Πριν από μια εβδομάδα, χιλιάδες κάτοικοι στη Μαγιόρκα διαδήλωσαν για τρίτη συνεχή χρονιά την αγωνία τους για την ασφυξία από τον υπερτουρισμό. Έχουν άδικο ή όχι; Μόλις πέρσι, η Μαγιόρκα και συνολικά οι Βαλεαρίδες νήσοι, με συνολικό πληθυσμό 1,2 εκατομμύρια κατοίκους, δέχτηκαν σχεδόν 19 εκατομμύρια τουρίστες! Είναι φανερό ότι οι αντιδράσεις χρόνο με το χρόνο γίνονται εντονότερες. Περιορισμοί και ιδιότυπα «διόδια» στη Βενετία, ακτιβισμοί κατά των τουριστών στη Βαρκελώνη-όλο και πιο έντονα διαγράφεται στον ευρωπαϊκό ορίζοντα μια αντίδραση στην «εισβολή» των τουριστών.
Σύμφωνα με τον Economist, από τα περίπου 1,5 δισεκατομμύρια τουριστικά ταξίδια κάθε χρόνο που περιλαμβάνουν διέλευση συνόρων, πάνω από τα μισά πραγματοποιούνται σε ευρωπαϊκές χώρες. Τα ξενοδοχεία, τα κάμπινγκ και τα Airbnb στην Ευρωπαϊκή Ένωση μπορούν να φιλοξενήσουν 32 εκατομμύρια άτομα, αριθμός αρκετός για να φιλοξενήσει ολόκληρο τον πληθυσμό δώδεκα χωρών της Ένωσης. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Τουρισμού, τα έσοδα ύψους σχεδόν 900 δισ. δολαρίων από τον διεθνή τουρισμό αποτελούν περίπου το 7% των εξαγωγών της Ευρώπης. Οπότε, αναρωτιέται ο Economist, «ποιος χρειάζεται τις μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας όταν έχει τον Πύργο του Άιφελ και τον Παρθενώνα;».
Διαμαρτυρία στη Βαρκελώνη για τη βραχυχρόνια μίσθωση © EPA/TONI ALBIR
«Θύμα» αυτής της εισβολής είναι και τη Ελλάδα. Σύμφωνα με τα περσινά στοιχεία, υποδέχτηκε σχεδόν 38 εκατομμύρια τουρίστες-με αυτούς της κρουαζιέρας, ο αριθμός απογειώνεται στα 43 εκατομμύρια. Όσο για την Αθήνα, ο Παρθενώνας αποδεικνύεται ακατανίκητος πόλος έλξης. Το 2025 η πρωτεύουσα υποδέχτηκε σχεδόν 9 εκατομμύρια επισκέπτες. Περίπου ένας στους τέσσερις τουρίστες πάτησε πόδι στην πρωτεύουσα. Ποιος να το φανταζόταν ότι το «αθηνοκεντρικό μοντέλο» θα εμφανιζόταν και στον τομέα του τουρισμού!
Στον αρχαιολογικό χώρο της Ακρόπολης παίρνουν σειρά καθημερινά περί τους 12 με 15 χιλιάδες επισκέπτες-κάποιες φορές αγγίζουν και τις 20.000. Ο ένας στους δύο που επισκέπτεται την Αθήνα «κλείνει θέση» για να δει από κοντά τον Παρθενώνα.
Στο μεταξύ στο Σύνταγμα, έχουμε πλέον το αδιαχώρητο. Στην ευρύτερη περιοχή, ο πολεοδομικός ιστός έχει πλέον αλωθεί από την αυτοκρατορία του Airbnb. Σε ένα κέντρο όπου η καθαριότητα αποτελεί ζητούμενο, οι τροχήλατες βαλίτσες εκτοπίζουν τους πεζούς από τα στενά πεζοδρόμια, τα καταστήματα εστίασης ξεφυτρώνουν σαν μανιτάρια, οι Αθηναίοι προτιμούν να το αποφεύγουν. Εννοούμε τους περαστικούς επισκέπτες του κέντρου, γιατί στην ουσία έχει ήδη επέλθει μια σαφής εκτόπιση μονίμων κατοίκων στο όνομα της μίσθωσης σε τουρίστες. Οι επιπτώσεις στην ανεύρεση κατοικίας για ενοικίαση, στις υψηλές τιμές ενοικίων είναι έντονες. Δεν μιλάμε βέβαια για το μπάχαλο στους κεντρικούς δρόμους, όπου τα hop on-hop off ξεχύνονται καθημερινά σε κάθε κατεύθυνση. Επίσης, όταν αναφερόμαστε στο κέντρο, πλέον έχουμε υπόψη μια ευρύτερη ζώνη «εισβολής», που περιλαμβάνει το Παγκράτι, του Γκύζη, τα Εξάρχεια και φτάνει μέχρι τα νότια προάστια-ιδιαίτερα όπου υπάρχουν στάσεις μετρό και τραμ.
Ξένοι στην ίδια τους πόλη οι Αθηναίοι; Μπορεί κάποιος να το ισχυριστεί, κάνοντας μια βόλτα στο πολύπαθο κέντρο. Άρα, να περιμένουμε στο άμεσο μέλλον ξεσπάσματα τύπου Μαγιόρκας ή Βαρκελώνης; Η συσσώρευση προβλημάτων κάθε λογής δεν αποκλείεται να δημιουργεί καύσιμη ύλη, όχι στο μακρινό μέλλον, για απρόβλεπτες αντιδράσεις. Η δυσφορία των πολιτών δεν εκδηλώνεται πάντα με παραδοσιακές μορφές…
Η Ακρόπολη είναι ένα παράδειγμα για το πώς μπορεί να γίνει διαχείριση του κύματος επισκεπτών. Έχει οριστεί ανώτατο όριο επισκεπτών-όχι πάνω από 20.000 ημερησίως-, ενώ από το 2023 εφαρμόζεται το σύστημα ωραίων ζωνών εισόδου. Το θέμα είναι ότι η Αθήνα έχει επιλέξει μέχρι στιγμής το μοντέλο της «διαχείρισης» και όχι της «αποθάρρυνσης» του τουρισμού. Οι παρεμβάσεις επικεντρώνονται στο πώς και πότε επισκέπτονται οι άνθρωποι την Ακρόπολη, όχι στο να έρχονται λιγότεροι. Δύσκολο προς επίλυση πρόβλημα.
Επανερχόμενοι στο «κράτος» των Αθηνών για τον τουριστικό γρίφο, είναι φανερό πως αν αφεθούν τα πράγματα να εξελιχθούν χωρίς παρεμβάσεις και δραστικές πολιτικές-από την κυβέρνηση και την Τοπική Αυτοδιοίκηση-, κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τις μελλοντικές επιπτώσεις. Ναι, καλοδεχούμενα τα λυτρωτικά για το ΑΕΠ έσοδα από τον τουρισμό. Καλοδεχούμενοι και οι επισκέπτες στην πρωτεύουσα και τα άλλα μεγάλα τουριστικά κέντρα της χώρας. Μήπως όμως είναι ώρα από τώρα να μελετήσουμε τις απειλητικές τάσεις που αναπτύσσονται ώστε να εφαρμοστούν προληπτικές πολιτικές και όχι ημίμετρα που θα ληφθούν στο πόδι κατόπιν εορτής; Δεν είναι εύκολο πρόβλημα. Αλλά ας φανταστούμε ένα υπερφορτωμένο φορτηγό, που κάθε τόσο προσθέτουμε και άλλα βάρη, άνισα κατανεμημένα. Θα έρθει η ώρα που θα κλατάρει…
