Υγεία: Τα DRGs και οι πιέσεις για εφαρμογή τους στα ιδιωτικά νοσοκομεία

Η ΕΑΕΕ, η Τράπεζα της Ελλάδος, πολιτικά πρόσωπα, η Επιτροπή Ανταγωνισμού και άλλοι φορείς του κλάδου ζητούν την εφαρμογή του συστήματος DRGs και στον ιδιωτικό τομέα

Σύστημα DRGs (Διαγνωστικά Ομοιογενών Ομάδων) ©Magnific

Μονόδρομος για τον καλύτερο έλεγχο του κόστους νοσοκομειακής περίθαλψης στα ιδιωτικά νοσοκομεία, το οποίο μετακυλίεται στα ασφαλιστικά συμβόλαια υγείας, είναι η υιοθέτηση των λεγόμενων DRGs (Διαγνωστικά Ομοιογενών Ομάδων), όπως συμφωνούν σχεδόν όλοι οι εμπλεκόμενοι στην αγορά. Η πιο πρόσφατη σχετική τοποθέτηση ήρθε πριν από λίγες ημέρες από την Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία, απαντώντας στις καταγγελίες της βουλευτού του ΠΑΣΟΚ, Μιλένας Αποστολάκη στο powergame.gr, για τις αυξήσεις στα ασφάλιστρα υγείας, υπενθύμισε ότι και η ίδια (σ.σ. η ΤτΕ) έχει προτείνει την καθολική εφαρμογή των DRGs ως εναλλακτικό τρόπο τιμολόγησης των υπηρεσιών υγείας.

Σειρά παρεμβάσεων επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της υποχρεωτικής εφαρμογής των DRGs στον ιδιωτικό τομέα, ενώ και εκπρόσωποι της ΕΚΠΟΙΖΩ υποστηρίζουν ότι η υιοθέτησή τους θα μπορούσε να αποτελέσει βασικό εργαλείο για τον περιορισμό των αυξήσεων στα ασφάλιστρα, οι οποίες επιβαρύνουν χιλιάδες καταναλωτές. Στην ίδια πλευρά τάσσεται και ο ασφαλιστικός κλάδος, καθώς η Ένωση Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος (ΕΑΕΕ) είχε επισημάνει τον περασμένο Μάιο, κατά τη διάρκεια συνεδρίου στην Ύδρα, την ανάγκη για μεγαλύτερη κυβερνητική παρέμβαση στο ζήτημα των νοσοκομειακών χρεώσεων, καθώς και για την υιοθέτηση ενός σύγχρονου και διαφανούς συστήματος αποζημίωσης.

Το σύστημα των DRGs δεν είναι άγνωστο στην Ελλάδα, καθώς εφαρμόζεται ήδη στο δημόσιο σύστημα υγείας. Παράλληλα, έχει υιοθετηθεί σε διάφορες μορφές από τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Γερμανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ολλανδία, η Αυστρία, η Πορτογαλία και η Σουηδία, ενώ σε ορισμένες από αυτές η εφαρμογή του επεκτείνεται και στις ιδιωτικές κλινικές.

Πώς λειτουργεί το σύστημα DRG και ποιοι είναι οι βασικοί πυλώνες του

Ακριβώς σε αυτές τις ανάγκες διαφάνειας μπορούν να ανταποκριθούν τα DRGs, τα οποία προάγουν τη δίκαιη χρηματοδότηση βάσει κάθε δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, πρόκειται για ένα σύστημα κατηγοριοποίησης των ασθενών ανά νοσηλεία, το οποίο βασίζεται στη συστηματική συλλογή έγκυρων και αξιόπιστων δεδομένων κατά την έξοδό τους από το νοσοκομείο, με σκοπό την ταξινόμησή τους σε έναν διαχειρίσιμο αριθμό κατηγοριών περιστατικών. Οι κατηγορίες αυτές είναι ιατρικά ουσιώδεις και ομοιογενείς και, ουσιαστικά, προσομοιάζουν ως προς το επίπεδο χρήσης πόρων.

Όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιείται στην πράξη η ομαδοποίηση των περιστατικών στα δημόσια νοσοκομεία της Ελλάδας, αυτή γίνεται με τη χρήση ενός ειδικού λογισμικού (Grouper), το οποίο αξιοποιεί ένα σύνολο δεδομένων, όπως η Διεθνής Ταξινόμηση Νοσημάτων (ICD) του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η κωδικοποίηση των ιατρικών πράξεων (procedure codes), αλλά και πιο απλά χαρακτηριστικά, όπως το φύλο, η ηλικία, η κατάσταση του ασθενούς κατά την έξοδό του από το νοσοκομείο, η διάρκεια της νοσηλείας του κ.ά.

Για να μπορεί, λοιπόν, η διαδικασία αυτή να πραγματοποιείται με επιτυχία, είναι πολύ σημαντικό τα κλινικά δεδομένα που τροφοδοτούν το λογισμικό να ανανεώνονται και να επικαιροποιούνται τακτικά. Η σωστή καταγραφή των πρωτογενών δεδομένων, ώστε αυτά να είναι αξιοποιήσιμα για δευτερογενή χρήση, καθώς και η διαλειτουργικότητα, δηλαδή η δυνατότητα των συστημάτων να επικοινωνούν αποτελεσματικά μεταξύ τους και να ανταλλάσσουν δεδομένα, αποτελούν δύο από τους σημαντικότερους παράγοντες.

Κάτι που συχνά εμποδίζει τη διασυνδεσιμότητα μεταξύ των νοσοκομείων είναι το γεγονός ότι μια ιατρική πράξη, όπως για παράδειγμα μια χειρουργική επέμβαση, μπορεί να καταγράφεται με συγκεκριμένη ονομασία στο πληροφοριακό σύστημα ενός νοσοκομείου, ενώ η ίδια πράξη να έχει καταχωριστεί με διαφορετική ή παρεμφερή ονομασία στο σύστημα κάποιου άλλου.

Παράλληλα, τα συστήματα DRG βασίζονται σε τρεις πυλώνες. Ο πρώτος είναι ο ιατρικός, ο οποίος περιλαμβάνει κυρίως την ανάπτυξη των ταξινομήσεων διαγνώσεων νόσων και ιατρικών πράξεων, καθώς και τις κατευθυντήριες οδηγίες κωδικοποίησης. Επομένως, σχετίζεται με το πρώτο στάδιο της καταγραφής των δεδομένων κάθε νοσηλείας.

Ο δεύτερος πυλώνας είναι ο οικονομικός, ο οποίος περιλαμβάνει κυρίως τη μεθοδολογία υπολογισμού των συντελεστών βαρύτητας κόστους (cost weights), τις οδηγίες υπολογισμού του κόστους και τους κανόνες κοστολόγησης. Ο τρίτος είναι ο πληροφοριακός, ο οποίος αφορά το τεχνολογικό σκέλος του συστήματος, δηλαδή την ανάπτυξη των αλγορίθμων, όπως το λογισμικό Grouper, τα λογισμικά κοστολόγησης και κωδικοποίησης, καθώς και το σύστημα διαχείρισης δεδομένων.

Η ολοκλήρωση και ο συνδυασμός των παραπάνω τριών σταδίων μας δίνουν τελικά τον ελληνικό κατάλογο DRG του οποίου θεσμικά υπεύθυνος φορέας για την ανάπτυξη, τη λειτουργία, τη διαχείριση και τη διαρκή επικαιροποίηση του ελληνικού συστήματος DRG είναι το Κέντρο Τεκμηρίωσης Κοστολόγησης Νοσοκομειακών Υπηρεσιών (ΚΕ.ΤΕ.Κ.Ν.Υ.)

Η εφαρμογή των DRGs στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η αξιοποίησή τους έχει προχωρήσει στον δημόσιο τομέα, χωρίς ωστόσο το σύστημα να έχει επεκταθεί επίσημα στις ιδιωτικές κλινικές. Το ΚΕ.ΤΕ.Κ.Ν.Υ., το οποίο θεσμοθετήθηκε το 2014, αποτελεί τον επίσημο εθνικό φορέα που ανέλαβε τη δημιουργία, τη συντήρηση και την επίβλεψη του Συστήματος Κοστολόγησης Νοσοκομειακών Υπηρεσιών (Συ.Κ.Ν.Υ.), το οποίο αποτελεί την ελληνική εκδοχή του συστήματος DRG και εφαρμόζεται στα δημόσια νοσοκομεία υπό την εποπτεία του υπουργείου Υγείας.

Σύμφωνα με την τελική έκθεση της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία δημοσιεύθηκε πέρυσι, το Συ.Κ.Ν.Υ. εφαρμόζεται σήμερα σχεδόν στο σύνολο των δημόσιων νοσοκομειακών μονάδων και των κέντρων υγείας του ΕΣΥ, ενώ πριν από την οριστική εφαρμογή του το 2025, είχε προηγηθεί οργανωμένη πιλοτική εφαρμογή σε 18 νοσοκομεία, μεταξύ των οποίων ο Ευαγγελισμός, το Λαϊκό, το Ιπποκράτειο και το Παπαγεωργίου, τα στελέχη των οποίων είχαν εκδηλώσει από νωρίς ιδιαίτερα θετικές προσδοκίες για τα οφέλη που θα μπορούσε να επιφέρει η εισαγωγή του νέου συστήματος.

Συγκεκριμένα, έρευνα του ΚΕΤΕΚΝΥ, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2018, πριν από την έναρξη του πιλοτικού προγράμματος, κατέδειξε ότι η πλειονότητα των συμμετεχόντων θεωρούσε ότι το νέο σύστημα θα μπορούσε να συμβάλει στη δικαιότερη τιμολόγηση των νοσοκομειακών υπηρεσιών, στην κατάρτιση αντικειμενικών προϋπολογισμών και στη συγκριτική αξιολόγηση της απόδοσης των νοσοκομείων. Ενδεικτικό είναι ότι σχεδόν εννέα στους δέκα ερωτηθέντες εξέφρασαν θετική άποψη για τη δυνατότητα των DRGs να οδηγήσουν σε δικαιότερες χρεώσεις ανά νοσηλεία ή ιατρική παρέμβαση.

Αποτελέσματα σχετικά με την συμβολή των DRG στο καθορισμό δίκαιης τιμής ανά νοσηλεία ©ΚΕΤΕΚΝΥ

Την ίδια στιγμή, στα βασικά πλεονεκτήματα που αναδείχθηκαν από την έρευνα περιλαμβάνονται η διαφάνεια στη χρηματοδότηση, η ορθολογικότερη κατανομή των πόρων, η ακριβέστερη αντιστοίχιση των διαγνώσεων με το κόστος περίθαλψης, καθώς και η αποτύπωση του πραγματικού κόστους νοσηλείας. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται επίσης στον περιορισμό της αδιαφάνειας, στη διευκόλυνση του ελέγχου των δαπανών και στη δυνατότητα σύγκρισης της οικονομικής και λειτουργικής αποτελεσματικότητας μεταξύ διαφορετικών νοσοκομείων.

Στα αναμενόμενα οφέλη περιλαμβάνονται ακόμη η καλύτερη παρακολούθηση των νοσοκομειακών προϋπολογισμών, ο περιορισμός της μέσης διάρκειας νοσηλείας, η βελτίωση της κωδικοποίησης των ιατρικών πράξεων και η ενίσχυση της λογοδοσίας των νοσοκομειακών διοικήσεων.

ΟΦΕΛΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ DRGs

Τα οφέλη από την εισαγωγή των DRG σύμφωνα με έρευνα του ΚΕΤΕΚΝΥ ©ΚΕΤΕΚΝΥ

Στο ίδιο πλαίσιο, στην έρευνα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, οι 13 ασφαλιστικές εταιρείες που συμμετείχαν τάχθηκαν υπέρ της εφαρμογής του συστήματος, με τις 11 από αυτές να εκτιμούν ότι μπορεί να συμβάλει στον περιορισμό των περιττών χρεώσεων για ιατρικές πράξεις και αναλώσιμα.

Τα παραπάνω ευρήματα δείχνουν ότι η ανάγκη για ένα περισσότερο αντικειμενικό και διαφανές σύστημα κοστολόγησης είχε αναγνωριστεί ήδη από τότε ως βασική προϋπόθεση για τον εκσυγχρονισμό της νοσοκομειακής περίθαλψης. Παράλληλα, προστίθενται στους λόγους για τους οποίους «όλοι» ζητούν την εφαρμογή των DRGs και στις ιδιωτικές κλινικές, ως μια πιθανή λύση στα προβλήματα αδιαφάνειας και στις δυσκολίες σύγκρισης των τιμοκαταλόγων, που προκύπτουν από την πρακτική της ξεχωριστής τιμολόγησης κάθε υπηρεσίας (fee-for-service).

Ξεχωριστή χρέωση για κάθε υπηρεσία

Όταν ένας ασφαλισμένος εισάγεται σε ένα ιδιωτικό νοσοκομείο, δεν υπάρχει κατ’ ανάγκη μια προκαθορισμένη συνολική τιμή για το περιστατικό, όπως συμβαίνει σε ένα σύστημα αποζημίωσης βάσει DRGs. Αντίθετα, ο τελικός λογαριασμός μπορεί να περιλαμβάνει ξεχωριστές χρεώσεις, όπως το δωμάτιο και τις ημέρες νοσηλείας, τις διαγνωστικές και εργαστηριακές εξετάσεις, τις ιατρικές και χειρουργικές πράξεις, τα φάρμακα και τα αναλώσιμα, καθώς και τις αμοιβές των γιατρών.

Η παραπάνω πρακτική αφήνει περιθώρια για διαφοροποιήσεις στις χρεώσεις, κάτι που επιβεβαιώνει και η Επιτροπή Ανταγωνισμού στην περσινή έκθεσή της. Σύμφωνα με αυτήν, 13 από τις 14 ιδιωτικές κλινικές που συμμετείχαν στην έρευνα εφάρμοζαν διαφοροποιημένη τιμολογιακή πολιτική ανάλογα με την κατηγορία του πελάτη. Έτσι, διαμορφώνονται διαφορετικά καθεστώτα χρέωσης για τους ιδιώτες που πληρώνουν οι ίδιοι τα έξοδα νοσηλείας τους, τους ασφαλισμένους του ΕΟΠΥΥ και τους ασθενείς που καλύπτονται από ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες.

Ένα ακόμη βασικό πρόβλημα του μοντέλου fee-for-service, το οποίο επισημαίνουν τόσο η έκθεση όσο και η Τράπεζα της Ελλάδος, είναι ότι όταν ο πάροχος αποζημιώνεται με βάση την ποσότητα και το είδος των υπηρεσιών που χρεώνει, δημιουργούνται οικονομικά κίνητρα για την αύξηση του όγκου των παρεχόμενων υπηρεσιών, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε πρόσθετη ιατρική πράξη είναι περιττή.

Στην περίπτωση, ωστόσο, που παρατηρηθεί υπερπαροχή υπηρεσιών και μεγαλύτερη διάρκεια νοσηλείας, αυξάνεται δυνητικά και το κόστος περίθαλψης. Οι αυξημένες αυτές χρεώσεις επιβαρύνουν με τη σειρά τους τις ασφαλιστικές εταιρείες και, τελικά τους καταναλωτές. Φυσικά, η επέκταση των DRGs δεν πρόκειται να μειώσει αυτομάτως τις τιμές των ασφαλίστρων, όμως όπως αναφέρουν παράγοντες της αγοράς, μπορεί να βάλει ένα πλαφόν.

Παράλληλα, η εφαρμογή τους και στην ιδιωτική υγεία δεν αποτελεί άγνωστη πρακτική σε ορισμένες χώρες του εξωτερικού, ενώ και στην Ελλάδα, είχαν πραγματοποιηθεί πιλοτικές δοκιμές σε συγκεκριμένες ιδιωτικές κλινικές, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επαρκή στοιχεία για την εξέλιξη και τα αποτελέσματά τους.

Πώς εφαρμόζονται τα DRGs σε κάποια νοσοκομεία του εξωτερικού

Η τιμολόγηση των υπηρεσιών υγείας ανά περιστατικό αποτελεί μια πρακτική που εφαρμόζεται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, καθεμία από τις οποίες διαμορφώνει τον δικό της κατάλογο χρεώσεων, προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητες του εθνικού συστήματος υγείας της. Μάλιστα, ορισμένες χώρες δεν περιορίζουν την εφαρμογή του συστήματος στον δημόσιο τομέα, αλλά το επεκτείνουν και στον ιδιωτικό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Γερμανία, όπου το σύστημα G-DRG χρησιμοποιείται για την αποζημίωση νοσοκομειακών περιστατικών τόσο σε δημόσια όσο και σε ιδιωτικά νοσοκομεία. Βασίζεται σε δεδομένα από πολλαπλές πηγές, προβλέπει ετήσια αναθεώρηση των διαγνωστικών ομάδων και περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία για τις νοσηλείες, τις διαγνωστικές και τις θεραπευτικές πράξεις. Μάλιστα, έχει αποτελέσει πρότυπο για την ανάπτυξη αντίστοιχων συστημάτων σε χώρες όπως η Αυστρία, η Ελβετία και η Ελλάδα.

Αντίστοιχα, στη Γαλλία εφαρμόζεται το σύστημα τιμολόγησης βάσει δραστηριότητας (Tarification à l’activité – T2A), το οποίο καλύπτει δημόσιους και ιδιωτικούς παρόχους, με διαφοροποιήσεις στους κανόνες και στις τιμές αποζημίωσης. Το Αυστραλιανό Σύστημα (AR-DRGs) , το οποίο εφαρμόζεται σε όλη την χώρα παρουσιάζει επίσης ενδιαφέρον καθώς Βασίζεται σε μια ιεραρχική δομή κατηγοριών που ανταποκρίνεται σε διαφορετικά επίπεδα σοβαρότητας και πολύπλοκων περιστατικών.

Ολοκληρώνοντας, το σύστημα των DRGs αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για τη μεταρρύθμιση του συστήματος υγείας. Ωστόσο, η εφαρμογή του στην Ελλάδα, όπως και σε άλλες χώρες, δεν υλοποιείται χωρίς προκλήσεις.