Κοστολόγιο στον λαϊκισμό, από κόσκινο οι προεκλογικές υποσχέσεις

Τέλος στον λαϊκισμό και την προεκλογική πλειοδοσία των κομμάτων σε οικονομικά μέτρα βάζει το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ). Χθες ανακοίνωσε το νέο πλαίσιο αξιολόγησης των προεκλογικών προτάσεων των κομμάτων όσον αφορά τις δημοσιονομικές τους επιπτώσεις, π.χ. αυξήσεις μισθών ΔΥ, προσλήψεις, 13^η σύνταξη κ.λπ.

Η κοστολόγηση των μέτρων ξενικά από 1^ης Νοεμβρίου 2026 και μέχρι και τέσσερις μήνες πριν από τις εκλογές, οι οποίες έγιναν 25 Ιουνίου 2023. Επομένως, τα κόμματα έχουν περιθώριο μέχρι και το τέλος του ερχόμενου Φεβρουαρίου 2027 να θέσουν υπό την κρησάρα μιας ανεξάρτητης δημόσιας αρχής, όπως είναι το ΕΔΣ, τα προεκλογικά τους μέτρα.

Έτσι, δεν θα μπορεί να ισχυρίζεται το ΠΑΣΟΚ ότι η 13^η σύνταξη κοστίζει 1,3 δισ. ευρώ και η κυβέρνηση 2,3 δισ. ευρώ. Η αλήθεια πρέπει να είναι κάπου στη μέση, καθώς ο πρώτος αφαιρεί τα 540 εκατ. ευρώ που ήδη καταβάλλει η κυβέρνηση (ετήσιο βοήθημα 300 ευρώ στους συνταξιούχους) και ο δεύτερος το προσθέτει, προκειμένου να φανεί μεγαλύτερο το πρόσθετο κόστος.

Το πλαίσιο κοστολόγησης των προεκλογικών μέτρων των κομμάτων εφαρμόζεται προαιρετικά. Τα κόμματα προσέρχονται στο ΕΔΣ και υποβάλλουν τα αιτήματα κοστολόγησης των μέτρων τους και το αποτέλεσμα είτε γνωστοποιείται σε όλους είτε μόνον στο ίδιο το κόμμα που το υπέβαλε. Αυτό καθορίζεται από το ίδιο το κόμμα.

Σημειώνεται ότι ο τελευταίος ν. 5217/2025 («Διασφάλιση δημοσιονομικής ισορροπίας: Μεταρρύθμιση πλαισίου δημοσιονομικής διαχείρισης – Τροποποίηση του ν. 4270/2014 για την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1265 και λοιπές διατάξεις»), που τροποποίησε τις αρμοδιότητες του ΕΔΣ, προβλέπει τη δυνατότητα του Συμβουλίου να «κοστολογεί» τα προεκλογικά μέτρα. Συγκεκριμένα, στις αρμοδιότητες του ΕΔΣ (άρθρο 4 παρ. η) προβλέπεται ότι το Συμβούλιο «Αξιολογεί και ποσοτικοποιεί τον δημοσιονομικό αντίκτυπο που αναμένεται να έχουν οι προτάσεις που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων και των συνασπισμών κομμάτων, κατόπιν αιτήματός τους».

Το ίδιο άρθρο προβλέπει ότι οι αξιολογήσεις και ποσοτικοποιήσεις εξετάζονται σύμφωνα με το υπόδειγμα, τη διαδικασία και τη μεθοδολογία που ορίζονται από το ίδιο το Συμβούλιο και ότι η υποβολή του κάθε αιτήματος προς αξιολόγηση γίνεται κατόπιν απόφασης του αρμόδιου οργάνου του κάθε πολιτικού κόμματος. Το ΕΔΣ στο πλαίσιο που έθεσε έβαλε ως όριο τα 10 αιτήματα αξιολογήσεων μέτρων για κάθε κόμμα.

Το πλαίσιο αξιολόγησης των δημοσιονομικών επιπτώσεων των προεκλογικών μέτρων των κομμάτων καταρτίστηκε από το ΕΔΣ με τεχνική βοήθεια (TSI) από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και με βάση τη διεθνή εμπειρία. Το πλαίσιο αυτό τίθεται σε λειτουργά την 1η Νοεμβρίου 2026, ενώ μέχρι τότε τα κόμματα μπορούν να ζητούν από το ΕΔΣ πληροφορίες.

Για την αξιολόγηση των προεκλογικών προτάσεων, το ΕΔΣ θα συνεργαστεί με δημόσιους φορείς και αρχές, οι οποίες βάσει νόμου είναι υποχρεωμένες να παρέχουν τα στοιχεία τους. Με τις παραπάνω δημόσιες αρχές θα υπογραφούν μνημόνια συνεργασίας, όπως ενδεικτικά με την ΑΑΔΕ, τον e-ΕΦΚΑ, την ΕΛΣΤΑΤ, το ΓΛΚ, τον ΟΠΕΚΑ, τη ΔΥΠΑ και/ή άλλους σχετικούς φορείς του δημόσιου τομέα.

Μετά την αξιολόγηση των επιπτώσεων των προεκλογικών μέτρων το ΕΔΣ δημοσιοποιεί στην ιστοσελίδα του τον συνολικό αριθμό των μέτρων για κοστολόγηση που υποβλήθηκαν από κάθε πολιτικό κόμμα. Αυτό γίνεται για λόγους διαφάνειας, χωρίς να αποκαλύπτεται το περιεχόμενο των προτάσεων. Η τελική εκτίμηση του ΕΔΣ δημοσιεύεται μόνο εφόσον το πολιτικό κόμμα έχει ενημερώσει εγγράφως ότι αποδέχεται την κοστολόγηση.

«Για πρώτη φορά στη χώρα μας θεσμοθετείται η κοστολόγηση προτάσεων πολιτικών κομμάτων από Ανεξάρτητη Αρχή», ανέφερε η πρόεδρος του ΕΔΣ, Ομότιμη Καθηγήτρια του ΟΠΑ, Αναστασία Μιαούλη. «Μεθοδολογικά συνεπείς και ανεξάρτητες ποσοτικοποιήσεις», πρόσθεσε, «επιτρέπουν καλύτερη αξιολόγηση των πολιτικών προγραμμάτων. Βοηθούν τους πολίτες να κατανοήσουν τις πιθανές δημοσιονομικές συνέπειες προ εκλογικών προτάσεων, και αναβαθμίζουν την ποιότητα του δημοκρατικού διαλόγου».

Σύμφωνα με την πρόεδρο του ΕΔΣ, η ανάθεση αυτή στο Συμβούλιο «αντανακλά τη θεσμική του ανεξαρτησία και την τεχνική του εξειδίκευση. Η ορθή εφαρμογή του απαιτεί στενή συνεργασία με φορείς μεταξύ άλλων την ΑΑΔΕ, το ΓΛΚ, τον e-ΕΦΚΑ, που διαθέτουν τα απαραίτητα δεδομένα και τεχνογνωσία. Προϋποθέτει, πάνω απ’ όλα, την ίδια τη στήριξη των πολιτικών κομμάτων, καθώς η συμμετοχή στη διαδικασία είναι απολύτως εθελοντική».

Τέλος, η κ. Μιαούλη υποσχέθηκε ότι θα καταβληθεί κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε, με σταθερά βήματα και αξιοποιώντας την εμπειρία που θα αποκτηθεί κατά την εφαρμογή, να ενισχυθεί η δημοσιονομική αξιοπιστία, παραμένοντας σταθερά στην υπηρεσία των πολιτών.

Ακολουθούν ερωτήσεις και απαντήσεις σχετικά με το πλαίσιο αξιολόγησης των προτάσεων των κομμάτων που έδωσε το ίδιο το ΕΔΣ

1. Ποιος είναι ο ρόλος του ΕΔΣ στην κοστολόγηση;

Το ΕΔΣ έχει την ευθύνη να κοστολογεί τις προτάσεις πολιτικής που περιλαμβάνονται στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων, σύμφωνα με τον ν. 4270/2014. Η ανάθεση αυτής της αρμοδιότητας σε ανεξάρτητο θεσμό αποσκοπεί στη διασφάλιση αμεροληψίας, τεχνικής αξιοπιστίας και ίσης μεταχείρισης όλων των κομμάτων.

2. Έλαβε το ΕΔΣ υποστήριξη για την ανάπτυξη αυτού του πλαισίου;

Ναι, το παρόν Τεχνικό Υπόμνημα εκπονήθηκε με την υποστήριξη τεχνικής βοήθειας (Technical Support Instrument – TSI) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Η μεθοδολογία και οι διαδικασίες που περιγράφονται έχουν εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο του ΕΔΣ.

3. Ποια είναι η προστιθέμενη αξία αυτής της νέας υπηρεσίας;

Η νέα αυτή εντολή στο ΕΔΣ να κοστολογεί μέτρα προεκλογικών προγραμμάτων παρέχει μη κομματική πληροφόρηση στους πολίτες και συνεισφέρει στην ενίσχυση της αξιοπιστίας του πολιτικού διαλόγου.

4. Ποιος συντονίζει τη διαδικασία εντός του ΕΔΣ;

Ο προϊστάμενος του Τμήματος Δημοσιονομικής Ανάλυσης ορίζεται ως Συντονιστής Κοστολόγησης και αποτελεί το αποκλειστικό σημείο επαφής, τόσο με τα πολιτικά κόμματα όσο και με τους δημόσιους φορείς που παρέχουν στοιχεία.

5. Ποιος μπορεί να υποβάλει αίτημα κοστολόγησης;

Δικαίωμα υποβολής έχουν τα πολιτικά κόμματα που λειτουργούν νόμιμα σύμφωνα με την εκλογική νομοθεσία και έχουν δικαίωμα συμμετοχής στις βουλευτικές εκλογές. Κάθε κόμμα ορίζει έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπο, ο οποίος αναλαμβάνει την υποβολή και τη συνεργασία καθ’ όλη τη διαδικασία. Κάθε κόμμα μπορεί να υποβάλει έως 10 προτάσεις άπαξ.

6. Τι είδους μέτρα μπορούν να κοστολογηθούν;

Τα μέτρα πρέπει να είναι σαφή και αναλυτικά, με συγκεκριμένο δημοσιονομικό αποτύπωμα, και να συμμορφώνονται με το Σύνταγμα, το ευρωπαϊκό δίκαιο και τις διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας. Κατά προτεραιότητα εξετάζονται μέτρα με σημαντικό δημοσιονομικό αποτύπωμα, ενδεικτικά άνω των 50 εκατ. ευρώ ετησίως.

7. Ποια μέτρα εξαιρούνται ή εξετάζονται μόνο κατ’ εξαίρεση;

Ενδεικτικά πολιτικές αμυντικών προμηθειών, μεγάλα έργα υποδομών και πολύπλοκες παρεμβάσεις με υψηλό βαθμό αβεβαιότητας δύνανται να εξαιρεθούν ή να εξεταστούν μόνο κατ’ εξαίρεση. Το ίδιο ισχύει για προτάσεις με κυρίως έμμεσες μακροοικονομικές επιδράσεις, ανάλογα με τη διαθεσιμότητα δεδομένων και αξιόπιστης μεθοδολογίας.

8. Πώς υποβάλλεται μια αίτηση;

Τα κόμματα υποβάλλουν μία ενιαία αίτηση κοστολόγησης ανά κοινοβουλευτική περίοδο, γραπτώς στο electioncosting@hfisc.gr, χρησιμοποιώντας το τυποποιημένο έντυπο του Παραρτήματος Α’ του Τεχνικού Υπομνήματος. Κάθε πρόταση πολιτικής περιγράφεται χωριστά μέσα στην ίδια αίτηση.

9. Ποια είναι η προθεσμία υποβολής;

Τα κόμματα μπορούν να υποβάλλουν προτάσεις από 01-11-2026 έως  το αργότερο 120 ημέρες πριν από την αναμενόμενη ημερομηνία εκλογών. Αιτήματα που υποβάλλονται μεταγενέστερα ενδέχεται να μην προλάβουν να ολοκληρωθούν πριν από την εκλογική διαδικασία.

10. Πώς μπορεί να ζητηθεί μια εκτίμηση κοστολόγησης;

Το αίτημα για κοστολόγηση πρέπει να υποβληθεί γραπτώς (Παράρτημα Α). Το ΕΔΣ μπορεί να ζητήσει πρόσθετες πληροφορίες από τον αιτούντα σχετικά με την κάθε πρόταση που περιλαμβάνεται στην αίτηση. Αν ο αιτών υποβάλει πολλαπλές προτάσεις, πρέπει να δηλώσει τη σειρά προτεραιότητάς τους.

11. Πώς επιβεβαιώνεται η σωστή κατανόηση του αιτήματος από τις δύο;

Υπογράφεται από τα δύο μέρη το σχετικό Παράρτημα Β, χωρίς αυτό να προδικάζει το αποτέλεσμα της κοστολόγησης.

12. Το αίτημα κοστολόγησης και ο αριθμός των προτάσεων του πολιτικού κόμματος γνωστοποιούνται; Αν ναι, πότε;

Το έργο που εκπονείται από το ΕΔΣ κατόπιν αιτήματος πολιτικών κομμάτων παραμένει εμπιστευτικό. Μετά το υπογεγραμμένο Παράρτημα Β, το ΕΔΣ δημοσιοποιεί στον ιστότοπό του μόνο τον αριθμό προτάσεων πολιτικής και το κόμμα που τις κατέθεσε, χωρίς αναφορά στο περιεχόμενο. Το κόμμα έχει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει τη συγκεκριμένη ανάρτηση όπου και εαν το κρίνει χρήσιμο. Η μη υπογραφή του παραρτήματος Β σημαίνει ότι δεν υφίσταται ολοκληρωμένη πρόταση προς κοστολόγηση.

13. Πότε δημοσιεύεται η τελική κοστολόγηση της πρότασης;

Η τελική εκτίμηση δημοσιεύεται με την έγγραφη εξουσιοδότηση του πολιτικού κόμματος (Παράρτημα Δ). Σε περίπτωση μη συμπλήρωσης του Παραρτήματος Δ, το ΕΔΣ διατηρεί το δικαίωμα δημοσιοποίησης της κοστολόγησης.

14. Μπορεί το ΕΔΣ να παρέμβει δημόσια για να αντικρούσει δηλώσεις κομμάτων σχετικά με το κόστος εκλογικών μέτρων;

Ως ανεξάρτητος θεσμός, το ΕΔΣ δύναται να μιλά σχετικά με τη διαδικασία κοστολόγησης και δεν θα σχολιάζει συγκεκριμένες κοστολογήσεις ή προτάσεις πολιτικής. Ωστόσο, το ΕΔΣ μπορεί να παρέμβει εάν κρίνει ότι ένα κόμμα παραποιεί το έργο του, για παράδειγμα υποστηρίζοντας ότι μια εκτίμησή του προέρχεται από το ΕΔΣ.

15. Μέχρι πότε δημοσιοποιεί τις εκτιμήσεις του το ΕΔΣ;

Το ΕΔΣ δεν προβαίνει σε παράδοση ή δημοσίευση αποτελεσμάτων κοστολόγησης κατά τον τελευταίο μήνα πριν από τις εκλογές. Ο περιορισμός αυτός αποσκοπεί στη διαφύλαξη της θεσμικής ουδετερότητας και ανεξαρτησίας της διαδικασίας.

16. Ποιον ορισμό δημοσιονομικού κόστους ακολουθεί το ΕΔΣ;

Το ΕΔΣ ακολουθεί τον ορισμό του δημοσιονομικού κόστους, όπως αποτυπώνεται και χρησιμοποιείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Η προσέγγιση αυτή ευθυγραμμίζει τη μεθοδολογία του ΕΔΣ με τα ευρωπαϊκά πρότυπα και τις βέλτιστες πρακτικές των διεθνών δημοσιονομικών συμβουλίων.

17. Ποια μεθοδολογία χρησιμοποιεί το ΕΔΣ;

Η δημοσιονομική επίπτωση ενός μέτρου διακρίνεται σε στατική επίπτωση και σε άμεσες συμπεριφορικές επιδράσεις (first-round effects), όπου αυτές είναι σημαντικές και μπορούν να εκτιμηθούν με επαρκή αξιοπιστία. Ευρύτερες μακροοικονομικές επιδράσεις δεν αποτελούν μέρος της βασικής δημοσιονομικής κοστολόγησης.

18. Ποιο είναι το «βασικό σενάριο» που χρησιμοποιείται για τις εκτιμήσεις του ΕΔΣ;

Το ΕΔΣ δημοσιεύει στην αρχή της περιόδου κοστολόγησης το μακροοικονομικό και δημοσιονομικό σενάριο, το οποίο αποτελεί το βασικό δημοσιονομικό πλαίσιο για τις εκτιμήσεις του και βασίζεται στα πλέον πρόσφατα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία.

19. Με ποιους φορείς συνεργάζεται το ΕΔΣ και από πού αντλεί δεδομένα;

Το ΕΔΣ συνεργάζεται με την ΑΑΔΕ, το ΓΛΚ, τον e-ΕΦΚΑ, την ΕΛΣΤΑΤ και άλλους αρμόδιους φορείς, με τους οποίους θα υπογραφούν μνημόνια συνεργασίας. Η αλληλογραφία και τα στοιχεία που ανταλλάσσονται παραμένουν εμπιστευτικά.

20. Ποιος φέρει την τελική ευθύνη για τις κοστολογήσεις του ΕΔΣ;

Το ΕΔΣ φέρει αποκλειστική ευθύνη για τη μεθοδολογία, τις παραδοχές, την αξιολόγηση και τις δημοσιευόμενες εκτιμήσεις του. Τον θεσμό εκπροσωπεί ο πρόεδρος, ο οποίος γνωστοποιεί την τελική εκτίμηση της Ανεξάρτητης Αρχής στον εκπρόσωπο που έχει ορίσει το κάθε κόμμα για τη διαδικασία κοστολόγησης.