Ο κόσμος βρίσκεται στο χείλος ενός νέου αγώνα πυρηνικών εξοπλισμών. Αν καταφέρει να τον αποφύγει, ένας βασικός λόγος είναι ότι, προς το παρόν, η χώρα που θα τον πυροδοτήσει κινδυνεύει να πληρώσει βαρύ τίμημα. Τα κράτη-παρίες που θα επιχειρήσουν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα αντιμετωπίζουν καταστροφικές κυρώσεις και στρατιωτικές επιθέσεις. Παράλληλα, κάθε χώρα που επιλέγει να παραβιάσει τη Συνθήκη Μη Διάδοσης Πυρηνικών Όπλων —τη διεθνή συμφωνία που απαγορεύει τη δημιουργία νέων πυρηνικών δυνάμεων και έχει υπογραφεί από 191 κράτη— διακινδυνεύει να απομονωθεί, με απρόβλεπτο οικονομικό και διπλωματικό κόστος. Δυστυχώς, αν ο αγώνας πυρηνικών εξοπλισμών ξεκινήσει, είναι πιθανό να προκαλέσει αλυσιδωτή αντίδραση. Η εκτίμηση αυτή δεν αποτελεί απλώς προσωπική άποψη του αρθρογράφου, αλλά διατυπώνεται από τον επικεφαλής της παγκόσμιας πυρηνικής εποπτείας, Rafael Mariano Grossi. Σε συνέντευξή του στις 13 Απριλίου στην εκπομπή Inside Geopolitics του The Economist, εξέφρασε με νηφαλιότητα την ανησυχία του. Ως γενικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ), ο κ. Grossi έχει την ευθύνη να αποτρέπει τις χώρες από το να παραβιάζουν τους περιορισμούς στα πυρηνικά όπλα και να προειδοποιεί για τους κινδύνους όταν υπάρχει πιθανότητα να υπάρξει μια τέτοιου είδους παραβίαση. Όταν ρωτήθηκε αν ανησυχεί για το ενδεχόμενο ενός νέου αγώνα εξοπλισμών, απάντησε ξεκάθαρα: «Ναι, ανησυχώ».
Ερωτηθείς, ωστόσο, αν μπορεί να επιβεβαιώσει τις αναφορές ότι πολλές χώρες εξετάζουν εσωτερικά την απόκτηση πυρηνικών όπλων —είτε πρόκειται για γείτονες του Ιράν στον Περσικό Κόλπο είτε για συμμάχους των ΗΠΑ, όπως η Γερμανία, η Ιαπωνία, η Πολωνία και η Νότια Κορέα, που αμφιβάλλουν πλέον για την προστασία της αμερικανικής πυρηνικής ομπρέλας— απάντησε λιτά: «Τέτοιες συζητήσεις γίνονται».
Ο κ. Grossi παραδέχεται ότι το υφιστάμενο καθεστώς μη διάδοσης δεν κατάφερε, με την πάροδο των ετών, να εμποδίσει αρκετές χώρες να ενταχθούν στον κύκλο των πυρηνικών δυνάμεων. Ωστόσο, το χαρακτηρίζει ως «ένα από τα τελευταία σημεία σταθερότητας που διαθέτουμε» σε έναν επικίνδυνο κόσμο. Αφήνει δε να εννοηθεί ότι, αν περισσότερες χώρες επιδιώξουν την απόκτηση πυρηνικών οπλοστασίων, θα ακολουθήσει αλυσιδωτή αντίδραση που θα οδηγήσει «αναπόφευκτα» «μεγάλο αριθμό χωρών» στον ίδιο δρόμο.
Ο κ. Grossi αποδοκιμάζει τη στρατηγική της πυρηνικής μπλόφας που οδήγησε το Ιράν στη σημερινή του ζοφερή μοίρα. Σημειώνει πως το ιρανικό καθεστώς καυχιόταν ότι διαθέτει όλα όσα απαιτούνται για μια πυρηνική βόμβα, συμπεριλαμβανομένου ουρανίου εμπλουτισμένου σχεδόν σε βαθμό κατάλληλο για όπλα, και στη συνέχεια ζήτησε από τον κόσμο να πιστέψει ότι δεν είχε καμία πρόθεση να κατασκευάσει ποτέ βόμβες ή πυρηνικές κεφαλές. Δεν υποστηρίζει τους ισχυρισμούς των ΗΠΑ και του Ισραήλ ότι η πυρηνική έξαρση του Ιράν ήταν επικείμενη. Αντίθετα, περιγράφει τις μάταιες προσπάθειές του να πείσει τους ηγέτες του Ιράν να παραχωρήσουν στους επιθεωρητές του ΔΟΑΕ την πλήρη πρόσβαση που απαιτούσε το μεγάλο και φιλόδοξο πυρηνικό πρόγραμμα της χώρας τους, καθώς στον τομέα της ατομικής ενέργειας «οι υποσχέσεις δεν αρκούν». Δυστυχώς, οι ηγέτες του Ιράν προτίμησαν την πολιτική της αμφισημίας, και η υπομονή των ΗΠΑ και του Ισραήλ εξαντλήθηκε. Σε μια αίθουσα συνεδριάσεων με ξύλινη επένδυση στον 28ο όροφο ενός ουρανοξύστη του ΟΗΕ στη Βιέννη, ο κ. Grossi παρουσιάζει τα αποτελέσματα του μοιραίου ρίσκου του Ιράν. Θυμάται επισκέψεις σε υπόγεια πυρηνικά συγκροτήματα του Ιράν που έχουν πλέον μετατραπεί σε ερείπια, καθώς και τις συναντήσεις του με Ιρανούς αξιωματούχους και επιστήμονες που σκοτώθηκαν από αεροπορικές επιδρομές και στοχευμένες δολοφονίες.
Για τον επικεφαλής του ΔΟΑΕ, υπάρχει ένα δίδαγμα από τους θανάτους ηγετών της Μέσης Ανατολής που επιδίωξαν να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα στο Ιράν, το Ιράκ και τη Λιβύη. Οι ηγέτες με πυρηνικές φιλοδοξίες πρέπει να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Είναι υπερβολικά διπλωματικός για να αναφερθεί στο αδήλωτο πυρηνικό οπλοστάσιο του Ισραήλ και στην αγωνία που προκαλεί σε ορισμένους γείτονες.
Άλλοι καταλήγουν ακριβώς στο αντίθετο συμπέρασμα. Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης συζητά συχνά την πυρηνική στρατηγική με κυβερνήσεις σε ολόκληρη την ήπειρό του. Αναφέρει την κυνική διάθεση που κυρίευσε τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, η οποία πέρυσι εντάθηκε μετά την επιστροφή του προέδρου Donald Trump στην εξουσία. Πίσω από κλειστές πόρτες, οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι συμφωνούν ότι «αν η Ουκρανία διέθετε πυρηνικά δεν θα είχε δεχτεί επίθεση». Ναι, ο κ. Grossi έχει «απόλυτο δίκιο» ότι ο κόσμος στο σύνολό του είναι ασφαλέστερος χωρίς περισσότερα πυρηνικά. «Αλλά δείτε τα συμφέροντα των επιμέρους κρατικών παραγόντων», προτρέπει ο διπλωμάτης. Οι ηγέτες του Ιράν, του Ιράκ και της Λιβύης διαπραγματεύτηκαν τα πυρηνικά τους προγράμματα με τη Δύση. Όλοι είναι νεκροί. «Ο μόνος που είναι ζωντανός είναι ο Kim Jong Un», ο δεσπότης της Βόρειας Κορέας που αψήφησε τον κόσμο για να κατασκευάσει διηπειρωτικούς βαλλιστικούς πυραύλους με πυρηνικές κεφαλές. Ο διπλωμάτης απαριθμεί μια ντουζίνα χωρών, από τη Βόρεια Ευρώπη έως την Ινδονησία, την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, που πιστεύεται ότι ερευνούν σοβαρά τις πυρηνικές επιλογές. «Δεν θέλω ποτέ να δω μια Γερμανία με πυρηνικά όπλα», λέει ο Ευρωπαίος διπλωμάτης, η χώρα του οποίου υπέφερε πολύ στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, προβλέπει ότι μια μέρα η Γερμανία θα θελήσει να αποκτήσει πυρηνική βόμβα «και θα την αποκτήσει, επειδή δεν μπορεί να βασιστεί στις ΗΠΑ, και δεν μπορώ να πιστέψω ότι λέω αυτή τη φράση».
Πίσω στη Βιέννη, ο κ. Grossi είναι πολύ κοσμοπολίτης για να σοκαριστεί από καθεστώτα που πιστεύουν ότι θα ένιωθαν πιο ασφαλή αν είχαν πυρηνικά όπλα. Αντίθετα, αναζητά μια εξελιγμένη ανάλυση των κινήτρων των διαφόρων χωρών. Παραδέχεται ότι το επιχείρημα ότι τα πυρηνικά αποτελούν μέσο προστασίας «ισχύει για τη Βόρεια Κορέα». Βέβαια, το καθεστώς του Kim πρέπει κυρίως να αντέξει την πίεση από τις ΗΠΑ, την Κίνα και τη Νότια Κορέα σε μια γωνιά της βορειοανατολικής Ασίας. Αντίθετα, λέει, η γεωγραφία και η πολιτική της Μέσης Ανατολής δημιουργούν πολύπλοκες δυναμικές που καθιστούν πιο επικίνδυνο για μια χώρα της περιοχής να «κάψει τις γέφυρες» και να επιδιώξει την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, ακόμη και στη Μέση Ανατολή, η βία δεν είναι πανάκεια. Ο κ. Grossi είναι βέβαιος ότι το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως με βομβαρδισμούς, κυρίως επειδή «δεν μπορείς να ξεμάθεις ό,τι έχεις μάθει». Θεωρεί ότι η μόνη λύση είναι η συμφωνία.
Άλλοι διπλωμάτες και εμπειρογνώμονες προσφέρουν μια πιο απαισιόδοξη πρόβλεψη. Καθώς ο πόλεμος στον Κόλπο παρατείνεται, βλέπουν όλο και περισσότερους λόγους για τους οποίους το Ιράν θα επιδιώξει να αποκτήσει πυρηνική συσκευή, αν και το πρόγραμμά του ίσως χρειαστεί να γίνει μικρότερο και ακόμη πιο μυστικό για να αντιμετωπίσει τη διείσδυση των ισραηλινών και αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, και οι συσκευές που κατασκευάζει ίσως είναι μάλλον πρωτόγονες. «Μπορεί να ξυπνήσουμε μια μέρα με μια λάμψη στην έρημο», λέει ένας εμπειρογνώμονας. Ωστόσο, ακόμη και μια απλή πυρηνική έκρηξη στέλνει ένα μήνυμα που οι γείτονες θα αισθανθούν υποχρεωμένοι να λάβουν υπόψη. Το ντόμινο της διάδοσης έχει στηθεί. Μια μικρή ώθηση θα μπορούσε να δημιουργήσει αλυσιδωτή αντίδραση.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
