Η συνάντηση του Ρώσου πρόεδρου Βλαντίμιρ Πούτιν με τον ειδικό απεσταλμένο του Αμερικανού προέδρου Στιβ Γουίτκοφ που πραγματοποιήθηκε στην Αγία Πετρούπολη χθες Τετάρτη 21 Οκτωβρίου δεν οδήγησε σε συμφωνία για το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία. Έδωσε όμως τη δυνατότητα στη Ρωσία να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον. Παράλληλα συζητήθηκαν οικονομικά ανταλλάγματα μεταξύ ΗΠΑ και Ρωσίας και υπήρξε μια ευρύτερη πολιτική προσέγγιση των δύο πλευρών. Για τον Ντόναλντ Τραμπ, η επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων εξυπηρετεί τον στόχο του της δημιουργίας εντυπώσεων περί παραγωγής διπλωματικών εξελίξεων, σχολιάζει το BBC, αλλά δεν διασφαλίζει καμία υποχώρηση από πλευράς του Ρώσου προέδρου, προσθέτει.
Η συνάντηση κράτησε τρεις ώρες και έγινε μία ημέρα μετά τις επαφές Γουίτκοφ με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι και Ευρωπαίους αξιωματούχους στο Όσλο. Ο Αμερικανός απεσταλμένος μετέφερε στον Ρώσο πρόεδρο τις προτάσεις που είχαν τεθεί στο τραπέζι στη Νορβηγία. Η απάντηση του Κρεμλίνου ήταν συγκρατημένη: ο σύμβουλος του Πούτιν, Γιούρι Ουσάκοφ, είπε ότι οι νέες προσεγγίσεις του Κιέβου και των Ευρωπαίων «δεν είχαν πολλή ουσία» για τη Μόσχα.
Τι κέρδισε η Ρωσία
Από τη συνάντηση Πούτιν – Γουίτκοφ, η μόνη ευθέως ωφελημένη είναι η Ρωσία καθώς πήρε μια «κατ’ αρχήν» συμφωνία για επανάληψη των τριμερών συνομιλιών με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία. Οι διαπραγματεύσεις ενδέχεται να αρχίσουν μετά τις 10 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι και θα διεξαχθούν σε τεχνικό επίπεδο. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο, στο τραπέζι των συνομιλιών θα βρεθούν οι εγγυήσεις ασφαλείας για τη Ρωσία και την Ουκρανία μετά το τέλος του πολέμου. Πρόκειται για επανεκκίνηση μιας διαδικασίας, όχι για συμφωνία επί των όρων της ειρήνης.
Η διαφορά είναι καθοριστική. Η Ρωσία δεν δεσμεύτηκε σε κατάπαυση του πυρός, δεν εγκατέλειψε καμία από τις εδαφικές της αξιώσεις και δεν ήρε το βέτο στην ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ. Ο Ρώσος πρόεδρος Πούτιν εξακολουθεί να επιδιώκει τον πλήρη έλεγχο των εδαφών του Ντονέτσκ και μια συνολική συμφωνία αντί μιας προσωρινής εκεχειρίας. Έτσι, η Μόσχα πέτυχε την επανέναρξη της διπλωματικής διαδικασίας χωρίς να εγκαταλείψει κανέναν από τους βασικούς της στόχους, τονίζει το BBC.
Η συνάντηση συνέβαλε επίσης στην ενίσχυση της εικόνας ότι οι σχέσεις με τις ΗΠΑ είναι δυνατό να σημειώνουν πρόοδο παράλληλα με τον πόλεμο. Στο τραπέζι τέθηκαν πιθανά κοινά οικονομικά έργα, προμήθειες λιπασμάτων προς τις ΗΠΑ και η προσφορά του Πούτιν να βοηθήσει την Ουάσιγκτον στις συνομιλίες με το Ιράν. Συζητήθηκε ακόμη το ενδεχόμενο μιας τριμερούς συνόδου κορυφής με Πούτιν – Τραμπ – Σι Τζινπίνγκ στην Κίνα.
Στο πλαίσιο της συνάντησης, η Ρωσία απελευθέρωσε τον Αμερικανό συνταξιούχο εκπαιδευτικό Στίβεν Χάμπαρντ, τον οποίο κρατούσε στη φυλακή. Η Μόσχα παρουσίασε την κίνηση αυτή ως χειρονομία καλής θέλησης. Για τον Πούτιν, ήταν ένας τρόπος να προσφέρει στον Τραμπ ένα απτό αποτέλεσμα, χωρίς να κάνει καμία παραχώρηση στην Ουκρανία.
Η προσέγγιση μεταξύ των δύο ηγετών είχε άλλωστε αρχίσει πριν από τη συνάντηση Πούτιν – Γουίτκοφ. Η κυβέρνηση Τραμπ είχε ανακοινώσει συμφωνία για την αγορά ρωσικού ντίζελ και είχε αναστείλει προσωρινά την εφαρμογή κυρώσεων στις παραδόσεις του. Οι κινήσεις αυτές σήμαναν για το Κρεμλίνο, εκτός από αύξηση των εσόδων του, μια συμβολική νίκη χαλάρωσης της αμερικανικής πίεσης ενώ παράλληλα διευκόλυναν την Ουάσιγκτον να υποστηρίξει ότι οι οικονομικές συμφωνίες λειτουργούν ως κίνητρο για ειρήνη. Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, οι προς εξαγωγή ποσότητες του ρωσικού ντίζελ δεν αρκούν όμως για να αλλάξουν ουσιαστικά την αγορά καυσίμων.
Τι κέρδισε ο Τραμπ
Ο Τραμπ είναι σε θέση να παρουσιάζει την επανέναρξη των συνομιλιών ως αποτέλεσμα της προσωπικής του διπλωματίας. Πέτυχε να αποσπάσει από τη Μόσχα την υπόσχεση για συμμετοχή σε μια διαδικασία που είχε παγώσει και την απελευθέρωση ενός Αμερικανού κρατουμένου. Πρόκειται για χειροπιαστά πολιτικά αποτελέσματα, καθώς η συνάντηση προσφέρει στην αμερικανική κυβέρνηση υλικό για να υποστηρίξει ότι οι επαφές με τη Μόσχα αποδίδουν.
Δεν κατάφερε να αποσπάσει όμως από τον Πούτιν καμία δέσμευση για κατάπαυση του πυρός ή για εγκατάλειψη των πολεμικών του στόχων. Η Ρωσία αποδέχθηκε να συζητήσει, αλλά απέρριψε ως ανεπαρκείς τις προτάσεις που της μεταφέρθηκαν. Συνεπώς, ο Τραμπ απέκτησε μια διπλωματική διαδικασία αλλά όχι μια συμφωνία ειρήνης. Η συμφωνία για το ντίζελ μπορεί να λειτουργήσει ως οικονομικό κίνητρο, αλλά και ως παραχώρηση προς τη Ρωσία που δεν έχει μέχρι στιγμής αποφέρει αντίστοιχη υποχώρηση στο πεδίο του πολέμου.
Κέρδισε κάτι η Ουκρανία;
Για την Ουκρανία, το μόνο κέρδος είναι ότι παραμένει μέρος της διαδικασίας. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι το Κίεβο στηρίζει την πρόταση για τριμερείς συνομιλίες και ζητά να αρχίσουν το συντομότερο δυνατό, κατά προτίμηση στις αρχές Νοεμβρίου. Ο πρόεδρος της Ουκρανίας είπε επίσης ότι το Κίεβο στηρίζει τις προτάσεις για κατάπαυση του πυρός, τερματισμό του πολέμου και ενεργειακή εκεχειρία.
Ωστόσο, ο Ζελένσκι δεν εξασφάλισε καμία δέσμευση για περιορισμό των ρωσικών επιθέσεων από την πλευρά της Μόσχας ή για κατοχύρωση της ασφάλειας της Ουκρανίας μετά τον πόλεμο. Συν τοις άλλοις, έχει να αντιμετωπίσει την όλο και μεγαλύτερη πίεση της Ουάσιγκτον να αποδεχτεί μια συμφωνία με τη Ρωσία ενώ η απόφαση για το ντίζελ προκαλεί ανησυχίες και στην Ουκρανία και στους Ευρωπαίους συμμάχους της για τη διάθεση των ΗΠΑ να χαλαρώσουν τις πιέσεις προς τη Μόσχα. Το αποτέλεσμα είναι μια διαδικασία στην οποία η Ουκρανία συμμετέχει, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει όρους που να καλύπτουν τις βασικές της ανησυχίες.
Μια συνάντηση με ευρύτερους συμβολισμούς
Η συνάντηση Πούτιν – Γουίτκοφ μπορεί να αποτελέσει την αρχή μιας νέας διπλωματικής προσπάθειας αλλά και μια δοκιμασία για τη στρατηγική του Τραμπ που θέλει να πιστεύει ή να δείχνει ότι πιστεύει ότι τα οικονομικά κίνητρα και η προσωπική επαφή με τον Ρώσο πρόεδρο μπορούν να οδηγήσουν σε παραχωρήσεις. Μέχρι στιγμής ο Πούτιν έχει αποδεχθεί τον διάλογο και κάνει κινήσεις καλής θέλησης χωρίς να αλλάζει τη βασική του στάση σε ότι αφορά τον πόλεμο.
Ταυτόχρονα το Κρεμλίνο επιχειρεί να διευρύνει την ατζέντα πολύ πέρα από την Ουκρανία, συζητώντας για ενέργεια, λιπάσματα, το Ιράν και σχεδιάζοντας μια πιθανή συνάντηση με τον Τραμπ και τον Σι. Όλα αυτά ενισχύουν τη θέση της Ρωσίας ως συνομιλητή της Ουάσιγκτον σε ευρύτερα διεθνή ζητήματα και δείχνουν ότι η Μόσχα κερδίζει διπλωματικό χώρο. Δεν γερνουν όμως την ειρήνη στο ρωσοουκρανικό μέτωπο.
