Στα σκαριά θεσμικό πλαίσιο για την ανάπτυξη των data centers στην Ελλάδα, με βασικό στόχο να ξεκαθαρίσει εγκαίρως για ποια από τα επενδυτικά σχέδια που ζητούν πρόσβαση σε ηλεκτρικό «χώρο» υπάρχει πραγματικά πρόθεση υλοποίησης, προχωρά το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Η ταχεία ανάπτυξη της αγοράς των data centers σε ολόκληρη την Ευρώπη έχει δημιουργήσει ένα κύμα επενδυτικών αιτημάτων για μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ισχύος, προκαλώντας εύλογο προβληματισμό για το κατά πόσο το δίκτυο μπορεί να ανταποκριθεί σε όλες τις ανάγκες που εμφανίζονται στα χαρτιά.
Η βασική φιλοσοφία που επεξεργάζεται το ΥΠΕΝ είναι να μην επαναληφθεί το μοτίβο που παρατηρήθηκε στις ΑΠΕ, δηλαδή να δεσμεύεται από νωρίς σημαντικό μέρος του ηλεκτρικού «χώρου» για έργα που τελικά μπορεί να μείνουν στα χαρτιά. Όπως επισημαίνεται από υψηλόβαθμο στέλεχος του υπουργείου, η επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένα φίλτρο, ώστε η διαθέσιμη ισχύς να κατευθύνεται σε πραγματικές επενδύσεις.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω του μεγέθους των φορτίων που απαιτούν τα σύγχρονα data centers. Η ανάπτυξη υποδομών για cloud computing, τεχνητή νοημοσύνη και άλλες εφαρμογές υψηλής υπολογιστικής ισχύος «μεταφράζεται» σε σημαντικές ανάγκες ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες η συσσώρευση αιτημάτων έχει ήδη προκαλέσει πιέσεις στα δίκτυα. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι επομένως να δημιουργηθεί από την αρχή ένα σύστημα που θα επιτρέπει την προσέλκυση επενδύσεων χωρίς να «κλειδώνεται» αδικαιολόγητα ηλεκτρικός χώρος.
Το μοντέλο που εξετάζει το ΥΠΕΝ
Όπως έχει γράψει το Powergame, η Ελλάδα έχει μπει δυναμικά στον «μεγάλο χάρτη», με δεκαπλασιασμό της ισχύος των data centers σε μόλις μια τριετία, από 5 MW το 2023 σε 50 MW το 2026, ορατό στόχο τα 120 MW έως το 2030 και pipeline επενδύσεων, που οι εκτιμήσεις ανεβάζουν ακόμη και στα 5 δισ. ευρώ. Ωστόσο, το (θεωρητικό) επενδυτικό ενδιαφέρον είναι ακόμη πιο εντυπωσιακό: η συνολική ισχύς των αιτημάτων σύνδεσης που έχουν υποβληθεί στον ΑΔΜΗΕ προσεγγίζει πλέον τα 5 GW, από περίπου 1,2 GW στα τέλη του 2025.
Όπως επισημαίνουν τα ίδια στελέχη, η νέα προσέγγιση δεν θα προβλέπει έναν στατικό χάρτη με συγκεκριμένες περιοχές στις οποίες θα επιτρέπεται η εγκατάσταση data centers και άλλες στις οποίες θα απαγορεύεται. Μια τέτοια λύση θεωρείται υπερβολικά άκαμπτη, καθώς οι ανάγκες της αγοράς και τα δεδομένα του ηλεκτρικού συστήματος μεταβάλλονται διαρκώς.
Αντίθετα, το υπουργείο επεξεργάζεται ένα δυναμικό πλαίσιο, το οποίο θα επιτρέπει να αξιολογούνται οι επενδύσεις πριν δεσμεύσουν σημαντική ισχύ στο δίκτυο. Με άλλα λόγια, το ζητούμενο είναι να αποδεικνύεται ότι πίσω από ένα αίτημα για ηλεκτρικό χώρο υπάρχει πραγματικό επενδυτικό σχέδιο, με προοπτική να προχωρήσει.
Η επιλογή αυτή συνδέεται και με την προσπάθεια της κυβέρνησης να αποφύγει μια κατάσταση κατά την οποία θα πρέπει εκ των υστέρων να ανακαλέσει ή να περιορίσει δυναμικότητες που θα έχουν ήδη κατοχυρωθεί.
Το αντιπαράδειγμα της Ισπανίας
Στο ΥΠΕΝ έχει εξεταστεί η εμπειρία άλλων ευρωπαϊκών χωρών που βρίσκονται αντιμέτωπες με το ίδιο πρόβλημα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η περίπτωση της Ισπανίας, η οποία έχει κινηθεί προς ένα ιδιαίτερα αυστηρό πλαίσιο για τα data centers, θέτοντας μεταξύ άλλων απαιτήσεις που συνδέουν την κατανάλωση των εγκαταστάσεων με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από τα asset που έχουν εξασφαλίσει οι επενδυτές για αυτό τον σκοπό.
Μία από τις πιο απαιτητικές παραμέτρους του ισπανικού μοντέλου αφορά τον ταυτοχρονισμό παραγωγής και κατανάλωσης. Δεν αρκεί δηλαδή ένα data center να έχει συνάψει ένα PPA για την προμήθεια ενέργειας για ένα σημαντικό μέρος της κατανάλωσής του (ή και όλης), αλλά επιδιώκεται η ηλεκτροπαραγωγή από τις μονάδες να καλύπτει συνεχώς ένα ελάχιστο ποσοστό της κατανάλωσης της υποδομής.
Το συγκεκριμένο μοντέλο, πάντως, δεν φαίνεται να προκρίνεται από τη χώρα μας στην παρούσα φάση. Η απαίτηση για συνεχή αντιστοίχιση παραγωγής και κατανάλωσης θεωρείται ιδιαίτερα δύσκολη και ακριβή στην εφαρμογή της. Η ελληνική πλευρά εξετάζει επομένως ένα πιο ευέλικτο πλαίσιο, ώστε να μην δημιουργεί αντικίνητρα για επενδύσεις που μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά την ψηφιακή οικονομία.
Εντός Σεπτεμβρίου η διαβούλευση
Σύμφωνα με τα στελέχη του ΥΠΕΝ, το πλαίσιο βρίσκεται σε φάση οριστικοποίησης. Επομένως, στόχος είναι να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση εντός του Σεπτεμβρίου, ώστε να καταγραφεί η στάση της αγοράς. Με βάση αυτό το feedback θα ακολουθήσει η νομοθέτηση, ώστε η χώρα μας να αποκτήσει η αγορά ένα σαφές πλαίσιο για την πρόσβαση των data centers στο ηλεκτρικό σύστημα.
Το timing θεωρείται κρίσιμο, καθώς τα αιτήματα για νέες εγκαταστάσεις αυξάνονται και μαζί τους αυξάνονται οι ανάγκες σε ισχύ. Η κυβέρνηση θέλει να προλάβει τη δημιουργία ενός μεγάλου όγκου αιτημάτων που θα δεσμεύει ηλεκτρικό χώρο χωρίς να είναι σαφές ποια έργα θα κατασκευαστούν τελικά. Η λογική είναι να υπάρξει έλεγχος από την αρχή και όχι να χρειαστεί το σύστημα να διαχειριστεί εκ των υστέρων ένα κύμα αιτήσεων που δεν αντιστοιχούν σε ώριμες επενδύσεις.
