Το Ιράν συνεχίζει να διευρύνει την επιρροή του στα στρατηγικής σημασίας Στενά του Ορμούζ, παρά τις έντονες διεθνείς αντιδράσεις και τις ανησυχίες για την ελευθερία της ναυσιπλοΐας σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη.
Όπως αναφέρει η γαλλική Les Echos, η Τεχεράνη προχωρά σε κινήσεις που αποσκοπούν όχι μόνο στην εδραίωση του ελέγχου της στη θαλάσσια κυκλοφορία, αλλά και στη μετατροπή αυτού του ελέγχου σε εργαλείο οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος.
Μετά την έναρξη λειτουργίας, στις αρχές Μαΐου, της νέας Αρχής των Στενών του Περσικού Κόλπου (PGSA), η οποία επισημοποιεί ουσιαστικά τα τέλη διέλευσης που επιβλήθηκαν με την έναρξη της σύγκρουσης, οι ιρανικές αρχές ανακοίνωσαν νέα μέτρα με στόχο να εδραιώσουν -και να εμπορευματοποιήσουν- τον έλεγχό τους στη στρατηγική θαλάσσια δίοδο.
Το πιο πρόσφατο μέτρο αφορά μια ψηφιακή ναυτική ασφάλιση, πληρωτέα σε Bitcoin, μέσω της οποίας η χώρα ελπίζει να δημιουργήσει έσοδα που, σύμφωνα με το ιρανικό κρατικό πρακτορείο Fars, θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια.
Με την ονομασία «Hormuz Safe», η υπηρεσία παρουσιάζεται ως ένα σύστημα ταχείας και επαληθεύσιμης ασφάλισης φορτίων βασισμένο στην τεχνολογία blockchain. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τα φορτία θεωρούνται ασφαλισμένα αμέσως μετά την επιβεβαίωση της συναλλαγής, ενώ παρέχεται ψηφιακή απόδειξη υπογεγραμμένη από τον ιδιοκτήτη.
Παρότι η πλατφόρμα δεν είναι προσβάσιμη εκτός Ιράν, στιγμιότυπα που δημοσιοποιήθηκαν από ιρανικά μέσα παρουσιάζουν ένα ολοκληρωμένο σύστημα ασφαλιστηρίων συμβολαίων και πιστοποιητικών οικονομικής ευθύνης.
Αυξημένη η κίνηση αλλά υπό περιορισμούς
Μετά από σχεδόν τρεις μήνες σύγκρουσης, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν μερικώς παραλυμένα. Η διέλευση πλοίων συνεχίζεται, αλλά υπό όρους που καθορίζει η Τεχεράνη.
Σύμφωνα με δεδομένα της εταιρείας παρακολούθησης Kpler, 55 πλοία μεταφοράς πρώτων υλών διέσχισαν τα Στενά μεταξύ 11 και 17 Μαΐου, έναντι μόλις 19 την προηγούμενη εβδομάδα. Συνολικά, περισσότερα από 630 πλοία έχουν εξέλθει από τον Περσικό Κόλπο κατά τη διάρκεια της κρίσης.
Ωστόσο, η ιρανική διαχείριση της κυκλοφορίας φαίνεται να λειτουργεί επιλεκτικά, επιτρέποντας ή περιορίζοντας τη διέλευση ανάλογα με τη χώρα προέλευσης ή τις σχέσεις με την Τεχεράνη.
Η επιβολή τελών διέλευσης θεωρείται παράνομη από πολλούς διεθνείς παρατηρητές, καθώς τα Στενά αποτελούν διεθνή θαλάσσια δίοδο όπου η ελεύθερη ναυσιπλοΐα προστατεύεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Το Ιράν και η στρατηγική του «τριγωνικού εξαναγκασμού» στα Στενά του Ορμούζ
Πέρα από τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας, η Τεχεράνη φαίνεται πως αξιοποίησε τα Στενά του Ορμούζ για να αποκτήσει ευρύτερο στρατηγικό πλεονέκτημα στον πόλεμο.
Σύμφωνα με ανάλυση της New York Times, το Ιράν κατάφερε να διαψεύσει τις αρχικές προσδοκίες για μια γρήγορη επικράτηση των ΗΠΑ και του Ισραήλ, μετατρέποντας σταδιακά τη σύγκρουση σε κατάσταση ισορροπίας.
Αναλυτές περιγράφουν τη στρατηγική αυτή ως «τριγωνικό εξαναγκασμό» (triangular coercion), μια μέθοδο κατά την οποία μια χώρα ασκεί πίεση σε πιο ευάλωτους τρίτους παράγοντες, ώστε να επηρεάσει έναν ισχυρότερο αντίπαλο που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει άμεσα.
Στην περίπτωση αυτή, οι χώρες του Κόλπου βρέθηκαν στο επίκεντρο. Το Ιράν, περιορίζοντας τη διέλευση στα Στενά του Ορμούζ και απειλώντας ενεργειακές υποδομές στην περιοχή, αύξησε σημαντικά το οικονομικό κόστος περαιτέρω στρατιωτικής κλιμάκωσης.
Η κρίσιμη στιγμή ήρθε τον Μάρτιο, όταν μετά από πλήγματα σε ιρανικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, ακολούθησαν επιθέσεις σε υποδομές του Κόλπου. Το μήνυμα, σύμφωνα με ειδικούς, ήταν σαφές: επιθέσεις στην ιρανική ενεργειακή βιομηχανία θα μπορούσαν να προκαλέσουν αντίποινα με επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιφερειακή αγορά ενέργειας.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου που ακολούθησε κατέδειξε πόσο άμεσα θα μπορούσε να επηρεαστεί η παγκόσμια οικονομία.
Η Nicole Grajewski, ειδική στην εξωτερική πολιτική του Ιράν, υποστηρίζει ότι αυτή η δυναμική δημιούργησε μια μορφή «αποτροπής εν μέσω πολέμου», προσφέροντας στο Ιράν σημαντικό διαπραγματευτικό πλεονέκτημα.
Μέσα σε λίγες ημέρες ακολούθησαν ανακοινώσεις για συνομιλίες μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, ενώ στη συνέχεια υπήρξαν προσπάθειες αποκλιμάκωσης, ακόμη και χωρίς πλήρη επαναλειτουργία των Στενών.
«Επαγγελματική διαχείριση» ή θεσμοθέτηση ελέγχου;
Ο επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής εθνικής ασφάλειας του Ιράν, Ebrahim Azizi, υποστηρίζει ότι η χώρα εφαρμόζει πλέον έναν «επαγγελματικό μηχανισμό διαχείρισης της κυκλοφορίας», ο οποίος αφορά αποκλειστικά εμπορικά πλοία και συνεργαζόμενους φορείς.
Η PGSA ανακοίνωσε επίσης σύστημα ενημερώσεων σε πραγματικό χρόνο για τη ναυσιπλοΐα στην περιοχή.
Σύμφωνα με τον Δημήτρη Μανιάτη, επικεφαλής εταιρείας διαχείρισης ναυτιλιακών κινδύνων, οι απαιτήσεις για τη διέλευση δεν έχουν αλλάξει σημαντικά σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς υπό τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η «ομίχλη του πολέμου» και οι απάτες
Η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά ευνόησε επίσης την εμφάνιση απατών με κρυπτονομίσματα, όπου επιτήδειοι εμφανίζονταν ως εκπρόσωποι των Φρουρών της Επανάστασης, προσφέροντας ασφαλή διέλευση έναντι πληρωμών σε Bitcoin.
Ο Jakob Larsen, διευθυντής ναυτιλιακής ασφάλειας του BIMCO, χαρακτηρίζει την κατάσταση «ομίχλη του πολέμου».
«Δεν γνωρίζουμε πραγματικά τι είναι αλήθεια και τι ψέμα», σημειώνει.
Ένα νέο γεωπολιτικό εργαλείο
Καθώς η κρίση παρατείνεται, αναλυτές εκτιμούν ότι αυξάνονται οι πιθανότητες το Ιράν να επιδιώξει έναν πιο μόνιμο ρόλο στη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ.
Εάν η Τεχεράνη διατηρήσει έστω και μερικό έλεγχο στη θαλάσσια δίοδο, αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει όχι μόνο πηγή εσόδων, αλλά και μακροπρόθεσμο γεωπολιτικό πλεονέκτημα – ένα είδος «ασφαλιστικής δικλείδας» απέναντι σε μελλοντικές στρατιωτικές πιέσεις.
Παρά τις προσπάθειες ομαλοποίησης, το ερώτημα παραμένει ανοιχτό: μπορεί η διεθνής κοινότητα να επαναφέρει τα Στενά του Ορμούζ στην προπολεμική τους κατάσταση ή το Ιράν έχει ήδη δημιουργήσει μια νέα πραγματικότητα σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους του κόσμου;
