Σε λιγότερο από έναν μήνα από σήμερα, το Βερολίνο θα φιλοξενήσει την τελετή απονομής των European Inventor Award 2026, ενός θεσμού που θεωρείται, αν όχι το «Νόμπελ καινοτομίας», σίγουρα η κορυφαία ευρωπαϊκή διάκριση για εφευρέτες.
Το βραβείο έχουν κρατήσει στα χέρια τους προσωπικότητες που διαμόρφωσαν την τεχνολογική ιστορία των τελευταίων δεκαετιών, από τον Federico Faggin, τον άνθρωπο πίσω από τον πρώτο μικροεπεξεργαστή, μέχρι την Katalin Karikó, που άνοιξε τον δρόμο για τις τεχνολογίες mRNA.
Την ώρα που η Τεχνητή Νοημοσύνη οδηγεί σε μια άνευ προηγουμένου έκρηξη ζήτησης για υπολογιστική ισχύ και τα συστήματα αποθήκευσης δεδομένων καταναλώνουν ήδη περίπου το 1,5% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, ένας Έλληνας ερευνητής, ο Ευάγγελος Ελευθερίου, βρίσκεται ανάμεσα στους 12 φιναλίστ του φετινού βραβείου εφευρετών.
Με πάνω από 35 χρόνια στο IBM Research Zurich, περισσότερες από 250 επιστημονικές δημοσιεύσεις και πάνω από 160 διεθνείς πατέντες, έχοντας εκλεγεί «ξένο μέλος» της Εθνικής Ακαδημίας Μηχανικών των ΗΠΑ, μία από τις σημαντικότερες διεθνείς διακρίσεις στον χώρο της μηχανικής, ο Ελληνο-Ελβετός ερευνητής από το Αλιβέρι ανήκει σε εκείνη τη μικρή κατηγορία επιστημόνων που δεν παρακολουθούν απλώς τις τεχνολογικές εξελίξεις, αλλά τις διαμορφώνουν.
Ο κ. Ελευθερίου έχει συμβάλει καθοριστικά στην εξέλιξη της αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων, από τους σκληρούς δίσκους και τις μαγνητικές ταινίες μέχρι τις μνήμες flash και τις σύγχρονες αρχιτεκτονικές Τεχνητής Νοημοσύνης, τεχνολογίες που επιχειρούν να κάνουν την ψηφιακή υποδομή ταχύτερη, αποδοτικότερη και ενεργειακά βιώσιμη. Σήμερα, ως συνιδρυτής και Chief Technology Officer της Axelera AI, μιας από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες ευρωπαϊκές εταιρείες AI hardware, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της Τεχνητής Νοημοσύνης: η εκρηκτική ενεργειακή κατανάλωση των υπολογιστικών υποδομών.
Αξιόπιστη πληροφορία από θόρυβο
Ο Ευάγγελος Ελευθερίου © European Inventor Award 2026
Μιλώντας στο powergame.gr, ο ίδιος συνοψίζει το νήμα που ενώνει όλη την επαγγελματική του διαδρομή σε μία φράση: «Πώς να εξάγεις αξιόπιστη πληροφορία μέσα από θόρυβο». Η φράση ακούγεται απλή. Στην πραγματικότητα, περιγράφει μια τεχνολογική πρόκληση που τον ακολουθεί εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες. «Αυτό ήταν το πρόβλημα στους μαγνητικούς δίσκους, αυτό ήταν στις ταινίες, αυτό είναι και σήμερα στο in-memory computing», εξηγεί. «Στον μαγνητικό δίσκο πυκνώνεις τα σήματα στην επιφάνεια εγγραφής και αντιμετωπίζεις τις παρεμβολές μεταξύ τους. Στη μνήμη αλλαγής φάσης αποθηκεύεις πληροφορία σε πολλαπλά επίπεδα αντίστασης και πρέπει να τη διαβάσεις αξιόπιστα. Στο in-memory computing κάνεις υπολογισμούς μέσα στη μνήμη και πρέπει να εγγυηθείς ότι τα αποτελέσματα είναι ακριβή».
«Η βασική πρόκληση δεν άλλαξε ποτέ. Άλλαξαν τα υλικά, η φυσική, η κλίμακα, αλλά η ουσία παραμένει: σχεδιάζεις συστήματα που δουλεύουν αξιόπιστα στα όρια της φυσικής». Όπως μας λέει, η τεχνολογία είναι μεν «μια διαρκής μάχη με την ενέργεια, τον χώρο και τον χρόνο», αλλά ο πραγματικός αντίπαλος είναι ο θόρυβος. «Κάθε φορά που ωθείς ένα σύστημα στα όριά του, ο θόρυβος αυξάνεται. Η τέχνη είναι να τον μοντελοποιήσεις, να τον προβλέψεις και να τον εξουδετερώσεις».
Από τους σκληρούς δίσκους στην AI
Η υποψηφιότητά του για το European Inventor Award αφορά ακριβώς αυτήν τη διαδρομή. Στην πραγματικότητα, η διάκριση αναγνωρίζει μια ακολουθία τεχνολογικών καινοτομιών που εκτείνεται σε διαφορετικές γενιές της ψηφιακής υποδομής. Από τη μαγνητική αποθήκευση και τις μνήμες flash έως το in-memory computing, το έργο του ακολουθεί την ίδια πορεία που ακολούθησε και η παγκόσμια οικονομία των δεδομένων.
Μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές του ήταν η ανάπτυξη της τεχνολογίας NPML (Noise Predictive Maximum Likelihood Detection), η οποία επέτρεψε στα συστήματα μαγνητικής αποθήκευσης να αυξήσουν θεαματικά την πυκνότητα δεδομένων, προβλέποντας και διορθώνοντας τις παρεμβολές μεταξύ σημάτων αντί να τις αντιμετωπίζουν ως απλό «θόρυβο». Η τεχνολογία αυτή αποτέλεσε κρίσιμο βήμα για την εξέλιξη των σύγχρονων σκληρών δίσκων και συνέβαλε στην αύξηση των χωρητικοτήτων που θεωρούνται σήμερα δεδομένες. Η έρευνά του δεν περιορίστηκε, ωστόσο, στους σκληρούς δίσκους. Στην IBM ασχολήθηκε εκτενώς και με τις μαγνητικές ταινίες, μια τεχνολογία που πολλοί θεωρούν ξεπερασμένη, αλλά εξακολουθεί να παίζει καθοριστικό ρόλο στην αποθήκευση τεράστιων όγκων δεδομένων.
«Μπορεί να μη θεωρούμε τη μαγνητική ταινία σύγχρονη τεχνολογία, παραμένει όμως απολύτως επίκαιρη. Όταν μεγάλοι οργανισμοί χρειάζεται να διασφαλίσουν την αξιόπιστη διατήρηση των δεδομένων τους, αποθηκεύουν τεράστιες ποσότητες σε ταινία, η οποία εξακολουθεί να αποτελεί βασικό πυλώνα της μεγάλης κλίμακας αρχειοθέτησης δεδομένων», σημειώνει ο ίδιος στο powergame.gr. Η υποψηφιότητα του Ευάγγελου Ελευθερίου αναγνωρίζει ακριβώς αυτήν τη μακρά συμβολή στην εξέλιξη της αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων, μια διαδρομή που εκτείνεται από την αποδοτική αποθήκευση έως την αποδοτική επεξεργασία πληροφοριών σε μεγάλη κλίμακα.
Το μεγάλο πρόβλημα της AI δεν είναι η ισχύς
Ο Ευάγγελος Ελευθερίου © European Inventor Award 2026
Παρά τη βαθιά ερευνητική του πορεία, ο ίδιος δεν αντιμετώπισε ποτέ την έρευνα ως αυτοσκοπό. «Η διαφορά μεταξύ μιας καλής δημοσίευσης και μιας πραγματικής εφεύρεσης είναι απλή: η εφεύρεση λύνει ένα πρόβλημα που κάποιος είναι διατεθειμένος να πληρώσει για να λυθεί», λέει στο powergame.gr.
Και προσθέτει: «Μια ερευνητική εργασία μπορεί να είναι εξαιρετική θεωρητικά. Αν όμως δεν μπορεί να λειτουργήσει αξιόπιστα, σε κλίμακα και με αποδεκτό κόστος, μένει στο εργαστήριο». Δεν είναι τυχαίο ότι θεωρεί τη μετάβαση από την έρευνα στην αγορά ως μία από τις δυσκολότερες διαδικασίες της καινοτομίας. «Τα περισσότερα ερευνητικά αποτελέσματα δεν φτάνουν ποτέ στην αγορά. Αυτό δεν είναι αποτυχία. Είναι η φύση της καινοτομίας».
Ρωτήσαμε τον κ. Ελευθερίου τι τον απασχολεί σήμερα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης. Όπως μας είπε, αν κάτι τον απασχολεί, αυτό δεν είναι τα μοντέλα της AI, αλλά η ενέργεια. Η συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη περιστρέφεται συνήθως γύρω από τις δυνατότητες των μεγάλων γλωσσικών μοντέλων και τον ανταγωνισμό για ολοένα μεγαλύτερη υπολογιστική ισχύ. Κατά τον Ελευθερίου, το πραγματικό πρόβλημα βρίσκεται αλλού. «Η βαθιά μάθηση και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αντιπροσωπεύουν μια πραγματική αλλαγή παραδείγματος στον τρόπο που επεξεργαζόμαστε την πληροφορία. Όμως το μεγάλο ερώτημα είναι αν μπορούμε να υποστηρίξουμε αυτήν την πρόοδο ενεργειακά». Όπως εξηγεί, η εκπαίδευση και η λειτουργία των μοντέλων απαιτούν ολοένα μεγαλύτερες υποδομές.
«Τα data πολλαπλασιάζονται. Η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και νερού αυξάνεται δραματικά. Αυτό δεν είναι βιώσιμο μακροπρόθεσμα». Ακριβώς σε αυτό το σημείο εστιάζει η Axelera AI. Η εταιρεία αναπτύσσει νέες αρχιτεκτονικές AI inference, βασισμένες στο in-memory computing, οι οποίες μειώνουν δραστικά την ενεργειακή κατανάλωση μεταφέροντας μέρος των υπολογισμών μέσα στη μνήμη και περιορίζοντας τη συνεχή μεταφορά δεδομένων μεταξύ επεξεργαστή και μνήμης. «Η πραγματική πρόοδος θα έρθει όταν μπορέσουμε να κάνουμε τα ίδια πράγματα, ή καλύτερα, με ένα κλάσμα της ενέργειας», τονίζει.
Η Ευρώπη και η μάχη της τεχνολογικής αυτονομίας
Η διάκρισή του έρχεται σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ευρώπη αναζητεί μεγαλύτερη ανεξαρτησία σε κρίσιμες τεχνολογίες. Για τον ίδιο, η υποψηφιότητα έχει ιδιαίτερη σημασία γιατί δεν αφορά μια μεμονωμένη ανακάλυψη, αλλά μια πορεία δεκαετιών. «Η διάκριση αυτή αφορά δουλειά δεκαετιών και αυτό την κάνει ιδιαίτερα σημαντική για μένα. Δεν πρόκειται για ένα μεμονωμένο εύρημα, αλλά για μια συνεχή πορεία από τη βασική έρευνα στην εφαρμογή», σημειώνει.
Οι ημιαγωγοί, οι υποδομές Τεχνητής Νοημοσύνης και τα δεδομένα έχουν μετατραπεί σε στρατηγικά πεδία ανταγωνισμού μεταξύ ΗΠΑ, Κίνας και Ευρώπης. Ο ίδιος θεωρεί ότι η ήπειρος δεν έχει άλλη επιλογή από το να αναπτύξει ισχυρότερες εγχώριες δυνατότητες. «Η Ευρώπη σήμερα χρειάζεται τεχνολογία δικής της κατασκευής περισσότερο από ποτέ», υποστηρίζει. «Η εξάρτηση σε κρίσιμους τομείς, όπως οι ημιαγωγοί και το AI hardware, αποτελεί στρατηγική αδυναμία», μας λέει χαρακτηριστικά.
Γιατί η Ελλάδα μπορεί να αποκτήσει ρόλο
Σε αυτήν τη συζήτηση ο Ελευθερίου βλέπει και μια ευκαιρία για την Ελλάδα. Όχι επειδή η χώρα μπορεί να ανταγωνιστεί την Ταϊβάν ή τις ΗΠΑ στην παραγωγή chips. Αλλά επειδή μπορεί να διεκδικήσει θέση σε άλλα, εξίσου κρίσιμα τμήματα της αλυσίδας αξίας. «Η Ελλάδα δεν χρειάζεται εργοστάσια κατασκευής chips για να έχει ρόλο», υπογραμμίζει.
«Η σχεδίαση ολοκληρωμένων κυκλωμάτων, η ανάπτυξη λογισμικού για AI, η αλγοριθμική βελτιστοποίηση, όλα αυτά δεν απαιτούν εργοστάσια. Απαιτούν ανθρώπους. Και η Ελλάδα τους έχει». Ο ίδιος μιλά με ιδιαίτερα θετικά λόγια για τους Έλληνες μηχανικούς. «Οι Έλληνες μηχανικοί που γνωρίζω είναι ανάμεσα στους καλύτερους που έχω συνεργαστεί. Αυτό που λείπει δεν είναι η ποιότητα. Είναι το οικοσύστημα». Κατά την άποψή του, οι πρωτοβουλίες που αναπτύσσονται σήμερα γύρω από τις υποδομές AI και τα AI Factories μπορούν να δημιουργήσουν νέες ευκαιρίες για τη χώρα, αρκεί να συνδεθούν με την έρευνα, την καινοτομία και την παραγωγή τεχνογνωσίας.
Σημειώνει, μάλιστα, ότι ήδη πολυεθνικές εταιρείες ενισχύουν την παρουσία τους στη χώρα μέσω κέντρων σχεδίασης και ανάπτυξης, τάση που εκτιμά ότι θα ενταθεί τα επόμενα χρόνια εξαιτίας των ευρωπαϊκών προγραμμάτων για ημιαγωγούς και τεχνητή νοημοσύνη.
Στην αγορά αποδεικνύεις ότι κάτι αξίζει
Ο Ευάγγελος Ελευθερίου © European Inventor Award 2026
Όσο για τη σημερινή «έκρηξη» της AI, ο κ. Ελευθερίου δεν κρύβει ότι βλέπει ταυτόχρονα μια ιστορική τεχνολογική αλλαγή αλλά και υπερβολή γύρω από την αγορά. «Η βαθιά μάθηση και τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα αντιπροσωπεύουν μια πραγματική αλλαγή παραδείγματος στον τρόπο που επεξεργαζόμαστε πληροφορία», λέει. «Αλλά η αγορά τρέφεται και από προσδοκίες που δεν αντιστοιχούν πάντα στην πραγματικότητα».
Ωστόσο, όπως επισημαίνει, η διάκριση ανάμεσα σε μια πραγματική τεχνολογική επανάσταση και σε έναν πρόσκαιρο ενθουσιασμό της αγοράς γίνεται με πολύ συγκεκριμένα κριτήρια. «Πώς ξεχωρίζεις τη βαθιά αλλαγή από τον πρόσκαιρο ενθουσιασμό; Κοιτάς τη φυσική. Κοιτάς την ενέργεια. Κοιτάς αν η τεχνολογία μπορεί να κλιμακωθεί βιώσιμα».
Από τη μαγνητική εγγραφή έως την Τεχνητή Νοημοσύνη, η πορεία του Ευάγγελου Ελευθερίου ακολουθεί σχεδόν βήμα προς βήμα την εξέλιξη της ψηφιακής οικονομίας των τελευταίων τριών δεκαετιών. Οι τεχνολογίες στις οποίες συνέβαλε βοήθησαν να αποθηκευτούν περισσότερα δεδομένα, να μεταφερθούν γρηγορότερα και να επεξεργαστούν αποδοτικότερα.
Σήμερα, καθώς η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει εκ νέου το τεχνολογικό τοπίο, βρίσκεται ξανά στην πρώτη γραμμή μιας νέας μετάβασης. Και ίσως η φράση με την οποία κλείνει τη συζήτησή μας να συνοψίζει καλύτερα από οτιδήποτε άλλο τη φιλοσοφία του: «Στο εργαστήριο αποδεικνύεις ότι κάτι είναι δυνατόν. Στην αγορά αποδεικνύεις ότι κάτι αξίζει».
