Μήπως ήρθε, επιτέλους, η στιγμή; Μετά από τέσσερα χρόνια ανάπτυξης παρακάμπτοντας τις κυρώσεις, όλο και περισσότεροι οικονομολόγοι από δεξαμενές σκέψης κάνουν λόγο για το τέλος της ρωσικής πολεμικής οικονομίας. Μια νέα έκθεση που δημοσιεύθηκε από το Ινστιτούτο του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία υποστηρίζει ότι η Ρωσία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με «δομική εξάντληση». Ο Charles Hecker του Royal United Services Institute εκτιμά ότι «η Ρωσία βρίσκεται πιθανότατα ήδη σε ύφεση». Ο Nigel Gould-Davies του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών (IISS), ένας ακόμη ανάμεσα σε πολλούς, μιλάει για «επικείμενη κρίση στην πολιτική οικονομία της Ρωσίας». Ακόμα και τα επίσημα ρωσικά στοιχεία δείχνουν κατά το πρώτο τρίμηνο, συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά 0,2% σε ετήσια βάση.
Από την εισβολή στην Ουκρανία στις αρχές του 2022, η Ρωσία του Vladimir Putin έχει διαψεύσει πανηγυρικά όσους προέβλεπαν επανειλημμένα την οικονομική καταστροφή. Αψηφώντας τις δυτικές κυρώσεις, επαναπροσανατόλισε το εμπόριο προς χώρες όπως η Κίνα και η Ινδία και δαπάνησε τα άφθονα δημοσιονομικά της αποθέματα στις ένοπλες δυνάμεις, τις υποδομές και τα κοινωνικά επιδόματα. Μεταξύ 2022 και 2025, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ρωσίας, προσαρμοσμένο στον πληθωρισμό, αυξήθηκε κατά 12% — ένα ποσοστό που μπορεί να μην εντυπωσιάζει σε σύγκριση με τα πρότυπα άλλων αναδυόμενων αγορών όπως η Κίνα ή η Ινδία, και το οποίο ωφελήθηκε τεχνητά από την αμυντική παραγωγή που δεν ευνοεί τα νοικοκυριά, αλλά δεν είναι καθόλου κακό αν αναλογιστεί κανείς τις ζοφερές προβλέψεις. Παρά τις νέες πιέσεις, η πολεμική οικονομία της χώρας δεν πρόκειται να καταρρεύσει άμεσα.
Ας δούμε, αρχικά, τα αδύναμα επίσημα στατιστικά στοιχεία, τα οποία, σε μεγάλο βαθμό, αποτελούν, έναν στατιστικό αντικατοπτρισμό. Η αύξηση του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) τον Ιανουάριο, από το 20% στο 22%, ώθησε τους Ρώσους να πραγματοποιήσουν σωρεία αγορών στα τέλη του 2025, ενισχύοντας την ανάπτυξη εκείνου του τριμήνου εις βάρος του επόμενου. Επιπλέον, οι αρχές του 2026 είχαν λιγότερες εργάσιμες ημέρες σε σχέση με ένα χρόνο νωρίτερα και —ακόμη και για τα ρωσικά δεδομένα— εξαιρετικά δριμύ χειμώνα. Ένας δυνητικά πιο αξιόπιστος δείκτης της οικονομικής δραστηριότητας, που καταρτίζει η Goldman Sachs, συνάδει με μια εικόνα υποτονικής ανάπτυξης, αλλά όχι ύφεσης (βλ. Διάγραμμα 1). Τα στοιχεία της VEB, μιας άλλης τράπεζας, δείχνουν επιτάχυνση του ΑΕΠ τον Μάρτιο και τον Απρίλιο, εν μέρει χάρη στην άνοδο των τιμών του πετρελαίου. Η Ρωσία, σχεδόν με βεβαιότητα, δεν βρίσκεται σε ύφεση.
Σε άλλους τομείς, η εικόνα είναι μικτή: Σύμφωνα με τον δείκτη που παρακολουθεί το Κέντρο Λεβάντα, μια ανεξάρτητη εταιρεία δημοσκοπήσεων, η καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει σημειώσει μικρή κάμψη, Ωστόσο, η υποχώρηση αυτή ξεκίνησε από επίπεδα που άγγιζαν ιστορικό υψηλό (βλ. Διάγραμμα 2). Η εύρεση εργασίας μπορεί να είναι ελαφρώς δυσκολότερη σε σχέση με πριν από ένα ή δύο χρόνια, όμως η ανεργία παραμένει κοντά στο ιστορικό χαμηλό του 2%. Η Ρωσία δυσκολεύεται περισσότερο να εξαγει ορυκτά καύσιμα —τον «αιμοδότη» της οικονομίας της— καθώς η Ουκρανία κλιμακώνει τις επιθέσεις στις ενεργειακές της υποδομές, την ώρα που οι τιμές του πετρελαίου έχουν υποχωρήσει από τα υψηλά επίπεδα που κατέγραψαν κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν. Παρά ταύτα, οι συνολικές εξαγωγές αγαθών τον Απρίλιο (τα τελευταία διαθέσιμα επίσημα στοιχεία) ήταν ελαφρώς υψηλότερες από το προηγούμενο έτος.
Σε άλλες πτυχές, η οικονομία στην πραγματικότητα βελτιώνεται. Ο πληθωρισμός βρίσκεται στο μισό της πρόσφατης κορύφωσής του, όταν είχε ξεπεράσει το 10%. Οι πραγματικοί μισθοί, ήδη κατά 25% υψηλότεροι σε σχέση με το 2019, συνεχίζουν να αυξάνονται. Πολλές εταιρείες καταγράφουν εξαιρετικές επιδόσεις. Κατά τους πρώτους πέντε μήνες του 2026, η Aeroflot, ο εθνικός αερομεταφορέας, μετέφερε επιβάτες σε δρομολόγια που ανήλθαν συνολικά σε 40 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα —σχεδόν 10% περισσότερα από την αντίστοιχη περσινή περίοδο. Οι ολιγάρχες προφανώς τα πηγαίνουν ακόμα καλύτερα. Οι πωλήσεις πολυτελών αυτοκινήτων που εισάγονται λαθραία από τη Δύση γνωρίζουν κατακόρυφη άνοδο. Μέχρι στιγμής φέτος, έχουν αγοράσει 80% περισσότερες Lamborghini σε σχέση με το 2025.
Είναι αλήθεια ότι αυτή η ανθεκτικότητα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στα πολλά μέτρα τόνωσης της οικονομίας της Ρωσίας. Πέρυσι, η κυβέρνηση δαπάνησε το ισοδύναμο του 7-8% του ΑΕΠ για τις ένοπλες δυνάμεις. Αυτή η τεράστια δαπάνη, υποστηρίζουν όσοι προβλέπουν κρίση, απορροφά εργατικό δυναμικό από την υπόλοιπη οικονομία και εξαντλεί τα κρατικά οικονομικά.
Ίσως. Ωστόσο, η στρατιωτική σπατάλη της Ρωσίας αντιπροσωπεύει μια αύξηση της τάξης του 3-4% του ΑΕΠ από τα προπολεμικά επίπεδα — ποσοστό που δεν είναι αμελητέο, αλλά δεν αρκεί για να προκαλέσει τεράστιες αλυσιδωτές αντιδράσεις. Η πολιτική οικονομία απλώς κινείται στη στασιμότητα, δεν συρρικνώνεται.
Τα δημοσιονομικά προβλήματα της Ρωσίας, εν τω μεταξύ, δεν είναι ακόμη ανυπέρβλητα. Για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμο του κ. Putin, η κυβέρνηση μπορεί να αυξήσει τους φόρους, όπως έκανε πρόσφατα με τον ΦΠΑ. Μπορεί να καλύψει οποιοδήποτε εναπομείναν έλλειμμα —το οποίο αυτή τη στιγμή ανέρχεται σε περίπου 3% του ΑΕΠ— αντλώντας πόρους από τα κρατικά ταμεία έκτακτης ανάγκης. Μπορεί επίσης να δανειστεί από την εγχώρια ελεγχόμενη αγορά. Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, οι οικονομικοί αξιωματούχοι του κ. Putin μπορούν να βάλουν χέρι στις καταθέσεις σε ρούβλια που διατηρούν εταιρείες και νοικοκυριά. Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μια λύση εσχάτης ανάγκης με πραγματικές αλυσιδωτές επιπτώσεις. Αλλά ποιος θα τους σταματούσε;
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα δεδομένα, φέτος η Ρωσία μπορεί να προσδοκά ανάπτυξη του ΑΕΠ γύρω στο 1%: μια επίδοση σχεδόν εξίσου καλή με της Γαλλίας ή του Καναδά. Οι αυστηρότερες κυρώσεις, όπως αυτές που ανακοίνωσε η Βρετανία στις 16 Ιουνίου, ενδέχεται να περιορίσουν ελαφρώς αυτή την ανάπτυξη. Το ίδιο θα συμβεί και με τις τιμές του πετρελαίου, εάν συνεχίσουν να υποχωρούν, καθώς και με την κλιμάκωση των ουκρανικών επιθέσεων στις ρωσικές πετρελαϊκές υποδομές. Ωστόσο, για να ανακοπεί η πορεία της πολεμικής οικονομίας του κ. Putin απαιτείται κάτι πολύ πιο ριζοσπαστικό.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com
