Η κούρσα στην τεχνητή νοημοσύνη (AI) για την ανάπτυξη της νέας τεχνολογίας και των απαραίτητων υποδομών εξελίσσεται σε μια άνευ προηγουμένου μάχη για άντληση κεφαλαίων. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί καταφεύγουν μαζικά στις αγορές ομολόγων, επηρεάζοντας κόστος και διαθεσιμότητα χρηματοδότησης, ενώ οι κυβερνήσεις δυσκολεύονται να προσαρμόσουν εγκαίρως τους κανόνες.
Οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη εώς την Ασία, έχουν ανέβει κατακόρυφα, την ίδια ώρα που ταυτόχρονα η ενεργειακή κρίση εντείνεται καθώς μένονται ανοιχτά πολεμικά μέτωπα σε Ουκρανία-Ρωσία και Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, oι hyperscalers έχουν τον δικό τους αντίκτυπο και μετατρέπουν την κούρσα για την AI σε παγκόσμιο αγώνα δανεισμού, πιέζοντας επιχειρήσεις και κυβερνήσεις να ανταγωνιστούν για το ίδιο όγκο κεφαλαίων. Το κόστος του χρήματος ανεβαίνει και πνίγει σαν θηλειά ξανά τον πλανήτη.
Η ιστορία μοιάζει να επαναλαμβάνεται και θυμίζει τη κρίση χρέους το 2008 που βούλιαξε τράπεζες, επιχειρήσεις και οικονομίες στην άβυσσο οδηγώντας στην ύφεση καιτην κοινωνία στον πάτο που βρέθηκε να πληρώνει τα σπασμένα της κρίσης. Τώρα παρόμοιοι κίνδυνοι αναδύονται αλλά με λιγότερα όπλα στη φαρέτρα για την αντιμετώπιση τους κεντρικά από τα κράτη και τις κεντρικές τράπεζες. Αντίθετα η ευφορά AI έχει γίνει το σύγχρονο όπιο στις αγορές.
Η άνοδος των αποδόσεων των ομολόγων θα περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη και θα συγκρατήσει τη μετακύλιση του αυξημένου ενεργειακού κόστους στον πληθωρισμό, δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Κριστίν Λαγκάρντ, μιλώντας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σημείωσε ότι μέχρι στιγμής δεν έχουν εμφανιστεί δευτερογενείς επιπτώσεις στον πληθωρισμό και η ΕΚΤ θα πρέπει να ακολουθήσει «μετρημένη αντίδραση, όπου χρειάζεται», ώστε να διασφαλίσει ότι ο πληθωρισμός παραμένει υπό έλεγχο.
Η AI ανοίγει νέο μέτωπο στις αγορές ομολόγων
Η παγκόσμια κούρσα για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης έχει περάσει από τα εργαστήρια και τα data centers στις αγορές ομολόγων, μετατρέποντας τη χρηματοδότηση της τεχνολογίας σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν πλέον το κόστος χρήματος, εξηγούν αναλυτές στους Financial Times.
Οι μεγάλοι τεχνολογικοί όμιλοι –Amazon, Alphabet, Meta, Microsoft και Oracle– γνωστοί ως hyperscalers, στρέφονται ολοένα περισσότερο στις αγορές εταιρικών ομολόγωνγια να χρηματοδοτήσουν τις τεράστιες επενδύσεις τους σε υποδομές AI. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, οι επενδυτικές ανάγκες των hyperscalers αναμένεται να ξεπεράσουν το 1 τρισ. δολάρια έως το 2028.
Το μέγεθος της χρηματοδότησης αλλάζει ήδη τη λειτουργία των αγορών. Η είσοδος τόσο μεγάλων εκδοτών δημιουργεί μια πρωτοφανή προσφορά εταιρικού χρέους, με αποτέλεσμα οι επενδυτές να πρέπει να αναπροσαρμόσουν τις τοποθετήσεις τους και οι υπόλοιπες επιχειρήσεις να επιλέγουν προσεκτικότερα τον χρόνο και τη διάρκεια των εκδόσεών τους.
Η τάση έχει αποκτήσει διεθνή χαρακτήρα. Οι αμερικανικοί τεχνολογικοί όμιλοι δεν περιορίζονται πλέον στην αγορά εταιρικών ομολόγων των ΗΠΑ, αλλά αναζητούν κεφάλαια σε ευρώ, λίρες, ελβετικά φράγκα, καναδικά δολάρια και άλλα νομίσματα. Η Ευρώπη βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο αυτής της επέκτασης, καθώς οι hyperscalers αξιοποιούν την ισχυρή επενδυτική βάση της ηπείρου.
Η ΕΚΤ έχει ήδη επισημάνει ότι η αυξημένη παρουσία των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών στην ευρωπαϊκή αγορά μπορεί να αυξήσει τη συγκέντρωση και την έκθεση των επενδυτών στον τεχνολογικό κλάδο, αλλά και να δυσκολέψει την πρόσβαση άλλων επιχειρήσεων στη χρηματοδότηση.
Το φαινόμενο δεν σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις έχουν ήδη εκτοπιστεί. Μέχρι τα μέσα του 2026, η ζήτηση για ομόλογα ευρωπαϊκών εταιρειών παρέμενε σχετικά ανθεκτική. Ωστόσο, οι επενδυτές άρχισαν να απαιτούν υψηλότερη αποζημίωση για τον κίνδυνο που συνδέεται με τις συνεχείς εκδόσεις των hyperscalers και την αβεβαιότητα γύρω από τις μελλοντικές αποδόσεις των επενδύσεων στην AI.
Η Κριστίν Λαγκάρντ © EPA/OLIVIER MATTHYS
AI: Το «σοκ προσφοράς» και ο ανταγωνισμός στην ίδια πισίνα κεφαλαίων
Η αλλαγή είναι ιδιαίτερα αισθητή στις μακροπρόθεσμες εκδόσεις. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν τη δυνατότητα να αντλούν τεράστια ποσά και για εξαιρετικά μεγάλες διάρκειες, γεγονός που απορροφά μέρος της διαθέσιμης επενδυτικής ζήτησης.
Η συνέπεια είναι ότι οι εταιρείες άλλων κλάδων καλούνται να υπολογίζουν πλέον όχι μόνο τις δικές τους χρηματοδοτικές ανάγκες και τις συνθήκες στις αγορές, αλλά και το πότε θα εμφανιστεί ένας νέος κολοσσός της AI.
Η ίδια η ΕΚΤ έχει θέσει το ερώτημα εάν οι ευρωπαϊκές χρηματοπιστωτικές αγορές μπορούν να απορροφήσουν ομαλά τόσο μεγάλες και συγκεντρωμένες εισροές χρέους. Παράλληλα, τα στοιχεία της κεντρικής τράπεζας δείχνουν ότι οι εταιρείες με υψηλή δραστηριότητα στην AI στρέφονται όλο και περισσότερο στη χρηματοδότηση μέσω αγορών, με την αύξηση των εκδόσεων χρεογράφων από επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν ενεργά AI να φθάνει το 13% τον Ιανουάριο του 2026.
Το κρίσιμο ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο πόσο δανείζονται οι τεχνολογικές εταιρείες, αλλά ποιος τελικά πληρώνει το κόστος ακριβότερο δανεισμό. Μπορεί όμως να είναι και οι κυβερνήσεις, εφόσον οι αγορές αρχίσουν να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για το δημόσιο χρέος αυτής της τεράστιας ζήτησης για κεφάλαια.
Η απάντηση μπορεί να είναι εν μέρει οι ίδιες οι επιχειρήσεις, καθώς οι υψηλότερες αποδόσεις των ομολόγων μεταφράζονται σε ακριβότερο δανεισμό. Μπορεί όμως να είναι και οι κυβερνήσεις, εφόσον οι αγορές αρχίσουν να απαιτούν υψηλότερες αποδόσεις για το δημόσιο χρέος σε ένα περιβάλλον όπου οι ανάγκες χρηματοδότησης αυξάνονται.
Η ΕΚΤ έχει καταγράψει ήδη σημαντική άνοδο των μακροπρόθεσμων αποδόσεων στην Ευρωζώνη. Στην πιο πρόσφατη περίοδο αναφοράς της, η σταθμισμένη ως προς το ΑΕΠ απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης αυξήθηκε κατά 45 μονάδες βάσης, στο 3,9%. Η κεντρική τράπεζα συνδέει την άνοδο με ένα ευρύτερο περιβάλλον αυξημένων πραγματικών αποδόσεων, δημοσιονομικών αναγκών και μεγάλης προσφοράς κρατικού και εταιρικού χρέους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η έκρηξη του χρέους της AI είναι από μόνη της υπεύθυνη για την άνοδο των κρατικών επιτοκίων. Τα δημοσιονομικά ελλείμματα, ο πληθωρισμός, οι αποφάσεις των κεντρικών τραπεζών και η μειωμένη ζήτηση για κρατικούς τίτλους παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες. Ωστόσο, η χρηματοδότηση της AI προσθέτει έναν νέο, διαρκώς μεγαλύτερο ανταγωνιστή στη ζήτηση για παγκόσμιο κεφάλαιο. Η ίδια η ΕΚΤ σημειώνει ότι οι αγορές αποδίδουν πλέον μέρος της ανόδου των μακροπρόθεσμων πραγματικών αμερικανικών αποδόσεων στον δανεισμό που συνδέεται με την AI.
Ομόλογα ©Magnific
Από τα ομόλογα στην αλυσίδα κινδύνου της AI
Η δεύτερη μεγάλη ανησυχία αφορά τις διασυνδέσεις που δημιουργούνται μέσα στο οικοσύστημα. Οι hyperscalers δεν είναι οι μόνοι που δανείζονται. Κατασκευαστές ημιαγωγών, εταιρείες data centers, πάροχοι ηλεκτρικής ενέργειας και επιχειρήσεις υποδομών αναζητούν επίσης κεφάλαια για να υποστηρίξουν την επέκταση της AI.
Παράλληλα, οι εταιρείες αυτές χρηματοδοτούν ή εγγυώνται επενδύσεις άλλων επιχειρήσεων, δημιουργώντας ένα πυκνό δίκτυο πιστωτικών σχέσεων. Η αυξανόμενη χρήση ειδικών οχημάτων χρηματοδότησης και εγγυήσεων μπορεί να καταστήσει δυσκολότερο για επενδυτές, ασφαλιστικές εταιρείες και συνταξιοδοτικά ταμεία να αποτυπώσουν το πραγματικό ύψος της έκθεσής τους.
Η ανησυχία εντείνεται επειδή η μακροπρόθεσμη οικονομική απόδοση των τεράστιων επενδύσεων παραμένει αβέβαιη. Η τεχνολογία μπορεί να αυξήσει θεαματικά την παραγωγικότητα, αλλά δεν είναι ακόμη σαφές ποιοι όμιλοι θα καρπωθούν το μεγαλύτερο μέρος των κερδών και εάν οι σημερινές επενδύσεις θα αποδώσουν τις προσδοκίες που έχουν ενσωματωθεί στις αποτιμήσεις.
Η ΕΚΤ έχει προειδοποιήσει ότι μια απότομη επανεκτίμηση των τεχνολογικών εταιρειών θα μπορούσε να επηρεάσει και τις αγορές εταιρικού χρέους. Παράλληλα, η αύξηση της μόχλευσης που συνδέεται με την τεχνολογία και τα προϊόντα με μόχλευση θα μπορούσε να ενισχύσει τις επιπτώσεις μιας πιθανής διόρθωσης.
Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: όσο αυξάνονται οι επενδύσεις, τόσο μεγαλώνει η ανάγκη για δανεισμό· όσο αυξάνεται ο δανεισμός, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η εξάρτηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος από την επιτυχία της AI.
Η τεχνητή νοημοσύνη τρέχει ταχύτερα από τους κανόνες
Η χρηματοπιστωτική διάσταση της έκρηξης της AI συμπίπτει με ένα δεύτερο πρόβλημα: την αδυναμία των κυβερνήσεων να συμβαδίσουν με την τεχνολογική εξέλιξη.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτέλεσε πρωτοπόρο, υιοθετώντας το 2024 τον AI Act, το πρώτο ολοκληρωμένο νομοθετικό πλαίσιο για την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η ταχύτητα με την οποία εξελίσσονται τα μοντέλα έχει ήδη δημιουργήσει ερωτήματα για το κατά πόσο το υφιστάμενο πλαίσιο επαρκεί για τεχνολογίες που δεν υπήρχαν όταν σχεδιάστηκε.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα έντονο με την εμφάνιση των λεγόμενων AI agents, συστημάτων που μπορούν να εκτελούν σύνθετες εργασίες με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση. Η εξέλιξη αυτή μεταφέρει τη συζήτηση από την απλή παραγωγή περιεχομένου σε ζητήματα κυβερνοασφάλειας, αυτονομίας και ελέγχου.
Η εφαρμογή των κανόνων παραμένει επίσης δύσκολη. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χρειάζεται εξειδικευμένο προσωπικό και τεχνική τεχνογνωσία για να αξιολογεί τα πιο προηγμένα μοντέλα, ενώ η επιβολή κανόνων σε μια τεχνολογία που αλλάζει μέσα σε μήνες και όχι σε χρόνια δημιουργεί θεσμικό πρόβλημα.
Η αντίφαση είναι εμφανής: οι κυβερνήσεις θέλουν να περιορίσουν τους κινδύνους χωρίς να υπονομεύσουν την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητα των δικών τους οικονομιών, εξηγούν αναλυτές στους New York Times.
Ο Σαμ Άλτμαν της OpenAI και ,ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ της Meta στο δείπνο Τραμπ-Σι στον Λευκό Οίκο ©ΑΠΕ
AI: Η κόντρα ΗΠΑ-Κίνας για την κυριαρχία
Το δίλημμα είναι ιδιαίτερα έντονο στις ΗΠΑ και την Κίνα, τις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις της AI. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει να διατηρήσει το τεχνολογικό της προβάδισμα, ενώ το Πεκίνο επενδύει επιθετικά στην ανάπτυξη εγχώριων μοντέλων. Η συνεργασία τους σε θέματα ασφάλειας παραμένει αναγκαία, αλλά η γεωπολιτική αντιπαλότητα περιορίζει τα περιθώρια συνεννόησης.
Στην πρόσφατη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, η ανάγκη για διεθνή διακυβέρνηση της AI βρέθηκε εκ νέου στο προσκήνιο. Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ζήτησε ισχυρότερη διεθνή εποπτεία και ένα πολυμερές πλαίσιο διαχείρισης των κινδύνων, ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ υπογράμμισε την αμερικανική πρωτοκαθεδρία στην τεχνολογία και απέρριψε αυτό που χαρακτήρισε προσπάθεια δημιουργίας ενός παγκόσμιου μηχανισμού ελέγχου της AI.
Έτσι, οι δύο πλευρές της ίδιας ιστορίας συναντώνται. Η AI δεν αλλάζει μόνο τον τρόπο με τον οποίο παράγονται λογισμικό, υπηρεσίες και υποδομές. Αλλάζει και τον τρόπο με τον οποίο επιχειρήσεις και κράτη ανταγωνίζονται για κεφάλαια, ενώ ταυτόχρονα δοκιμάζει την ικανότητα των κυβερνήσεων να θεσπίσουν κανόνες πριν η τεχνολογία καταστεί ακόμη πιο δύσκολο να ελεγχθεί.
Για τις αγορές χρέους, το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η παγκόσμια χρηματοπιστωτική υποδομή μπορεί να απορροφήσει ομαλά αυτή την έκρηξη δανεισμού. Για τις κυβερνήσεις, το ερώτημα είναι ακόμη ευρύτερο: εάν θα μπορέσουν να διαμορφώσουν εγκαίρως τους κανόνες ενός τεχνολογικού κύκλου που ήδη επηρεάζει κεφάλαια, παραγωγικότητα, εθνική ασφάλεια και γεωπολιτική ισχύ.
Και όσο οι τεχνολογικοί κολοσσοί αναζητούν ολοένα μεγαλύτερα ποσά σε ολοένα περισσότερες αγορές, η απόσταση ανάμεσα στην ταχύτητα της AI και στην ταχύτητα της πολιτικής αντίδρασης γίνεται ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά και θεσμικά ζητήματα της νέας εποχής.
