεργειακής μετάβασης.
Το ΥΠΕΝ υπογραμμίζει ότι το πλαίσιο προέκυψε ακολουθώντας ως άξονες την περαιτέρω απανθρακοποίηση του ενεργειακού μείγματος, την προστασία του περιβάλλοντος και τη διασφάλιση των τοπικών κοινωνιών από τυχόν αρνητικές επιπτώσεις. Εκπρόσωποι του κλάδου, ωστόσο, θεωρούν ότι εισάγονται υπερβολικά πολλοί οριζόντιοι αποκλεισμοί, περιορίζοντας δραστικά τις εκτάσεις στις οποίες θα μπορούν να αναπτυχθούν τα νέα «κύματα» έργων – με δεδομένο ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι θέμα των λίγων επόμενων ετών.
Οι αστερίσκοι, επομένως, αφορούν κυρίως τα δεδομένα που δημιουργούνται από τις αρχές της επόμενης 10ετίας και εφεξής. Η αγορά εκτιμά ότι ένα μεγάλο μέρος των έργων που σήμερα εμφανίζονται ως «ώριμα» δεν είναι βέβαιο ότι θα υλοποιηθεί, ενώ οι νέες επενδύσεις θα πρέπει να αναζητήσουν χώρο εγκατάστασης σε μια πολύ περιορισμένη γεωγραφική βάση.
Επομένως, σύμφωνα με τους ανθρώπους του κλάδου, απειλεί να αυξήσει το κόστος των επόμενων «πράσινων» Μεγαβάτ και να δυσχεράνει την επίτευξη των στόχων μετά το 2030. Πρόκειται για ένα αρνητικό ενδεχόμενο το οποίο θα μπορούσε να αποφευχθεί, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, αν είχαν εισακουστεί πέντε βασικές ενστάσεις που διατύπωσε ο κλάδος στη δημόσια διαβούλευση.
Η μεθεπόμενη ημέρα των «πράσινων» επενδύσεων
Πρώτη ένσταση: οι περιορισμοί είναι τόσο αυστηροί, ώστε να δημιουργούν εύλογα ερωτήματα για το πού θα βρεθούν εκτάσεις για τις επόμενες φάσεις ανάπτυξης. Ωστόσο, για να φτάσουμε σε κλιματική ουδετερότητα το 2050, θα χρειαστούν εξίσου μεγάλα «πράσινα» χαρτοφυλάκια και τις επόμενες 10ετίες.
Ωστόσο, αυτό δεν είναι δεδομένο: στην περίπτωση των φωτοβολταϊκών, για παράδειγμα, το ΥΠΕΝ επισημαίνει ότι περίπου 15 GW έχουν ήδη λάβει περιβαλλοντικούς όρους και δεν επηρεάζονται από το νέο χωροταξικό. Η ΕΛΕΤΑΕΝ, ωστόσο, υποστηρίζει ότι η εικόνα αυτή διογκώνει σημαντικά τη θεωρητική «δεξαμενή», αφού από τα 15 GW, περίπου 5,5 GW βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, ενώ από τα υπόλοιπα περίπου 9 GW μόνο γύρω στα 3 GW διαθέτουν προσφορές σύνδεσης και μπορούν να θεωρηθούν ώριμα προς υλοποίηση. Με δεδομένο μάλιστα ότι ο μέσος συντελεστής επιτυχίας των αδειοδοτήσεων εκτιμάται σε μόλις 3,5%, ο κλάδος θεωρεί εξαιρετικά περιορισμένο το πραγματικό απόθεμα έργων που μπορεί να μετατραπεί σε νέα εγκατεστημένη ισχύ.
Την ίδια ανησυχία μεταφέρουν και εκπρόσωποι του κλάδου των φωτοβολταϊκών. Παρά το γεγονός ότι μεγάλο μέρος του σημερινού pipeline αποτελείται από ηλιακά έργα που έχουν ήδη εξασφαλίσει ηλεκτρικό «χώρο», τα στελέχη σημειώνουν ότι τα ώριμα έργα προφανώς δεν αρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες της επόμενης δεκαετίας. Το νέο πλαίσιο, άλλωστε, προβλέπει περισσότερους περιορισμούς.
Αρνητικό προηγούμενο
Δεύτερη ένσταση: οι οριζόντιοι «κόφτες» δημιουργούν αρνητικό προηγούμενο. Μία τέτοιους είδους απαγόρευση περιορίζει εξαρχής τη δυνατότητα αξιολόγησης κάθε θέσης με βάση τα πραγματικά περιβαλλοντικά και ενεργειακά δεδομένα που τη χαρακτηρίζουν.
Επίσης, πρόκειται για «κόφτες» που θα είναι δύσκολο να αναθεωρηθούν στην πορεία, αν όντως φανεί πως το νέο Πλαίσιο δεν μπορεί να υποστηρίξει τους μελλοντικούς στόχους. Η ανησυχία του κλάδου είναι ότι, εφόσον τα επόμενα χρόνια αποδειχθεί πως ο διαθέσιμος χώρος δεν επαρκεί για να υποστηρίξει τους στόχους της χώρας για νέα ισχύ ΑΠΕ, η αναθεώρηση των περιορισμών θα καταστεί εξαιρετικά δύσκολη πολιτικά.
Μια κυβέρνηση που θα επιχειρήσει να επιτρέψει εκ νέου την εγκατάσταση έργων σε περιοχές οι οποίες σήμερα αποκλείονται οριζόντια, θα βρεθεί αντιμέτωπη με την κριτική ότι υποβαθμίζει την περιβαλλοντική προστασία. Με άλλα λόγια, η αγορά φοβάται ότι οι σημερινοί «κόφτες» μπορεί να μετατραπούν σε ένα θεσμικό και πολιτικό «κλείδωμα» του διαθέσιμου χώρου για τις ΑΠΕ.
Τρίτη ένσταση: ειδικά όσον αφορά τα αιολικά, τα «φίλτρα» περιορίζουν δραστικά τις διαθέσιμες επιλογές με υψηλό αιολικό δυναμικό. Στο τελικό κείμενο παραμένει για παράδειγμα η απαγόρευση εγκατάστασης αιολικών σε περιοχές άνω των 1.200 μέτρων, σε νησιά κάτω των 300 τ.χλμ. και πρακτικά στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας. Η αγορά θεωρεί ότι έτσι περιορίζονται σημαντικά τα οφέλη από τις επενδυτικές επιλογές. Η ΕΛΕΤΑΕΝ μιλά για μείωση της μέσης παραγωγικότητας κατά 29%.
Νέο «ψαλίδι» στα αιολικά και οι αποκλεισμοί των φωτοβολταϊκών
Τέταρτη ένσταση: το τελικό κείμενο προσθέτει έναν νέο περιορισμό που δεν υπήρχε στο προσχέδιο της διαβούλευσης. Έτσι, πλέον απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών όχι μόνο στις περιοχές κατηγορίας Α’, αλλά και στις περιοχές κατηγορίας Β’ του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό. Η κατηγορία Β αφορά τις «Αναπτυγμένες Περιοχές» και περιλαμβάνει 84 Δημοτικές Ενότητες. Πρόκειται για ουσιαστική διεύρυνση του αποκλεισμού, με την αγορά να επισημαίνει ότι περιορίζει ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες επιλογές για νέα αιολικά.
Ενδεικτικά, παρά τη γενική απαγόρευση αιολικών σε νησιά που ξεπερνούν το όριο των 300 τ.χλμ., στην περίπτωση νησιών όπως η Άνδρος και η Νάξος, το νέο «φίλτρο» εξαιρεί ολόκληρε Δημοτικές Ενότητες.
Πέμπτη ένσταση: ειδικά για τα φωτοβολταϊκά, τα στελέχη της αγοράς σημειώνουν πως αντιμετωπίζονται με ένα εξαιρετικά εκτεταμένο πλέγμα αποκλεισμών. Το τελικό κείμενο απαγορεύει οριζόντια την εγκατάσταση νέων φωτοβολταϊκών σε όλο το δίκτυο Natura 2000, καθώς και σε δάση και δασικές εκτάσεις, πέρα από μια σειρά άλλων προστατευόμενων περιοχών.
Ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών έχει υποστηρίξει ότι μόνο ο αποκλεισμός δασικών εκτάσεων αφορά το 56,3% της έκτασης της χώρας. Παράλληλα, ο κλάδος έχει εκφράσει επιφυλάξεις για την καθολικότητα των περιορισμών στις Natura, υποστηρίζοντας ότι αν σε όλες τις τεχνολογίες ΑΠΕ επιτρέπεται η εγκατάσταση στις δύο εξωτερικές ζώνες προστασίας του δικτύου, πλέον αυτό απαγορεύεται αποκλειστικά για τα ηλιακά πάρκα.
Οι θετικές αλλαγές
Στα θετικά, πάντως, η αγορά αναγνωρίζει δύο σημαντικές διορθώσεις σε σχέση με τις αρχικές εκδοχές. Μία από τις πιο βασικές είναι η νέα πρόβλεψη για αξιοποίηση σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού επιτρέπει, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, την εγκατάσταση αιολικών σε Δημοτικές Ενότητες με μέσο δυναμικό κάτω από 4 m/s, όταν στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s.
Θετική είναι επίσης η αλλαγή στις μεταβατικές διατάξεις, καθώς οι νέες ρυθμίσεις δεν ισχύουν για έργα που έχουν αδειοδοτηθεί ή για τα οποία ο φάκελος ΜΠΕ έχει λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας μέχρι τη δημοσίευση της ΚΥΑ του νέου Χωροταξικού, δηλαδή μέχρι χθες, 19 Αυγούστου.
Παράλληλα, διευκρινίζεται ότι σε περίπτωση ριζικής ανανέωσης (σταθμού που λειτουργεί και χωροθετήθηκε βάσει του χωροταξικού του 2008), οι σχετικές άδειες τροποποιούνται βάσει διατάξεων που ίσχυαν πριν από την έναρξη ισχύος του νέου χωροταξικού.
